Стокгольм қаласының Васастаден ауданы

Кіріспе

Васастан, немесе ресми түрде Васастаден, (швед тілінде «Васа қаласы») – Швецияның Стокгольм қаласының орталық бөлігінде орналасқан 3,00 км² аумақты қалалық аудан, Норрмальм ауданының құрамына кіреді. Васастадендегі маңызды саябақтар – орталыққа жақын Васапаркен мен Обсерваториелюден, ал солтүстік жағында Ванадислинден және Беллювпаркен саябақтары бар.

Васастаденнің өзі

Қала ауданы, әрине, 1885 жылы король Густав Вазаның есімімен аталған Васагатан көшесінің құрметіне аталған, 1880 жылдардың басында қаланың шеткі бөлігі болған. Бірақ он жылдық аяқталғанға дейін шамамен 150 ғимарат салынды және тек Оденгатан бойындағы учаскелер бос қалды. Бұл кеңеюге 1879 жылы қабылданған қала жоспары алдын ала дайындалды, ол қала жоспарлаушысы Альберт Линдхагеннің 1866 жылғы ниеттерінің сәл қарапайым нұсқасы болды, ал ол өзі 17 ғасырдың басында жасалған жоспардың солтүстікке қарай жалғасы еді. Барокко жоспары сияқты, жаңа жоспар да жергілікті топографиялық ерекшеліктерді ескермеді, және екеуі де келісім таппаған жағдайларда учаскелер жай ғана саябақтарға немесе Саббатсберг ауруханасы сияқты ірі құрылыстарға бөлінді. Стокгольмнің орталық бөлігімен салыстырғанда, көшелер 18 метрге дейін кеңейтілді, бірақ негізгі шығыс-батыс бағытындағы Оденгатан көшесі 30 метрге дейін кеңейтіліп, континенттік үлгілер бойынша жасылдандырылды. 1870 жылдардағы құрылыс ережелеріне сәйкес, ғимараттардың бұрыштары дөңгелекті болды, ал ғимараттардың биіктігі көше еніне сәйкес келіп, бес қабатқа шектелді, бұл қалалық кеңістікке жарық пен ауа әкелуге бағытталған пропорцияларды көркейтіп көрсетті. Оңтүстік Васастадендегі орта таптың тұрғын үйлерінің нео-ренессанс стиліндегі гипстен жасалған архитектурасы Венадағы Рингштрассеге еске салады: бірінші қабаттарда бағаналар мен пилястрлармен әшекейленген көлденең элементтер басым, ал акцентті карниздер тік композицияны аяқтайды. Кейінгі сәулетшілер осы нео-ренессанс ғимараттарын бағалай алмады және олардың көпшілігін әшекейлеуден айырды. 20 ғасырдың басына дейін көптеген ғимараттар салынды, бірақ құрылыс жұмыстары тез өркендеп, 1905-1906 жылдары шарықтау шығына жетті, бұл көптеген ғимараттар аяқталуға дейін бірнеше рет қожайындарына ауысты. Біркастадендегі барлық ғимараттар Арт-нуво стилінде салынған, бұл қысқа құрылыс кезеңімен және сол кездегі Солтүстік Еуропадағы ең ірі сәулет фирмасы болған Dorph & Höög фирмасы жобалаған 50-ге жуық ғимараттың нәтижесі. Біркастаден ғимараттарында еркерке терезелер, бұрыштардағы мұнаралар, дөңгелек фронтондар және жарқын, қарапайым гипстен жасалған әшекейлермен жинақы безендірілген қасбеттер бар. Болжамдардың нәтижесінде аулалар тар, ал көптеген пәтерлер көлеңкелі. Бірақ бастапқыда Біркастаден төмен және жоғары кіріс иелерінің біріктірілген аймағы болды. Қоршаған блоктарға қараған ғимараттар – бұл 5-6 қабатты тұрғын үйлер, олар Röda Bergen төңірегінде қабырға құрайды. Монументалды шығыс кіреберісінен батысқа қарай Rödabergsgatan авенюі басталады, ол бастапқыда шіркеу салынбақ болған дөңгелек биік орынға жетеді. Бұл авенюге перпендикуляр, қызықтың көп жүретін Торсгатан көшесі аймақты кесіп өтеді. Röda Bergen ішіндегі блоктар 2-3 қабатқа дейін шектелген, ал аулалардың көпшілігі бір жағынан ашық, бұл күн сәулесінің көп болуына және көзге ұнайтын кеңістіктерге мүмкіндік береді. Холлманның дизайны қазіргі тар, қараңғы және көбінесе лас аулалармен күрт өзгешелік құрады. Оларға қарағанда, қатысқан сәулетшілер – Бьёрн Хедвалл, Пол Хедквист және Свен Валландер – интерьерге қараған қасбеттер мен қақпақтарды қарапайым классикалық әшекейлермен және жылы қызыл және сары түстермен мұқият безендірді. Аймақтағы 2500 пәтердің көптегені ыстық және суық су, дәретхана және тіпті ванна бөлмелері сияқты жаңалықтарды қамтыды, бірақ олардың көпшілігі кішкентай болды – жартысы ас үйі бар бір бөлмелі немесе одан да кішкентай болды. Атластың ең ерекше ерекшелігі – оны қоршаған көшелер мен аудан арасындағы деңгей айырмашылығы. Röda Bergen сияқты, Атластың шекарасын құрайтын ғимараттар біртұтас қабырға құрайды, мұнда сыртқы қасбеттер алты қабатты, ал ішкі қасбеттер тоғыз қабатты. Аумақтың ішіндегі ғимараттар 5-6 қабатты, қараңғы тар аулаларды жасырып, екпелермен кеңейтілген көшелермен бөлінеді. Деңгей айырмашылығы аймаққа апаратын биік портиктерге айналатын монументалды баспалдақтар арқылы шешілді. Атластағы пәтерлер шағын болды – 1-2 бөлме және ас үй – және қараңғы болды – пайдаланудың нәтижесі және кең ғимарат көлемі – бірақ орталық жылыту және ванна бөлмелері сияқты заманауилықтармен жабдықталған. Алайда, төмендетілген классикалық әшекейлеу және перпендикулярлық жоспар аймаққа 1920 жылдардың ұлттық романтикалық швед архитектурасына тән ескерткіштік берді. Атластың тыныш ішкі кеңістігі мен қызықтың көп қозғалысы бар көшелер арасындағы контраст, әсіресе үлкен портиктер арқылы жақсы көрінеді, Атласты әлі де танымал аймақ етеді.

The city district, most likely named after the street Vasagatan, in its turn named after King Gustav Vasa in 1885, was still a peripheral part of the city in the early 1880s. Before the end of that decade, however, some 150 buildings had been built and only the properties along Odengatan remained vacant. The expansion was preceded by a city plan established in 1879, a slightly more modest edition of the 1866 intentions of city planner Albert Lindhagen, in its turn largely a continuation north of an original 17th century plan. Like the Baroque plan, the new plan took little or no account of local topographic variations, and where the two failed to reconcile, sites were simply set aside as parks or for major structures such as the Sabbatsberg Hospital. Compared to central Stockholm, streets were widened to 18 metres, except for the main east west bound street Odengatan which was made 30 metres wide and adorned with plantings after continental prototypes. In accordance with construction charters from the 1870s, building corners where filleted and building heights adopted to street width and limited to five floors — embellishing proportions intended to bring light and air into the urban space. The Neo Renaissance plaster architecture of the middle class residential buildings in southern Vasastaden is highly reminiscent of the Ringstraße in Vienna; the ground floors are dominated by horizontal elements with columns and pilasters above, while accentuated cornices closes the vertical compositions. Later architects failed to appreciate these Neo Renaissance buildings and freed many of them of most of their decorations. Few buildings were constructed before the start of the 20th century, but construction work soon boomed to culminate in 1905–06, speculation causing many buildings to change owners several times before their completion. Virtually all the buildings in Birkastaden are Art Nouveau, a result of both the brief construction period and the fact that some 50 buildings were designed by architects Dorph & Höög, at the time the largest architectural practice in Northern Europe. The buildings of Birkastan feature oriel windows, towers on the corners, rounded pediments and bright and plain plaster façades with thrifty decorations. As a result of speculation, the backyards are narrow, and many flats shadowy. From the start, however, Birkastan was a mixed area shared by both low and high income earners. The buildings facing the surrounding blocks are traditional 5–6 floors residential buildings forming a wall around Röda Bergen. From the monumental eastern entrance, an avenue (Rödabergsgatan) leads west to a round elevated space where a church was originally planned. Perpendicular to this avenue, the heavily trafficked Torsgatan cuts through the area. The blocks within Röda Bergen are limited to 2–3 floors and most of the backyards are open in one end, which allows for plenty of sun light and series of spaces appealing to the eye. Hallman's design was a sharp break with the contemporary narrow, dark, and often filthy backyards. In contrast to them, the involved architects — including Björn Hedwall, Paul Hedqvist, and Sven Wallander — carefully detailed the façades and gables facing the interior with simple classical ornaments and warm red and yellow colours. Of the 2.500 flats in the area, many included novelties such as warm and cold water, WC, and even bath tubes, but most of them were small — half of them was a single room with a kitchen or even less. The most striking feature of Atlas is the level difference between the surrounding streets and the area itself. Like at Röda Bergen, the buildings delimiting Atlas form a coherent wall where the exterior façades are six floors tall while the interior façades are nine floors tall. The buildings inside the area are 5–6 floors, concealing the dark narrow backyards while separated by widened streets with plantations. The difference in level was solved by mean of monumental flights of stairs resulting in the tall porticoes leading into the area. The flats in Atlas were small — 1–2 rooms and a kitchen — and dark — a result of exploitation and the wide building volumes — but featured modernities such as central heating and bathrooms. The reduced classical ornamentation and the perpendicular plan has, however, given the area a monumentality which is characteristic for the National Romantic Swedish architecture of the 1920s. The contrast between the heavily trafficked surroundings streets and the calm interior of Atlas, brilliantly exposed through the large porticoes, still makes Atlas a popular area.