Кіріспе

Американдық бизнесмен

Джей Ван Андел (3 маусым 1924 – 7 желтоқсан 2004) – американдық миллиардер бизнесмен, Ричард Девоспен бірге Amway корпорациясын құрғандығымен әйгілі. Сонымен қатар, ол 1979-1980 жылдары АҚШ Сауда палатасының төрағасы қызметін атқарды.

Ерте өмір

Джей Ван Андел 1924 жылғы 3 маусымда Мичиган штатының Гранд-Рапидс қаласында Джеймс пен Петронилла (Ван дер Вуде) Ван Андел отбасында дүниеге келді. Оның әжесі мен атасы Кристиан мен Элизабет 1909 жылы Нидерландыдан Америкаға көшіп келген. Ван Анделдің ата-анасы терең діншіл христиандар және Реформаттық шіркеудің мүшелері болған. Джей өзінің христиандық тәрбиесін өмірінің қалған бөлігінде христиан ретінде өмір сүруінің негізі деп есептейді. Ол бірде былай деп жазған: «Христиандық – күнделікті өмірде адалдық, жомарттық және басқаларға құрмет көрсету сияқты Киелі кітаптағы құндылықтарды іске асыру». Джей Гранд-Рапидс Христиан орта мектебінде оқыды. Кейін Ван Андел Канзастағы Кальвин колледжі мен Пратт бизнес мектебінде білім алды. Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, Джей АҚШ Әскери-әуе күштері офицері қызметін атқарды. Ол екінші лейтенант рөліне тағайындалды және Жапония құрлығына жеткен B-17 және B-29 бомбалаушыларының экипаждарын даярлады. Джей 1951 жылдың көктемінде үйден-үйге тікелей сату кезінде әйелі Бетти Джин Хоекстрамен танысты. Олар 1952 жылғы 16 тамызда үйленді.

Амвей

Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын Гранд-Рапидс христиан орта мектебінде оқыған кезде Джей Ван Андел Рич Девосты кездестірді. 1949 жылы Ван Андел мен Девос Nutrilite диеталық қоспаларын таратуға кірісті. 1958 жылы олар негізгі өнімдеріне сұйық органикалық тазалағыш сияқты тазалау құралдарын қосты. 1959 жылы "Американдық жол қауымдастығы" Ван Андел мен Девос үйлерінің жертөлерінде құрылды, содан кейін сол жылы "Amway Sales Corporation" компаниясы тіркелді. 1960 жылы автосервис станциясы Amway-дің алғашқы кеңсесіне айналды. Бүгінде Amway – денсаулық, сұлулық және үй шаруасы өнімдерін тікелей сату арқылы сататын көпұлттық компания. Amway әлемдегі ең ірі тікелей сату компаниясы болды. Amway корпорациясының мәліметінше, 2019 жылы олардың 100-ден астам елінде 3 миллионнан астам тәуелсіз бизнес иесі (IBO) бар.

Ван Андель институты

1996 жылы Ван Андел әйелі Беттимен бірге Ван Андел институтын құрды. 501(c)(3) коммерциялық емес ұйым Мичиган штатының Гранд-Рапидс қаласында орналасқан және ауруларды зерттеу және ғылымды оқытуға бағытталған. Зерттеушілер ауруларды, ең алдымен қатерлі ісік және Паркинсон сияқты нейродегенеративті ауруларды жақсырақ диагностикалау және емдеу жолдарын іздейді. Білім беру бағдарламалары студенттерді болашақ зерттеушілер буынына дайындауға және оларды шабыттандыруға көмектеседі. 1996 жылдан бері Ван Андел институтын Джейдің ұлы Дэвид Ван Андел төраға және бас директор ретінде басқарып келеді.

Саяси қызмет және қайырымдылық

Республикалық партияның белсенді қолдаушысы Ван Андел президент Джордж Буштың қайта сайлау науқанына 2 миллион доллар, ал 2004 жылы Мичиган штатының Республикалық партиясына (көбінесе штат заң шығарушыларына кандидаттарға) 475 000 доллар көмектесті. Ол Гранд-Рапидс қаласының тумасы, бұрынғы президент Джеральд Фордпен достығымен әйгілі болды, ол оның қазасына өте қайғырып, оны "үлкен отбасылық адам және бизнес әлеміндегі әлемдік лидер" деп атады. Стив Форбс: "Бізнес немесе қайырымдылық саласында болсын, Ван Андел басты мақсаттың – басқа адамдардың қажеттіліктері мен тілектерін қанағаттандыру екенін түсінді. Ол Американың ең жақсы бейнесін көрсетті" деп жазды.

Марапаттар

1981 жылы Ван Андель Америка жетістіктері академиясының Алтын тақта сыйлығымен марапатталды. 1993 жылы Джей Ван Андель өмірі бойындағы инновацияға деген адалдығы үшін Эдисон жетістік сыйлығымен құрметтелді.

Өлім

Ван Андел мен оның әйелі Бетти екеуі де 2004 жылы қайтыс болды; Бетти Альцгеймер ауруына шалдыққан, ал Джей Паркинсон ауруымен ауырған.