Кіріспе

Теміржол дәліздерін болашақта пайдалану мүмкіндігін сақтау

Теміржол банкі – бұл болашақта пайдалану мүмкіндігі үшін теміржол дәліздерін сақтау тәсілі. Теміржол банкі теміржолды, теміржол төсегін, көпірлерді немесе көпір бойын, сондай-ақ басқа да инфрақұрылымды бұрынғы күйінде қалдырады. Бұл теміржол операторын күтіп ұстау жауапкершілігінен және салықтан босатады. Қолданыстағы рельстердің жағдайына немесе теміржол төсегін уақытша пайдалану жоспарланған жағдайға байланысты, рельстер толығымен сақталуы немесе алынып тасталуы мүмкін. Көбінесе теміржол дәлізін мемлекеттік көлік агенттігі басқарады, ол болашақта қалпына келтіру немесе қайта іске қосу үшін жаңа оператор іздейді. Бұл жаңа экономикалық жағдайлар туындағанда, теміржол қызметін қайта жаңарту мүмкіндігін қамтамасыз етуге көмектеседі.

АҚШ-та

Америка Құрама Штаттары сияқты көптеген қоршаған орта туралы заңдар мен басқа да мемлекеттік реттеулерге ие елдерде тасталған теміржол желілерін қалпына келтіру өте қиын, бірақ федералдық үкімет теміржолды қайта іске қосуға толық құқықты кепілдік беретін «теміржол банкі» жағдайында, «толық тоқтатудан» гөрі оңайырақ. Теміржол банкісіндегі желі бір жылдың ішінде қайта ашылуы мүмкін, ал тасталған дәлізді қайта іске қосу бірнеше жылға созылуы мүмкін, тіпті мүмкін болмауы да ғажап емес. Теміржол банкісінде үкімет желіні қайта құруға қаржы жұмсайды. 1983 жылдан 2008 жылға дейінгі 25 жыл ішінде көптеген теміржол желілері тоқтатылды. Олардың ішінде 8056,5 миль (12966 км), соңғы 25 жылда тоқтатылған желілердің 56,8% теміржол банкі келісімдері үшін бастапқыда келісілген. Теміржол дәліздері көбінесе велосипедшілер, жаяу жүргіншілер, жүгірушілер, қар мотоциклімен жүрушілер, тау шаңғысы және атпен жүру үшін көп мақсатты демалыс жолдары ретінде пайдаланылады. Теміржолдар өтетін жердің иелігі жеке тұлғаларға, теміржол операторларына немесе мемлекетке тиесілі болуы мүмкін, ал бастапқыда сатып алынған шарттарға байланысты пайдалану құқықтарының түрлері де әртүрлі болуы мүмкін. Теміржол банкісі болмаған жағдайда, жабылу кезінде теміржолдың кейбір бөліктері бұрынғы иесіне қайтарылуы мүмкін. Иесі оларды кез келген мақсатта қайта пайдалана алады немесе жер жағдайын өзгерте алады, бұл қажет болған жағдайда желіні болашақта қайта пайдалануға кедергі келтіруі мүмкін. Дегенмен, жер иесі көпірлер мен туннельдер сияқты инфрақұрылымды сақтап қалуға келісуі керек. АҚШ-та теміржолдың шамамен 85% сол кездегі көршілес жер иелерінен сервитут арқылы сатып алынған. Әдетте, сервитуттың пайдалануы тоқтатылған кезде, ол жойылады және жер осы теріс пайдаланудан босатылады. 1983 жылы Конгресс қазіргі 16 U.S.C. 1247(d) ретінде белгілі «Теміржолдардан жолдарға» федералды заңын қабылдады. Федералды заң АҚШ-тағы жер иелерінің меншік құқығын теміржол жолдары үшін алып тастады. Бірнеше жер иесі заң бойынша мүлкін өтемақысыз тартып алғандықтан үкіметке шағымданды. 1990 жылы АҚШ Жоғарғы Соты жер иелері осы теміржол үшін алынған жер үшін өтемақы алуға құқылы екенін шешті. 1996 жылы талапкерге оның меншігі арқылы өткен жол үшін 1,5 миллион доллар өтемақы төленді (Пресольт АҚШ-қа қарсы, 100 F3d 1525, Fed. Сыр. [1996]). Коннектикут штаты теміржолдың өту құқығын сақтауға белсенді көзқарас танытты. 1970 жылдардан бері Коннектикут көлік департаментінің саясаты – сақтау үшін тасталған теміржол желілерін сатып алу. Бұл Коннектикут штатындағы теміржолдың көп бөлігі мемлекеттік және Amtrak меншігінде болуына әсер етті. Бүгінде бұл саясат жалғасуда; штат болашақта көлікке пайдалы болатын кез келген өту құқығын сатып алады, егер мүлік қолжетімді болса. Осының нәтижесінде Коннектикут – теміржол желілерін қайта іске қосуға мүмкіндік бар сияқты бірнеше штаттың бірі (мұқтаждық туған жағдайда), ал басқа жерлерде жол пайдаланушылары мен жер иелерінің жергілікті қарсылығы муниципалдық меншіктегі өту құқығына тікелей әсер ете алады. Көбінесе инфрақұрылымның көп бөлігі немесе барлығы болашақ пайдалануға қарамастан алынып тасталады. Кейбір жағдайларда инфрақұрылымды жою үшін заңдар қабылданды. Мысалы, Пенсильвания штатында пайдаланылмаған теміржол эстакадаларын жою туралы заң қабылданды. Округтың мүлікті сатуы федералды заңмен тоқтатылды және теміржол желісін қайта іске қосу үшін сақталды. Бағытты теміржол банкісі деп белгілеу арқылы осы қиындықтардың алдын алуға болады және теміржол операторы үшін өту құқығын сақтау шығындары алынып тасталады. АҚШ-та теміржол банкісіне берілген жерді жергілікті, штаттық немесе федералды үкіметтер иеленеді және көптеген теміржол дәліздері қайтадан жолдар ретінде пайдаланылады.

Ұлыбританияда

Ұлыбританияда 1960 жылдары "Бичинг балтасы" деп аталған кезеңде мыңдаған шақырым теміржол жабылды. Кейінірек олардың бірнеше бағыттары қайта ашылса да, ешқайсысы АҚШ-тағы жер қоры сияқты ресми түрде қарастырылмады. "Бичинг балтасы" арқылы теміржолға кеткен шығындарды азайтуға ұмтылған үкімет, көптеген желілерді ең көп ұсыныс бергенге сатты. Бұл процесте Ұлыбританияның бұрынғы теміржол желілерінің меншігі шашырап, жерлер мүлдем басқа мақсаттарда қолданыла бастады. Бұрынғы Оксфорд-Кембридж Varsity Line-дағы Райл телескопы осының ең айқын мысалы болса, коммерциялық және тұрғын үйлер салу да кең таралған.