Кіріспе

"Көзілдіріктен өткенде" оқиғасы

"Қызыл патшайымның жарысы" – американдық жазушы Исаак Азимовтың ғылыми-фантастикалық әңгімесі; ол Льюис Кэрроллдің "Көзілдіріктен өткенде" кітабындағы Қызыл патшайымның жарысын соңғы сюжеттік бұрылыстың метафорасы ретінде пайдаланады. Әңгіме Азимовтың психотарихына да сілтеме жасайды. "Қызыл патшайымның жарысы" алғаш рет 1949 жылғы қаңтарда "Astounding Science Fiction" журналында жарияланып, 1972 жылы "Тұңғыш Азимов" жинағында қайта басылды. "Қызыл патшайымның жарысы" 1948 жылғы шілдеде жазылды, Азимов Колумбия университетінен докторлық ғылымын алғаннан кейін бір ай өткен соң, ол безгекке қарсы препараттарды зерттейтін постдокторант болды.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Бұл оқиғаны аты-жөні айтылмаған АҚШ құпия қызметінің желісі айтады. Желіге толығымен қуаты тартылған атом электр стансасын тексеру тапсырылады. Ядролық физика профессоры Элмер Тайвуд өлген күйде табылады. Тергеу барысында Тайвудтың студенттері мен университеттегі әріптестері арқылы Тайвудтың "микро уақыттық аударма" арқылы заттарды уақытқа кері жіберу әдісін ойлап тапқаны анықталады. Оның жоспары – гректерге химия саласындағы жетістіктер арқылы әлемді "жақсарту" болған. Тергеумен айналысатын желі және олардың бастығы Босс, тарихқа енгізілген өзгерістердің көбелек эффектісі арқылы барлық тірі адамдардың жойылуына себеп болуы мүмкін екенін біртіндеп түсінеді. Із ақырында Философия доценті Майкрофт Джеймс Боулдердің үйіне жеткізеді, оны Тайвуд химия оқулығын аттикалық грек тіліне аудару үшін жалдаған еді. Ол Тайвудтың жоспарын білгенін және тарихи мәліметтермен сәйкес келетін мөлшерде ғана аударғанын мәлімдейді. Нақты шешім табылмай, тергеу тоқтатылып, "?" тақырыбымен архивке тіркеледі.