Кіріспе
Еуропалық академиялық дәстүрлерде көркем өнер негізінен эстетикалық немесе шығармашылық көрініс үшін жасалады, оны сәндік өнерден немесе қолданбалы өнерден ажыратады, себебі соңғылары керамика немесе металл бұйымдары сияқты, қандай да бір практикалық функцияны атқаруы тиіс. Итальяндық Ренессанс дәуірінде қалыптасқан эстетикалық теорияларда, суретшінің қиялын толыққанды білдіруге және көрсетуге мүмкіндік беретін өнер ең жоғары саналатын, мысалы, шай құмырасын жасау мен әшекейлеу сияқты практикалық мәселелерге шектеу қоймайтын өнер. Сондай-ақ, көркем туындыны жасау үшін жұмысты арнайы білімі бар әртүрлі адамдар арасында бөліп беру қажеттігі болмауы маңызды деп есептелді, бұл, мысалы, жиһаз жасау кезінде қажет болуы мүмкін. Көркем өнердің өзінде де, жанрлардың иерархиясы болды, ол шығармашылық қиялдың қажетті деңгейіне байланысты құрылды, мұнда тарихи картиналар натюрморттан жоғары тұрды. Тарихи тұрғыдан алғанда, бес негізгі көркем өнер түрі – сурет салу, мүсін жасау, сәулет, музыка және поэзия. Басқа «ерекше немесе қосалқы өнерлер» де болды, әсіресе театр мен би сияқты «ең көне және әмбебап» саналатын өнер түрлері. Білім беру саласынан тыс жағдайда, бұл ұғым көбінесе бейнелеу өнеріне ғана қолданылады. Ескі шеберлердің гравюрасы мен суреті, әдебиеттің прозалық түрлері поэзияға қатысты болғандай, сурет салумен байланысты формалар ретінде қарастырылды. Бүгінде, көркем өнер деп есептелетін (егер термин қолданыста болса) қосымша заманауи формаларды да қамтиды, мысалы, кино, фотография және бейне өндірісі/монтаждау, сондай-ақ студиялық керамика және студиялық шыны сияқты дәстүрлі формалар, басқа материалдардағы олардың баламаларымен бірге. Көркем өнердің бір анықтамасы: «негізінен эстетикалық және интеллектуалдық мақсаттар үшін жасалған және оның сұлулығы мен мағынасы үшін бағаланатын бейнелеу өнері, атап айтқанда, сурет салу, мүсін жасау, сурет салу, акварель, графика және сәулет». Осыған сәйкес, көркем өнер мен сәндік немесе қолданбалы өнер арасында ұғымдық айырмашылықтар бар (бұл екі термин көбінесе бірдей материалдарды қамтиды). Өнерді қабылдаушы үшін, эстетикалық сапаларды сезіну үшін әдетте жақсы талғамға ие болу қажет, бұл көркем өнерді халықтық өнер мен ойын-сауықтан ажыратады. «Көркем» сөзі аталған өнер туындысының сапасын емес, дәстүрлі батыс еуропалық канондарға сәйкес пәннің тазалығын көрсетеді. Архитектурадан басқа, онда практикалық пайдалылық қабылданған, бұл анықтама бастапқыда «пайдалы» қолданбалы немесе сәндік өнерді және қолөнер деп саналатын өнімдерді алып тастады. Қазіргі заманда бұл айырмашылықтар мен шектеулер мағынасын жойды, өйткені суретшінің идеясы немесе ниеті, оны білдіру тәсіліне қарамастан, басымдыққа ие. Бұл термин көбінесе тек Ренессанстан бастап бері батыс өнеріне қатысты қолданылады, бірақ ұқсас жанрлық ерекшеліктер басқа мәдениеттердің өнеріне де қатысты болуы мүмкін, әсіресе Шығыс Азия мәдениеттеріне. «Көркем өнерлер» жиынтығы кейде «ірі өнерлер» деп аталады, ал «сәндік өнерлер» «ерекше өнерлерге» теңеледі. Бұл көбінесе ортағасырлық және көне өнерге қатысты айтылады.
In European academic traditions, fine art is made primarily for aesthetics or creative expression, distinguishing it from decorative art or applied art, which also has to serve some practical function, such as pottery or most metalwork. In the aesthetic theories developed in the Italian Renaissance, the highest art was that which allowed the full expression and display of the artist's imagination, unrestricted by any of the practical considerations involved in, say, making and decorating a teapot. It was also considered important that making the artwork did not involve dividing the work between different individuals with specialized skills, as might be necessary with a piece of furniture, for example. Even within the fine arts, there was a hierarchy of genres based on the amount of creative imagination required, with history painting placed higher than still life. Historically, the five main fine arts were painting, sculpture, architecture, music, and poetry. Other "minor or subsidiary arts" were also included, especially performing arts such as theatre and dance, which were counted as "among the most ancient and universal." In practice, outside education, the concept is typically only applied to the visual arts. The old master print and drawing were included as related forms to painting, just as prose forms of literature were to poetry. Today, the range of what would be considered fine arts (in so far as the term remains in use) commonly includes additional modern forms, such as film, photography, and video production/editing, as well as traditional forms made in a fine art setting, such as studio pottery and studio glass, with equivalents in other materials. One definition of fine art is "a visual art considered to have been created primarily for aesthetic and intellectual purposes and judged for its beauty and meaningfulness, specifically, painting, sculpture, drawing, watercolor, graphics, and architecture." In that sense, there are conceptual differences between the fine arts and the decorative arts or applied arts (these two terms covering largely the same media). As far as the consumer of the art was concerned, the perception of aesthetic qualities required a refined judgment usually referred to as having good taste, which differentiated fine art from popular art and entertainment. The word "fine" does not so much denote the quality of the artwork in question, but the purity of the discipline according to traditional Western European canons. Except in the case of architecture, where a practical utility was accepted, this definition originally excluded the "useful" applied or decorative arts, and the products of what were regarded as crafts. In contemporary practice, these distinctions and restrictions have become essentially meaningless, as the concept or intention of the artist is given primacy, regardless of the means through which it is expressed. The term is typically only used for Western art from the Renaissance onwards, although similar genre distinctions can apply to the art of other cultures, especially those of East Asia. The set of "fine arts" are sometimes also called the "major arts", with "minor arts" equating to the decorative arts. This would typically be for medieval and ancient art.
Шығуы, тарихы және дамуы
Кейбір жазушылар пікірінше, көркем өнердің ерекше санаты туралы ұғым Батыстағы жаңа заманның өнертабысы болып табылады. Ларри Шайнер өзінің «Өнердің өнертабысы: мәдени тарих» (2003) еңбегінде бұл өнертабысты 18 ғасырда орналастырады: «18 ғасырға дейін Батыста дәстүрлі «өнер жүйесі» болған. (Басқа дәстүрлі мәдениеттерде де ұқсас жүйе бар.) Бұл жүйеде суретші немесе қолөнерші – шебер жасаушы немесе тәжірибелі маман, өнер туындысы – шебер жұмыстың пайдалы өнімі болған, ал өнерді бағалау олардың өмірдегі қалған рөлімен тығыз байланысты болды. Басқаша айтқанда, «өнер» грек сөзі «техне» немесе ағылшын тілінде «шеберлік» деген мағынаға жуық болды, бұл мағына «соғыс өнері», «махаббат өнері» және «медицина өнері» сияқты тіркестерде сақталған. Пол Оскар Кристаллер, Пьер Бурдье және Терри Иглтон (мысалы, «Эстетика идеологиясы») да осындай ойларды білдірді, бірақ өнертабыс нүктесі көбінесе итальяндық Ренессанс дәуірінде ертерек орналастырылады; Энтони Блант 16 ғасырдың ортасында Италияда «arti di disegno» термині, ұқсас ұғым пайда болды деп атап өтті. Бірақ классикалық әлемде өнер туралы теориялық жазбалар өте аз сақталған, бірақ іс жүзінде ұқсас ерекшеліктер болды деп айтуға болады. Әдеби көздерде сақталған суретшілердің есімдері грек суретшілері мен мүсіншілері, ал аздап – оюлы тастарды кесетін шеберлер. Бұл топтардың бірнеше өкілдері өте танымал болды, олар өлгеннен кейін ғасырлар бойы көшіріліп, есте қалды. «Жақсы» және басқа өнер арасындағы айырмашылықтың Ренессанс дәуірінің теориялық негізінің маңызды бөлігі болған жеке көркемдік дарындылыққа табыну, әсіресе Плиний Егдестің жазбаларындағы классикалық үлгіге сүйенді. Кейбір басқа заттар, әсіресе ежелгі грек қыш ыдыстары, көбінесе оларды жасағандар немесе шеберхана иесі өнімдерін жарнамалау үшін қол қоятын. Джордж Кублер және басқалар «көркем өнер» ұғымының құлдырауын 1880 жыл шамасында деп есептейді. 1900 жылға қарай ол «модадан шығып», халықтық өнер де маңызды болып санала бастады. Соңында, кем дегенде өнер теориясына қызығушылық танытқан орталарда, «көркем өнер» 1920 жылға қарай өнер туындылары мен пайдалы заттар үшін екі еселік бағалауға қарсы болған өнеркәсіптік дизайнның жақтастарымен қолданыстан шығарылды. Бұл теоретиктер арасында болды, бірақ өнер саудасы мен көпшілік пікірін ұстап тұру үшін көбірек уақыт кетті. Алайда, 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында өнер нарығындағы бағалардың өзгеруі кері бағытта болды, көркем өнер туындылары сәндік өнер туындыларынан әлдеқайда алға шықты. Өнер саудасында бұл термин шамамен 1900 жылға дейінгі заттар үшін маңыздылығын сақтайды және аукциондардың немесе аукцион үйлерінің бөлімдерінің және т.б. ауқымын анықтау үшін қолданылуы мүмкін. Бұл термин жоғары білім беруде де қолданылады, колледждердің, факультеттердің және курстардың атауларында кездеседі. Ағылшын тілінде сөйлейтін елдерде бұл көбінесе Солтүстік Америкада, бірақ басқа еуропалық тілдерде де, мысалы, француз тілінде «beaux arts» немесе испан тілінде «bellas artes» сияқты ұқсас терминдерге қатысты да солай.
"There was a traditional "system of the arts" in the West before the eighteenth century. (Other traditional cultures still have a similar system.) In that system, an artist or artisan was a skilled maker or practitioner, a work of art was the useful product of skilled work, and the appreciation of the arts was integrally connected with their role in the rest of life. "Art", in other words, meant approximately the same thing as the Greek word "techne", or in English "skill", a sense that has survived in phrases like "the art of war", "the art of love", and "the art of medicine." Similar ideas have been expressed by Paul Oskar Kristeller, Pierre Bourdieu, and Terry Eagleton (e. g. The Ideology of the Aesthetic), though the point of invention is often placed earlier, in the Italian Renaissance; Anthony Blunt notes that the term arti di disegno, a similar concept, emerged in Italy in the mid 16th century. But it can be argued that the classical world, from which very little theoretical writing on art survives, in practice had similar distinctions. The names of artists preserved in literary sources are Greek painters and sculptors, and to a lesser extent the carvers of engraved gems. Several individuals in these groups were very famous, and copied and remembered for centuries after their deaths. The cult of the individual artistic genius, which was an important part of the Renaissance theoretical basis for the distinction between "fine" and other art, drew on classical precedent, especially as recorded by Pliny the Elder. Some other types of object, in particular Ancient Greek pottery, are often signed by their makers or the owner of the workshop, probably partly to advertise their products. The decline of the concept of "fine art" is dated by George Kubler and others to around 1880. When it "fell out of fashion" as, by about 1900, folk art was also coming to be regarded as significant. Finally, at least in circles interested in art theory, ""fine art" was driven out of use by about 1920 by the exponents of industrial design who opposed a double standard of judgment for works of art and for useful objects". This was among theoreticians; it has taken far longer for the art trade and popular opinion to catch up. However, over the same period of the late 19th and early 20th centuries, the movement of prices in the art market was in the opposite direction, with works from the fine arts drawing much further ahead of those from the decorative arts. In the art trade the term retains some currency for objects from before roughly 1900 and may be used to define the scope of auctions or auction house departments and the like. The term also remains in use in tertiary education, appearing in the names of colleges, faculties, and courses. In the English speaking world this is mostly in North America, but the same is true of the equivalent terms in other European languages, such as beaux arts in French or bellas artes in Spanish.
Мәдениеттік көзқарас
Еуропа мен АҚШ-та жиі басымдыққа ие болған өнер мен сәндік өнердің немесе қолөнердің тұжырымдық ажыратылуы барлық басқа мәдениеттерге тән емес. Бірақ дәстүрлі қытай өнерінде де ұқсас ерекшеліктер болды, қытай суретшілігінде көбінесе ғалымдардың пейзаждық суреттері мен сарай суретшілері мен мүсіншілердің шеберханалары арасында ажырату жасалған. Батыста қолөнер туындылары ретінде қаралатын көптеген нәрселерге, әсіресе керамикаға, жаде тасын кесуге, тоқуға және кестелеуге жоғары мәртебе берілсе де, бұл бұйымдарды жасаған жұмысшыларға, әдетте, Батыстағыдан да беймәлім болып қала берді. Жапон және корей өнерінде де осындай айырмашылықтар кездеседі. Ислам өнерінде ең жоғары мәртебе әдетте каллиграфияға, сәулетшілерге және парсы миниатюралары мен оған байланысты дәстүрлердің суретшілеріне берілді, бірақ олар көбінесе сарай қызметкерлері болды. Олар, әдетте, ең жақсы парсы кілемдерінің, сәулеттік плиткалардың және басқа да сәндік өнімдердің дизайнын Батысқа қарағанда тұрақтырақ ұсынатын. Латын Америкасы өнері 20 ғасырға дейін еуропалық отаршылдыққа бағынған, содан кейін социалистік принциптерге негізделген өнерді қолөнермен біріктірген Конструктивизм қозғалысының ықпалымен жергілікті өнер қайта жандана бастады. Африкада йоруба өнерінің саяси және рухани функциясы бар. Қытай өнері сияқты, йоруба өнерінде де Батыста қолөнер деп есептелетін нәрселер жиі кездеседі. Оның ең танымал көріністері, мысалы, маталар осы санатқа жатады.
Сурет салу және сызу
Сурет салу – көркем өнер ретінде бояуды тегіс бетке жағуды білдіреді (мысалы, мүсінді немесе қыш ыдысты бояудан өзгеше), әдетте бірнеше түс қолданылады. Сақталған тарихи алдындағы суреттер табиғи тас беттеріне салынған, ал қабырғаға сурет салу, әсіресе фреска техникасында ылғал жабынға салынған суреттер соңғы уақытқа дейін маңызды форма болып келді. Ағаш тақтасына немесе холстқа салынған көшпелі суреттер Батыс әлемінде бірнеше ғасыр бойы ең маңыздысы болды, көбінесе темпера немесе майлы бояу техникасында жасалды. Азиялық суретшілер көбінесе қағазды пайдаланады, ал Шығыс Азияда қара сиямен сурет салу дәстүрі басым. Кітапқа немесе альбомға арналған суреттер «миниатюралар» деп аталады, олар Батыс жарықтандырылған қолжазбалары үшін, немесе парсы миниатюрасы мен оның түрік тіліндегі баламасы, немесе түрлі үнді суреттері үшін қолданылады. Акварель – қағазға бояу салудың Батыс әдісі; гуашь, мел және ұқсас материалдарды қылқаламсыз қолдану – бұл сурет салудың бір түрі. Сурет салу – бейнелеу өнерінің маңызды түрлерінің бірі, және суретшілерге сурет салу дағдылары да қажет. Көп қолданылатын құралдар: графит қарындаштар, қалам және сия, сиялы қылқаламдар, балауыз бояулары бар қарындаштар, пастель, көмір, мел, маркерлер, стилус немесе күміс сияқты әртүрлі металдар. Сурет салудың көптеген тармақтары бар, оның ішінде карикатура және комикстер жасау.
Мозаикалар
Мозаика – тас немесе шыныдан жасалған ұсақ бөліктерден құралған кескіндер, олар тессера деп аталады. Мозаикалар сәндік немесе пайдалы мақсатта қолданылуы мүмкін. Мозаиканы жобалап, жасайтын суретші мозаика суретшісі немесе мозаикашы деп аталады. Ежелгі гректер мен римдіктер өте реалистік мозаикалар жасаған. Мифологиялық сюжеттер немесе бай адамдардың аң аулау сияқты әрекеттері үлкен геометриялық суреттердің орталық бөлігі ретінде жиі қолданылған, ал шекаралары айқын ерекшеленген. IV ғасырдан бастап ерте христиан шіркеулері қабырғалары мен төбелері мозаикалармен безендірілген. Мозаикамен әшекейленген ең танымал Византия шіркеулері – Равеннадағы (Италия) Сан-Витале базиликасы және Стамбулдағы (Түркия) Ая-София.
Баспа жасау
Баспа өнері – қағазға бірнеше рет көбейтілуге болатын бейнелер жасау процесі. Ол Батыс және Шығыс Азияда ғасырлар бойы маңызды көркемдік құрал болып келді. Батыстағы негізгі тарихи техникаларға гравиюра, ксилография (ағашқа қашау) және офорт, ал Шығыс Азияда ағаштан жасалған баспа кіреді, олардың ішінде жапондық укиё-э стилі ең танымал. 19 ғасырда литография және одан кейін фотосурет техникасының пайда болуы бұрынғы тарихи техникалардың орнын алмастырды. Ескі баспалардың екі түрі бар: жоғары көркемдік деңгейдегі ескі шеберлердің баспалары және халыққа арналған баспалар. Кітап иллюстрациялары мен карталар сияқты практикалық бейнелер олардың арасында орналасады. Монотипиядан басқа, бұл процесс бір бейненің бірнеше данасын жасауға мүмкіндік береді, олар баспа деп аталады. Әр баспа көшірме емес, түпнұсқа болып саналады. Себебі баспа – сурет сияқты басқа ортадағы өнер туындысының көшірмесі емес, басынан-ақ баспа ретінде жоспарланған бейне. Жеке баспаны әлдебір «баспа» деп те атайды. Баспалар бір ғана түпкілікті беттен жасалады, ол матрица деп аталады. Матрицалардың көптеген түрлері бар: гравиюра мен офорт үшін мыс немесе мырыш пластиналар; литография үшін тас; ксилография үшін ағаш блоктары, линогравюра үшін линолеум және силкиография үшін мата. Бірақ одан да көп түрлері бар. Бір-біріне ұқсас баспалардың жиынтығы – баспа сериясы деп аталады. Қазіргі заманда әр баспаға қол қойылып, нөмірленеді, осылайша «шешілген тираж» құрылады. Баспалар кітап түрінде, авторлық кітаптар ретінде де жарық көруі мүмкін. Бір баспа бір немесе бірнеше техниканың нәтижесі болуы мүмкін.
Каллиграфия
Каллиграфия – көркем өнердің бір түрі. Қазіргі заманда каллиграфия "көркем, үйлесімді және шеберлікпен белгілерге форма беру өнері" деп анықталады. Қазіргі каллиграфия функционалды қолмен жазылған жазулар мен дизайндардан бастап, әріптердің оқылғыштығын сақтамай немесе бұза отырып, қолмен жазылған белгінің абстрактілі өрнегін көрсететін көркем туындыларға дейін жетеді.
Фотография
Көркем фотосурет – суретшінің шығармашылық көзқарасын іске асыру мақсатымен жасалған фотосуреттерді білдіреді. Көркем фотосурет фотожурналистикадан және коммерциялық фотосуреттен өзгеше. Фотожурналистика негізінен баспа және цифрлық медиада оқиғалар мен идеяларды көрнекі түрде жеткізеді. Көркем фотосурет, ең алдымен, суретшінің көзқарасын білдіру үшін жасалса да, кейбір мақсаттарды ілгерілетуде де маңызды рөл атқарды. Адам денесінің бейнеленуі – көркем фотосуреттегі басты тақырыптардың бірі болып табылады.
Сәулет
Архитектура көбінесе әдемі өнер деп есептеледі, әсіресе оның эстетикалық жақтары басым болғанда – құрылымдық инженерия немесе құрылыс басқаруынан өзгеше. Архитектуралық туындылар мәдени және саяси символдар, сондай-ақ өнер туындылары ретінде қарастырылады. Тарихи цивилизациялар көбінесе олардың архитектуралық жетістіктері арқылы танылады. Мысыр пирамидалары мен Рим Колизейі сияқты ғимараттар – мәдени белгілер және ғалымдар өткен цивилизациялар туралы басқа да жолдармен көп мәлімет тапқан жағдайда да, қоғамдық санадағы маңызды байланыс болып табылады. Қалалар, аймақтар және мәдениеттер өздерін архитектуралық ескерткіштері арқылы таныстырады және олармен танылады.
Керамика
Кейбір заманауи ерекшеліктерді ескермегенде, қыш өнімдері көбінесе көркем өнер ретінде қарастырылмайды, бірақ "көркем қыш өнімдері" әсіресе археологияда қолданылатын техникалық термин болып табылады. "Жоғары сапалы өнімдер" – бұл әдетте боялған, қалыпталған немесе әртүрлі әшекейленген, сапасы жоғары қыш өнімдері. Көптеген дәуірлерде олар "қарапайым өнімдерден" ерекшеленеді, олар халықтың көпшілігі күнделікті тұтынуға немесе ас үйде пайдаланатын қарапайым ыдыстар болып табылады, ал емес ресми мақсаттар үшін. Егер қыш өнім, мысалы, фарфордан жасалған мүсін сияқты, ешқандай қолдану мақсатына ие болмаса да, оның жасалуы көбінесе көптеген қатысушылардың әртүрлі біліктерін қатыстыратын, бірлескен және жартылай өнеркәсіптік процесс болып табылады.
Мүсіндік
Мүсін – қатты немесе пластикалық материалды пішіндендіру арқылы жасалған үш өлшемді өнер туындысы, көбінесе тас (тас немесе мәрмәр), металл немесе ағаш қолданылады. Кейбір мүсіндер тікелей қашау арқылы жасалса, ал басқалары жиналып, құйылып, дәнекерленіп, қалыпталып немесе қорытылып жасалады. Мүсін жасауға қалыпқа келтірілетін немесе өзгертілетін материалдар қолданылатындықтан, ол пластикалық өнер саласының бірі саналады. Көптеген қоғамдық өнер туындылары мүсіндер болып табылады. Бақта орналасқан мүсіндер жиынтығы мүсін бағы деп аталады. Тастан жасалған мүсіндер, нашарлайтын материалдардан жасалған өнер туындыларына қарағанда жақсы сақталады және көбінесе ежелгі мәдениеттерден жеткен туындылардың көп бөлігін (саз сыйықтарынан басқа) құрайды. Керісінше, ағаштан жасалған мүсіннің дәстүрлері толыққандай жойылуы мүмкін. Дегенмен, көне мүсіндердің көпшілігі жарқын түстермен боялған, бірақ бұл бояулар уақыт өте келе жоғалып кеткен.
Тұжырымдамалық өнер
Концептуалды өнер – шығармадағы ұғымдар немесе идеялар дәстүрлі эстетикалық және материалдық мәселелерден басым тұратын өнер. Бұл термин 1960 жылдары идеяға негізделген өнердің қатаң және назарлы практикасын білдірді, ол көбінесе мәтін түрінде ұсынылып, бейнелеу өнерімен байланысты дәстүрлі визуалды өлшемшарттарға қайшы келді. Дегенмен, 1990 жылдары жас британдық суретшілермен және Тернер сыйлығымен байланысы арқасында, әсіресе Ұлыбританияда, оның кең таралған қолданысы сурет салу және мүсін жасаудың дәстүрлі шеберлігін қолданбайтын барлық заманауи өнердің синонимі ретінде қалыптасты.
Музыка
Музыка – уақыт бойынша ұйымдастырылған дыбыс арқылы өрнектелетін өнер түрі және мәдени қызмет. Музыканың негізгі элементтері – тональность (мелодия мен гармонияны анықтайды), ырғақ (темп, өлшем және артикуляция сияқты ұғымдармен байланысты), динамика (көлем және жұмсақтық) және тембр мен текстураның дыбыстық ерекшеліктері (кейде музыкалық дыбыстың "түсі" деп аталады). Музыканың әртүрлі стильдері немесе түрлері осы элементтердің кейбіреулерін күшейтуі, әлсіздетуі немесе толығымен жоюы мүмкін. Музыка кең ауқымды аспаптар мен вокалдық техникалармен орындалады, ән салудан рэпке дейін; тек аспаптық, тек вокалдық (мысалы, аспаптық сүйемелдемесіз әндер) және ән мен аспаптарды біріктіретін туындылар бар. Бұл сөз грек тіліндегі μουσική (mousike, "Музалар өнері") сөзінен шыққан.
Билеу
Би – дене қозғалысын, көбінесе ырғақты, және музыканы білдіретін өнер түрі. Ол өзіндік өрнек беру, әлеуметтік байланыс құру немесе рухани және сахналық ортада қолданылады. Би адамдар мен жануарлар арасындағы сөзсіз қарым-қатынас тәсілдерін (дене тіліне қараңыз) сипаттау үшін де қолданылады (мысалы, араның биі, жұптасу биі сияқты мінез-құлық үлгілері), жансыз заттардың қозғалысын ("жапырақтар желде билейді") және кейбір музыка жанрларын білдіреді. Спортта гимнастика, сырғанау және синхронды жүзу би дисциплиналары саналады, ал жекпе-жек өнерінің катасы көбінесе биге теңестіріледі.
Театр
Қазіргі заманғы батыс театрында реализм басым, оның ішінде драма және комедия. Батыстың тағы бір танымал түрі – музыкалық театр. Грек және рим драмалары, Шекспир мен Марлоу сияқты классикалық ағылшын драмалары, Мольер де кіретін француз театры секілді театрдың классикалық түрлері де бүгінге дейін қойылып келеді. Сонымен қатар, Но және Кабуки сияқты классикалық шығыс театр өнерлерінің қойылымдарын Батыста кездестіруге болады, бірақ олар бұрынғыдан сирек.
Фильм
Көркем фильмдер – киноның көркем өнер түрін қамтитын термин. Көркем фильмдер кинотеатры – мұндай фильмдерді көрсетуге арналған орын, әдетте ғимарат. Фильмдер әлемдегі бейнелерді камералармен түсіру арқылы немесе анимация техникасы мен арнайы эффекттерді пайдаланып жасалады. Фильмдер – белгілі бір мәдениеттердің жасаған мәдени мұралары, олар сол мәдениеттерді көрсетеді және оларға кері әсер етеді. Кино – маңызды өнер түрі, көпшілікке арналған ойын-сауық көзі және азаматтарды білім берудің немесе идеологиялық тұрғыдан баулудың қуатты құралы. Киноның көрнекі элементтері киноға әмбебап коммуникация мүмкіндігін береді. Кейбір фильмдер дубляж немесе субтитрлер арқылы әлемдік деңгейде танымал болды, олар диалогты аударуға мүмкіндік береді. Кинотасу – киноға фотосуреттерді түсіру кезінде жарық пен камераны таңдау ғылымы. Ол бейнесуретке жақын, бірақ камера да, сахна элементтері де қозғалыста болғанда қосымша мәселелер туындайды. Тәуелсіз кино көбінесе Голливудтан немесе басқа ірі студиялық жүйелерден тыс жерде жасалады. Тәуелсіз фильм (немесе инди фильм) – бастапқыда ірі киностудияның қаржылық қолдауы немесе таратуысыз өндірілген фильм. Шығармашылық, бизнес және технологиялық себептер 20-шы ғасырдың соңы мен 21-шы ғасырдың басында инди-фильмдер индустриясының дамуына ықпал етті.
Поэзия
Поэзия (термин грек тіліндегі ποίησις (poiesis, "жасау") сөзінің бір түрінен шыққан) – тілдің эстетикалық және ырғақтық ерекшеліктерін – дыбыстық символизм, фонестетика және өлшемді – қарапайым, түсінікті мағынаға қосымша немесе оның орнына мағына тудыру үшін қолданатын әдебиет түрі.
Басқа
Авангард музыкасы көбінесе сахналық өнер де, көркем өнер де деп есептеледі. Электрондық медиа – бұл көркем өнердің ең жаңа құралы, себебі ол өндірістен бастап көрсетуге дейін компьютерлер сияқты қазіргі заманғы технологияларды қолданады. Оған бейне, цифрлық фотосурет, цифрлық баспа және интерактивті туындылар жатады. Тоқыма өнімдері, оның ішінде килт өнер және "киюге болатын" немесе "дайындалған" туындылар жиі көркем өнер нысандарының санатына кіреді, кейде көркемдік көрмелердің бір бөлігі ретінде көрінеді. Батыс (немесе классикалық) музыкасы – бұл сахналық өнердің бір түрі, сонымен қатар ол көркем өнер деп есептеледі. Оригами – өткен ғасырда суретшілер мен ғалымдардың еңбегі арқасында бүктелетін материалдың қасиеттерін түсінуге деген қызығушылық қайта жанданды. Оригами басқа өнер түрлерінен өзгеше: сурет салу үшін материал қосу керек, ал мүсіндеу үшін – алып тастау, ал оригамида қосылмайды да, алынбайды да – ол өзгеріске ұшырайды. Оригами суретшілері өнердің шегін кеңейтіп, технология мен ғарыш кемелеріне дейін жететін тамырларын дамытуда. Оның есептеулік мүмкіндіктері мен бөлісуге дайындығы (әлеуметтік желілердің арқасында күшейтілген) – оригамиді XXI ғасырдың үлгілік өнеріне айналдыратын құпияның бір бөлігі болып табылады.
Азия
Гуанчжоу көркемсурет академиясы – Гуанчжоу қаласында орналасқан Қытайдың ұлттық университеті, көркемсурет және дизайн салалары бойынша докторлық, магистрлік және бакалаврлық дәрежелерін береді. Калькутта көркемсурет академиясы – Үндістанның Батыс Бенгалия штатының Калькутта қаласындағы көркемсурет колледжі.
Оңтүстік Америка
Бразилия: Бразилиядағы Өнер институты театр, бейнелеу өнері, өнеркәсіптік дизайн және музыка салалары бойынша бөлімдерді қамтиды.