Кіріспе

Британдық саудагер (1834–1862) Намамуги оқиғасында қаза тапқан Чарльз Леннокс Ричардсон (16 сәуір 1833 – 14 қыркүйек 1862) – Шанхайда тұратын, Намамуги оқиғасы кезінде Жапонияда қаза тапқан британдық саудагер. Оның ортаңғы аты халық санағы мен отбасылық құжаттарда Ленокс деп көрсетілген.

Саудагер

Ричардсон 1833 жылы Лондонда дүниеге келген. 1853 жылы Қытай саудасы арқылы байлық табу ниетімен Шанхайға көшіп барды. 1862 жылы Ричардсон зейнетке шығуын жариялады және 1862 жылдың қыркүйегінде Англияға қайтып бара жатқанда Йокогама келісім портында тоқтады.

Намамуги оқиғасы

Ричардсон Шанхайдан келген ескі досы Вудторп Чарльз Кларкпен кездескеннен кейін, олар әріптесі саудагер Уильям Маршаллға және Маршаллдың қайын қарындасы Маргарет Уотсон Боррадейлге қосылып, жақын маңдағы Канагава қаласы арқылы Кавасаки Дайши ғибадатханасына саяхат жасады. Токайдо жолымен – императорлық бағдарламалық жолмен – Намамуги ауылынан (қазіргі Йокогама қаласының Цуруми ауданының бір бөлігі) өтіп бара жатқанда, олар Сацума регенті даймё Шимадзу Хисамитсудың (әлде Шимадзу Сабуро) серігімен кездесті, ол қарсы бағытта келе жатқан еді. Ричардсон Шимадзудің паланкиніне тым жақын келгенде, даймёның күзетшісі ағылшынға шабуыл жасады. Маршалл мен Кларк та ауыр жарақат алды. Ауыр жараланған Ричардсон шабуылдан біршама қашықтықта жылқысынан құлап, Шимадзудың бұйрығымен аяқталды. Британ үкіметі Намамуги оқиғасынан кейін өтемақы талап етті, бірақ Шимадзу өтемақы төлеуден бас тартқандықтан, Корольдік теңіз күштерінің эскадрильясы келесі жылы болған қысқа мерзімді англо-сацума соғысы кезінде Кагосиманы бомбалады.

Жерлеу

Уильям Уиллис, 1861 жылы Жапониядағы британдық миссияға келгеннен кейін жасаған аутопсия нәтижесі бойынша, Ричардсон Йокогама шетелдік зиратының жанындағы жеке жерге, Маршалл мен Кларктың кейінірек жерленген қабірлерінің арасында қойылды.

Қабылдау

Ричардсонның қазасына себеп болған жанжалдың бірнеше түсіндірмесі бар. Луис Г. Перес, ф.д., Иллинойс штаты университетінің жапон тарихы профессоры, «Жапония соғыста: Энциклопедия» (2013) еңбегінде мынадай мәлімет келтіреді: бір дерек бойынша, Леннокс және оның серіктері аттарын бұрып, жолды босатып жатқанда, Сацума жасақтары шеру ретін сақтау үшін алдын ала шабуыл жасаған; мұның себебі – «тілдік кедергі және жасақтардың шетелдіктерге қарсы ынтасы». Басқа бір мәліметте Ричардсон мен оның серіктері шеруге күштеп кіргені, ал олардың қожайындарына көрсеткен құрметсіздігіне ашуланған жасақтар шабуыл жасағаны айтылады. Қалай болғанда да, оқиға «1854 жылы елді күштеп ашудан бері көптеген жапондықтар арасында қалыптасқан шетелдіктерге қарсы кең таралған көңіл күйді көрсетеді». Джон Денни «Respect and Consideration: Britain in Japan 1853–1868 and Beyond» (2011) еңбегінде әртүрлі түсіндірмелерге назар салып, «Шимазу Сабуроның самурайлары Ричардсонды өлтірген, ал Маршалл мен Кларкты ауыр жарақаттаған» деп көрсетеді. Соңғы екеуі ресми тергеу кезінде алдынан самурайларды көргенін, бірақ олардың даймионың серігі екенін білмегенін мәлімдеді; бұрылысқа келгенде, олар «шеруге он екі адамнан еніп, даймиоға жақын» екенін мойындады, бірақ «серіктерінің ешқайсысы жапондықтарға қарсы айқайлаған немесе ишара жасаған жоқ» болғандықтан, «самурайлар жаулық әрекетке бармайды деп сендірді». Артқа бұрылуға тырысқанда, жасақ Ричардсонды қылышымен ұрып, кейін Маршаллға жеңіл жарақат келтірді. Қашу үшін жылдамдықпен жүріп, олар тағы да жарақат алды. Оқиғаға қатысушылар мен Борадейл ханымның айтқандары 1875 жылға дейін жалғыз дерек болып келді, содан кейін американдық Э.Х. Хаус, белсенді журналист және жазушы, оқиғаның Сацума нұсқасын баяндайтын памфлет жариялады. Хаус Ричардсонның «Шанхайда тұрған кезінде қытайлықтармен қатыгез қарым-қатынасымен танымал» болғанын және оның беделі бұрыннан бар екенін айтты. Ол сондай-ақ, Ричардсонның серіктері жапондық таныстарынан өтіп бара жатқанда, олардың неге түсіп кеткенін сұрағанын (даймио өтуі үшін бұл әдеттегі жағдай) бірақ, жауапқа назар аудармағанын мәлімдеді. «Жоғары лауазымды тұлға жолмен өтетін кезде ешбір жолаушы атқа немесе басқа көлік құралына отыруға құқылы емес» деген «қатаң ережеге» сәйкес, Сацума халқы Леннокс пен оның серіктері осыны сақтауы керек деп ойлады. Жапондықтарға шеруге атпен өтуге рұқсат берілмеген; егер Леннокс пен оның серіктері «білмеушіліктен басқа ешқандай кінә жасаса», оларға ешқандай зиян келтірілмес еді; Ричардсон «атты топтардың арасына итеріліп тұрды», бірақ егер серіктері бір қатарда (екі емес) жылса, «олар бұрынғылар сияқты, кейінгілер де зиянсыз өтіп кеткен болар еді». 2013 жылғы мақалада тарихшы де сол кездегі жапондық есептерге сәйкес, Ричардсон жолдың ортасымен құрметсіздікпен өткенін және тіпті регенттің көлігі мен оның күзетшілерінің арасына кіруге тырысқанын мәлімдеді. Ричардсонның ағасы жүрегі ауырып, оның немере інісінің бейшаралығы мен жауыздығы үшін кінәлады. Қытайдағы британдық елшісі Фредерик Райт Брюс Ричардсонды «өзімшіл авантюрист» деп есіне алды.