Кіріспе
Құс түрлері
Құйрықты шабұрқа (Falco rufigularis) – Falconidae тұқымдасына жататын жыртқыш құс. Ол Мексикада, Орталық Америкада, Тринидадта және Чили мен Уругвайдан басқа Оңтүстік Американың барлық құрлықтағы елдерінде таралған.
Сипаттама
Шошқақұйрық соколы ұзын. Еркектердің салмағы және қанаттарының ұзындығы алшақтығы – еңісі 25-30 см, ал ұрғашылардың салмағы және қанаттарының ұзындығы 28-33 см. Олардың ұзын қанаттары және сәл сопақтау құйрығы бар. Екеуінің де қауырсындары ұқсас. Ересектердің басы мен жоғарғы жағы көк қара түсті, ал жоғарғы арқасынан құйрық жапқыштарына дейін қауырсындары сұрғылт реңді. Олардың тамағы, жоғарғы кеудесі және мойнының қабырғалары ақ немесе ақшыл, кейде қызғылт түсті; кеудесінің қалған бөлігі ақ сызықтармен қара. Олардың құрсағы, жамбастары және құйрық асты жамылғылары қызыл қоңыр. Олардың құйрығы жұқа ақ немесе сұр сызықтары бар қара түсті, ал ұшы ақ немесе ақшыл. Қанаттарының астыңғы жағы ұсақ ақ сызықтары бар қара түсті. Олардың мұзылқауы және көз айналасындағы жалаңаш терісі ашық сары, көздің қара қоңыр, ал аяқтары мен тырнақтары қызғылт сары. Жастар ересектерге қарағанда көмескірек және қоңыр түсті, тамағы ақшыл, кеудесінің сызықтары сары түсті, ал құйрық асты жамылғыларында қара сызықтар немесе дақтар болады. Үш түршесі де ұқсас, негізгі айырмашылығы – қауырсындарының түсі. F. r. rufigularis Тринидадта қоныстанды және Тобагода кездейсоқ түрде тіркелген. Шошқақұйрық соколы тропикалық орманды мекендейді. Ол толысқан, ересек орманды ұнатады, бірақ орман шетінде, галереялық орманды, орманды саваннада, ағаштардың бір бөлігі қалған ашық жерлерде және тіпті қала маңындағы және қалалық аймақтарда да кездеседі. Биіктігі бойынша көбінесе теңіз деңгейінен шамамен 1200 метрге дейін, Боливияда бір рет шамамен 2400 метрде тіркелген.
Өсіру
Жазғы құсқұйрықтың көбейетін мезгілі географиялық жағдайға қарай өзгеріп отырады. Мексика мен Орталық Американың солтүстігінде ақпаннан маусымға дейін созылады. Тринидадта ақпан айында, ал Аргентинада қазан мен ақпан аралығында ұялайды деп есептеледі. Венесуэлада наурыз айында, Гайанада сәуір айында, ал Бразилияның Манаус қаласының жанында тамыз айында жұмыртқалары табылған. Көптеген ұялар ағаш қуыстарында орналасады, олар табиғи немесе тотықұстар қазған қуыстар болуы мүмкін, және жерден бірнеше метр биіктікте орналасқан. Кейбір ұялар тастағы трогон құстарының тасталған ұяларында, ағаштардағы термиттердің ұяларында, жартастарда және Колумбтан бұрынғы қираған құрылыстарда да кездеседі. Бір ұяда 2-4 жұмыртқа болады. Инкубация кезеңі шамамен 30 күнге созылады, балапандар ұядан 35-40 күннен кейін шығады, және олар ұядан шыққаннан кейін кем дегенде 12 апта бойы ата-аналарына тәуелді болады. Екі жыныстың да жұмыртқаларды күтіп жатуға қатысады, бірақ әйелдер кемінде 75% жұмысты атқарады, ал кейбір аймақтарда барлық жұмысты өздері жасайды. Еркектер инкубация кезеңіндегі аналықтарды және ұядағы балапандарды азықпен қамтамасыз етеді.
Дауыстау
Батылдық соколы көбелек шағылысу маусымында, әсіресе ұясының жанында, басқа жыртқыштармен қарым-қатынас жасағанда және тіпті олжаға шабуыл жасағанда да дауыстайды. Оның негізгі шақыруы – "шапшаң, өткір айқай" ки-ки-ки немесе кью-кью-кью; еркегінің дауысы аналығынан жоғарырақ. Басқа шақыруларына "одан да жоғары әрі жіңішке "тси-тси-тси"", "жақындасу кезінде берілетін төмен қарқынды "чит"" және аналықтың "сыңғырлаған немесе жоғары дауыспен еңкеюі" жатады.
Мәртебе
IUCN бауқұйрықты ең төменгі қауіп санап бағалады. Оның өте кең ареалы бар және кем дегенде жарты миллион ересек жекесі бар деп есептеледі, бірақ олардың саны азайып барады деп саналады. Қазіргі уақытта тікелей қауіп-қатерлер анықталған жоқ. Ол "жаңа дүниедегі ең көп тараған соколылардың бірі болғандықтан, қолайлы ортада кеңінен таралған және көбінесе жиі кездеседі". Бірақ ол "бірнеше аймақтарда, мұнда орман кеңінен ауыл шаруашылығына айналдырылған, енді көбеймейді" және "Мексика мен Орталық Америкада пестицидтер көбеюге сөзсіз әсер еткен".