Кіріспе
Jagdterrier (/jɑː/k/ɛr/i/ YAHKterr i ər) (ағылшын тілінде: Hunting Terrier) – Германиядан шыққан, аң аулауға, оның ішінде жер үстінде де, жер астында да қолданылатын жұмыс терьерінің бір түрі. Бұл терьер тұқымын неміс аңшылық терьері деп те атайды.
Сыртқы келбеті
Jagdterrier-дің әдеттегі сыртқы түрі қара және қоңыр болып келеді, қоңыр түсі тұмсығы мен төсінде тотық түс сияқты болады. Олар шоколадты немесе бауыр қоңыр түсті де болуы мүмкін, ақ дақтарымен. Бірақ селекциялық бағдарламаларда ақ дақтар мен шоколад түсін, сондай-ақ қоңыр мұрынды болдырмау керек. Қара және қоңыр/тотық дақтарға ұмтылу керек. Тәртіп стандартында жануар иықтарында тік тұруы тиіс, аналықтарының салмағы 7-8 кг, ал аталықтарының салмағы 8-10 кг аралығында болуы керек. Jagdterrier-дің жүні түкті, тегіс немесе сынды болуы мүмкін. Барлық түрлері жұн тастайды. Құйрығы әдетте (бірақ әрдайым емес) табиғи ұзындығының 2/3 бөлігіне дейін қысқартылады.
Тендерлік
Жагтерьерлер жан-жақты аң аулау иті ретінде өрбітілген. Көбінесе олар жердегі қуыстарда қоныстанған аңдарды, әсіресе барс, түлкі және енотты аулау үшін қолданылса да, жагтерьерлер жабайы шошқа мен қоянды қалың бұталардан шығаруға, сондай-ақ жараланған жануарлардың, мысалы, бұғының қан іздерін табуға да пайдаланылады. Олардың зиялы қабілеттері мен бейімделуге шамасының арқасында жагтерьерлер жақсы үй жануарлары болуы мүмкін, бірақ олардың негізгі мақсаты – аң аулау екенін және күшті жемқорлық инстинктіне ие екенін есте ұстаған жөн.
Тарих
Екі дүниежүзілік соғыс аралығында Германиядағы ойын сақтаушылары шетелдік немесе әкелінген түрлерден құтылуға және ұлттың мифологиясында маңызды орын алған, қазір жойылған түрлерді қайтаруға баса назар аударды. Осы ерекше ізденістің алғашқы қадамдарын жасағандардың бірі – Берлин зообағының директоры Люц Хек болды. Ол жойылған аврохсты (Францияның Ласкос үңгірлеріндегі суреттерде көрінетін жабайы сиырдың түрі) және тарпанды (алғашқы орман понисінің түрі) «қайта жарату» үшін алғашқы ірі қара мал мен жылқыларды «қайта өсірді». Хектің иттерге деген қызығушылығының бір бөлігі аң аулауға деген құштарлығынан, ал екінші бөлігі – ұлтшылдықтан туды, ол селекциялық шаралар арқылы не істеуге болатынын білуге деген ниетімен ұштасты. Германияда ұлтшылдық пен генетикалық инженерияға қызығушылық артып келе жатқанда, терьерлер де Еуропа мен АҚШ-тың көп бөлігінде сәнге айналды. 1886 жылы Чарльз Круфтс «Альянс терьерлер көрмесін» қабылдады, ол Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін әлемдегі ең ірі ит көрмесі болды, ал алғашқы тұқымдық ит жарияланымдарының бірі – түлкі терьерлеріне арналған журнал еді. Вестминстер иттер көрмесі 1907 жылы басталды, ал алғашқы жеңімпаз – фокс-терьер болды. Бұл жарыста 1908, 1909, 1910, 1911, 1915, 1916 және 1917 жылдары бір фокс-терьер жеңіске жетті. Терьерлерге деген құштарлық, ынталы ұлтшылдық және генетикалық инженерияға бейімділік Латц Хек Карл Эрик Груневальд пен Вальтер Зангенбертке төрт қара және қоңыр түсті Фелл терьерін (қазіргі кезде Пэттердейл терьері деп аталар еді) сыйлағанда бірікті. Грюневальд – «кинолог» (генетикаға қызығушылық танытқан, өзін иттердің маманы деп санайтын адам), ал Зангенберт – фокс-терьерлерге қызығушылық танытқан жақын аңшы болды. Грюневальд пен Зангенберт командаларына орман шаруашылығы жөніндегі бас меңгеруші Р. Фисс пен доктор Герберт Лакнерді қосты, олардың иттерге арналған жері және он жылдық ізденісті қаржылай қолдауға мүмкіндігі бар еді. Алғашқы мәселе – асыл тұқымды малдың негізі ретінде таңдалған және тек түсіне байланысты «тамаша аңшылар» деп танылған қара және қоңыр терьерлер, шын мәнінде, аң аулауда аса жақсы емес еді. Грюневальд кейінірек былай деп жазды: «Біз аң аулау түстес фокс-терьерлеріміздің иесі болғанымызға қуандық және осы төрт күшті аң аулау фокс-терьері тұқымын (jagdfoxterrier тұқымын) құру үшін асылдандыруда сәтті пайдалануға үміттендік. Аң аулау тұрғысынан алғанда, бұл төрт ит жаман емес еді, бірақ олар көп нәрседен қағылды. Біріншіден, біз аға-інілер мен апа-сіңлілерді жұптастырып, іштен өсіруге тырыстық. Бірақ нәтиже жақсы болмады. Әрине, ата-анасы шынайы аң аулаушы иттер болмағандықтан, бұл таңқаларлық емес. Бірақ біздің төрт «түпнұсқамызды» жақсы оқытылған ескі аң аулау фокс-терьерлерімізбен өсіргенде жағдай өзгерді. Әдемі қара түс үстемдік етті. Көп ақ және дақты иттер іріктеп алынып, одан әрі асылдандырудан шығарылды». Jagdterrier тұқымын асылдандыру бағдарламасы ауқымды және іріктеу критерийлеріне қатысты талапкер болды. Бір кезде олардың үйінде 700-ге жуық ит болды, ал бірде-бір итті үйден шығаруға рұқсат етілмеді. Көрінісіне сай келмейтін немесе қажетті сапаға ие емес деп танылған иттер жойылды (1960 жылдарға дейін бүкіл әлемде стандартты практика). Ертедегі иттердің тегіс және сымды түктері болды, бірақ асылдандыру бағдарламасы тегіс түктерден арылуға бағытталды, ал соңғы өнімнің түгін «slape coated» деп сипаттауға болады – қысқы уақытта жылу беру кезінде су мен кірді шығаратын қысқа, қатты және сымды түк. Тек 10 жылдан кейін иттер көбінесе шындыққа сай өсіп, Пэттердейлге ұқсас көрініске ие болды, бірақ оның астыңғы жағында қызыл түстің көп болуымен. Неміс аңшылық терьерлер клубы (Deutscher Jagdterrier Club) 1926 жылы құрылды, ал ит сол кездегі Германиядағы ұлттық сезімге жақсы сай болғандықтан, оны жылы қабылдады. 1938 жылы Макс Тиль аға атты неміс жігіті өзінің алғашқы Jagdterrierін сатып алды. Тиль бұл итпен Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін бірнеше жыл аң аулады. Соғыс кезінде Тиль өзінің иттерін жоғалтты, бірақ соғыс аяқталғаннан кейін Баварияға қоныстанды және екі әйел ит, Аста мен Нажаны сатып алды. 1951 жылы Тиль АҚШ-қа көшіп, өзімен бірге Нажаны алып келді. Көп ұзамай ол Астаны шақырды, оны өсіріп, жүкті етіп жіберді. 1954 жылы Армин Шварц аға «чемпион» атаны Аксель деп атады, және тағы бірнеше ұрық жарияланды. 1956 жылдың наурыз айында тоғыз жадтерриер иелері Сент-Луисте (Миссури штаты) кездесіп, Американың жадтерриер клубын құрды, мақсаты – Американдық иттер клубынан иттерді мойындау. Шын мәнінде, клуб табысқа жетпей, ақырында жойылып кетті. Jadgterrier АҚШ-та бірнеше себептермен танымал болмады, оның ішінде АҚШ-та түлкіге аң аулайтын адамдар өте аз. Соңғы жылдары АҚШ-та терьер жұмысына қызығушылықтың артуымен, АҚШ-қа жаңа Jagdterrier тұқымдары әкелінді, бірақ олардың көпшілігі өлшеміне байланысты жер астында емес, жер үстінде немесе сарайларда жұмыс істеу үшін қолданылады. Jadgterrier АҚШ-та жер астында жақсы жұмыс істеуі үшін тұқым стандартының ең кішкентай шегінде немесе тіпті кішкентай болуы керек. АҚШ-қа әкелінген жаңа/кейінгі тұқымдардың көпшілігі шынайы FCI тұқым стандартына (дұрыс өлшем) сәйкес келеді және жер үстінде де, жер астында да сәтті қолданылады, олардың ұрпақтарының ерекше аң аулау, қуып жететін және судан іздеуге қабілетті екендігі туралы көптеген хабарламалар бар. Бүгінде АҚШ-тағы көптеген аңшылар оның әртүрлі аң аулау салаларындағы әмбебаптығы мен жағымды мінезіне байланысты осы батыл, зиялы тұқымды аң аулау серігі ретінде қабылдауда.
"We were glad to own fox terriers with the hunting color, and we hoped to use these four puppies successfully in breeding to establish a hunting fox terrier breed (jagdfoxterrier stamm). From the viewpoint of hunting these four dogs were not bad, although they left much to desire. First we tried inbreeding, pairing brothers with sisters. But the results were not good. No wonder after all, the parents weren't real hunting dogs. The picture changed, though, when we bred our four 'originals' with our well trained old hunting fox terriers. The beautiful dark color continued to be dominate. Dogs with a lot of the white color and spotted dogs were selected and eliminated from further breeding." The breeding program for the Jagdterrier was massive in scale and unwavering in its selection criteria. At one point the men had 700 dogs in their kennels, and not a single dog was allowed to be placed outside of the kennel. Dogs that did not look the part, or which were deemed to be not of the quality desired, were culled (standard practice the world over until the 1960s). Early dogs were both smooth and rough coat, but the breeding program moved to get rid of smooth coats, and the coat of the final product can best be described as "slape coated"—a short, hard and wiry coat that sheds water and dirt while providing warmth in winter. After only 10 years time the dogs were breeding more or less true, with a Patterdale like appearance, albeit with more red on the undercarriage. The German Hunting Terrier Club (Deutscher Jagdterrier Club) was founded in 1926, and the dog was warmly embraced in part because it fit well with the rising nationalistic sentiment within Germany at the time. In 1938, a German by the name of Max Thiel Sr. bought his first Jagdterrier. Thiel hunted with this dog for only a few years before the start of World War II. During the war Thiel lost his dogs, but after the war he settled in Bavaria and purchased two female dogs, Asta and Naja. In 1951 Thiel moved to the US, bringing with him Naja. He soon sent for Asta, who was bred and shipped pregnant. In 1954, Armin Schwarz Sr., imported a "champion" sire named Axel, and a few more litters were promulgated. In March 1956, nine Jadgterrier owners met in St. Louis, Missouri, and formed the Jagdterrier Club of America, with the expressed goal of getting the dog recognized by the American Kennel Club. In fact, the club did not prosper and eventually died out. The Jadgterrier did not become popular in the US for several reasons, not the least of which was that in the US very few people hunt fox to ground. In recent years, with the rise of interest in terrier work in the US, new lines of Jagdterriers have been imported to the US, but most are used for above ground or barn work due to their size. For a Jadgterrier to do well working underground in the US, it has to be at the absolutely smallest end of the breed standard or even undersized. Many of the newer/later imports to the US are within the true FCI breed standard (correct size) and are being used successfully both above and below ground, with many reports of their offspring making exceptional hunting, flush and retrieval dogs both on land and in water. Today there are many hunters across the US adopting this courageous, intelligent breed as a hunt companion because of its versatility in various hunt disciplines and aim to please attitude.