Кіріспе

Карл Иван Вестман (5 тамыз 1889 - 24 сәуір 1970) – швед дипломаты, 1928-1938 жылдары Берндегі Швецияның Швейцариядағы елшісі, ал Ұлттар Лигасында, Ұлттар Соғысымен байланысты Швецияның Хельсинкидегі елшісі 1941 жылғы наурыздан 1942 жылғы қазанға дейін, және Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1947-1956 жылдары Париждегі Швецияның елшісі қызметін атқарды. Вестман, өте зиялы адам болғандықтан, Швецияның Сыртқы істер министрлігінде жылдам мансапқа ие болды. Оның қабылдаушы елдерге жасаған талдаулары және Ұлттар Лигасындағы билік күресі ерекше деп есептелді – бұл баға кейін де өз маңыздылығын жоғалтпады. Ұлттар Лигасындағы миссия соғыстар аралық кезеңде Швецияның сыртқы саясатындағы маңызды бөлік саналды; ал Хельсинкиге тағайындалған кезде, ол Швецияның ең маңызды елшіліктерінің бірі болып есептелді. Дипломат ретінде ол сонымен қатар ерекше айқын, көбінесе сарказм мен жасырын сынмен көзге түсті. Карл Иван Вестман – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Швецияның Әділет министрі болған Карл Густав Вестманның бауыры.

Финляндия және "Барбаросса" операциясы

Жас кезінде Вестман Ұлттық белсенділік қозғалысына қатысқан, ол оған тиісті байланыстармен қатар тәуелсіз Финляндиядағы заманауи ойлауды жақсы түсінуге мүмкіндік берді. Бірақ ол оның саяси дамуын да сынға алды, Азамат соғысының қанды салдарынан бастап, әсіресе Финляндияның швед тілді ортасынан тыс жерде үстемдік құрған фенномандық ойлар мектебіне және олардың күшті анти-скандинавиялық тенденцияларына күдікпен қарады. Ұластыру соғысына дейін және оның барысында бас қосқан елдің нацистік Германиямен ынтымақтастығын күшейтуге қарсы айқын қарсылығы Хельсинкидегі миссиясының қасіретті сәтсіздікке ұшырауына әкелді. Стокгольмге жолдаған есебі шындыққа сай болды, бірақ ол Қысқы соғыстың салдарынан шведтерге деген фин сенімін қайта орнатуға және Финляндияда Швецияның сатқындық деп есептелген әрекетіне байланысты жарамсыз болды; сондай-ақ Хельсинкиде оның есебінің жағымсыз болуына күдік туды. Ең маңыздысы, ол Финляндияның сыртқы істер министрі Рольф Витингпен, олардың ортақ ана тіліне қарамастан, тіл табыса алмады. Бұл екі ел арасындағы жақын барлау ынтымақтастығының тоқтауына ықпал етті және басқа да нәрселермен қатар, үшінші рейхпен қарым-қатынасты жақсарту үшін шведтердің Барбаросса операциясы аясындағы ынтымақтастық әрекеттерінің толық сәтсіздігіне әкелді – бұл «Финляндияның большевизмге қарсы батыл күресіне қолдау көрсету» ретінде ұсынылды, сонымен бірге Финляндияның Германияға деген эмоционалды тәуелділігін азайтуды мақсат етті. Вестман өз пікірлерінің швед үкіметі мен мемлекеттік қызметшілердің, әсіресе кабинет мүшелерінің көзқарасын толық бейнелейтінін жеткізді. Сыртқы істер министрі Гюнтердің реалистік саясаты, нацизм мен коммунизм арасындағы қақтығыс күш алған кезде, Молотов-Риббентроп пактісінің гүлдену кезеңіндегідей, кабинеттің солшыл басымдығында осылайша танымал болған жоқ. Оның Хельсинкиде айтқандары, оның ойынша, Эстен Унден мен Эрнст Вигфорсс сияқты ықпалды социал-демократтардың, сондай-ақ жалпы бейтарап либералдар мен аграрлық партиялардың пікірлерімен толық сәйкес келеді. Финляндияның 1293-1721 жылдар аралығында швед-фин басты қамалы болған Выборгты қайта басып алғаннан кейін, 30 тамыз күні жалпы ту көтеру мерекесі жарияланды. Көре алмағандықтан, Швецияның елшілігі бұрынғы ешқашан болмаған жағдай ретінде ту көтермеді, ал жақын арада Финляндияның сыртқы істер министрі оны қайтаруды талап етті. Алайда бұл тағы бір жылға созылып, Вестманды Стокгольмге қайтару және оны кем даулы дипломатпен алмастыру үшін президент Ритидің тікелей өтініші қажет болды. Вестман Хельсинкиден қайтарылуын қорлаушы жаза деп санады, оған қандай да бір өтемақы күтілді. Дүниежүзілік соғыстан кейін Вестманның досы Эстен Унден Швецияның сыртқы істер министрі болғанда, Вестманға Сыртқы істер жөніндегі мемлекеттік хатшы лауазымы берілді, ал жақын арада Париж елшілігіне тағайындалды – бұл ең беделді елшіліктердің бірі.