Ацтек мифологиясындағы Nanahuatzin құдайы – күнге айналған құрбан. Өзінен бұрынғы құдайлардың ең қарапайымы, өртте өзін құрбан етіп, жерге жарық сыйлады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ацтек құдайы
Aztec deity
Ацтек мифологиясында Нанахуатзин немесе Нанахуатль (немесе Нанауатзин, -tzin жұрнағы құрмет немесе жақындық білдіреді), құдайлардың ең қарапайымы, Жерде Күндей жалғасып жарқырауы үшін өзінен бұрын отқа құрбан болды, осылайша күн құдайына айналды. Нанахуатзин – "жаралы" деген мағынаны білдіреді. "Histoyre du Mechique" аудармасына сәйкес, Нанахуатзин Ицпапалотль мен Коцкамияу немесе Тонанциннің ұлы, бірақ оны Пилтзинтекухтли мен Ксокицетзал асырап алған. Борджа кодексінде Нанахуатзин оттан шығып келе жатқан адам түрінде бейнеленген. Бұл бастапқыда каннибализмнің суреті ретінде түсіндірілген. Ол, мүмкін, Ксолотлдың бір жағы болар.
In Aztec mythology, the god Nanahuatzin or Nanahuatl (or Nanauatzin, the suffix tzin implies respect or familiarity; ), the most humble of the gods, sacrificed himself in fire so that he would continue to shine on Earth as the Sun, thus becoming the sun god. Nanahuatzin means "full of sores." According to a translation of the Histoyre du Mechique, Nanahuatzin is the son of Itzpapalotl and Cozcamiauh or Tonantzin, but was adopted by Piltzintecuhtli and Xōchiquetzal. In the Codex Borgia, Nanahuatzin is represented as a man emerging from a fire. This was originally interpreted as an illustration of cannibalism. He is probably an aspect of Xolotl.
Ацтек дәстүрі
Ацтектердің жаратылыс туралы әртүрлі мифтері болды, ал Нанахуатцин олардың бірнешеуіне қатысады. Кетцалькоатль туралы мифте Нанахуатцин Кетцалькоатльге адамзатқа тағам болатын алғашқы дәнді алуға көмектеседі. Ацтек мифологиясында ғалам тұрақты немесе мәңгілік емес, кез келген тірі нәрсе сияқты өлімге ұшырайды. Бірақ, өлген кезде ғалам жаңа дәуірге, яғни «күнге» қайта туады. Нанахуатцин Бернардино де Сахагунның «Бесінші Күн туралы аңыз» кітабынан ең жақсы танымал. Бұл миф, көптеген Нанауатль мифтерінің негізі болып табылады, онда төрт жаратылыс болған. Әрқайсысында бір құдай күннің рөлін атқарған: Тезкатлипока, Кетцалькоатль, Тлалок және Халчиухтликуэ. Әр дәуір құдайлар өздері жаратқан адамдарға қанағаттанбағандықтан аяқталды. Соңында Кетцалькоатль Ксолотлдың көмегімен ата-бабаларының қасиетті сүйектерін алып, оларды жүгерімен және өз қанымен араластырып, қабылдануға лайық адамдарды жасайды. Бірақ, ешбір құдай күн болуды қаламайды. Құдайлар бесінші, және мүмкін соңғы күн өмірін отқа құрбандық ретінде беруі керек деп шешеді. Екі құдай таңдалады: Теччицтекатль және Нанахуатцин. Біріншісі бай және күшті болғандықтан Күн ретінде таңдалады, ал екіншісі кедей және ауру болғандықтан Ай ретінде таңдалады. Теччицтекатль, мақтанқор, өзінің жақындап келе жатқан құрбандығы мен түрленуін өлместікке қол жеткізу мүмкіндігі ретінде көреді. Ал кішіпейіл Нанахуатцин оны өз міндеті деп санайды. Құрбандыққа бірнеше күн қалғанда, екі құдай да тазару рәсімінен өтеді. Теччицтекатль мол сыйлықтар мен маржан ұсынады. Нанахуатцин қанын ұсынып, тәубе етеді. Құдайлар төрт күн бойы жанып тұрған үлкен отты дайындап, оның үстінде биік платформа салады, одан екі таңдалған құдай отқа секіруі керек. Белгіленген күні Теччицтекатль мен Нанахуатцин құрбандық шалу уақытын күтіп, платформаға отырады. Құдайлар Теччицтекатльді алдымен өзін өртеп жіберуді сұрайды. Осы уақытқа дейін қатты ыстық шығарып тұрған отқа төрт рет секіруге тырысқаннан кейін, оның батылдығы таусылып, ол бас тартады. Теччицтекатльдің қорқыныштылығына ашуланған құдайлар Нанахуатзинді шақырады, ол орнынан тұрып, платформаның шетіне қадам салады. Көзін жұмып, ол шеттен секіріп, оттың ортасына түседі. Нанахуатзиннің өзінде болмаған батылдығын көрген Теччицтекатльдің мақтанышы жараланады, ол оның артынан жанып тұрған отқа секіреді. Басында ештеңе болмайды, бірақ ақырында аспанда екі күн пайда болады. Теччицтекатльдің батылдығына наразы болған құдайлардың бірі қоянды алып, оны Теччицтекатльдің бетіне лақтырып, оның жарқырауын жоғалтады. Осылайша Теччицтекатль айға айналады, ол бүгінге дейін қоянның бейнесін сақтап тұр. Бірақ Күн аспанда қозғалмай, төмендегі жерді құрғатып, өртеп жібереді. Соңында құдайлар өздерін де құрбандыққа шалуға тиіс екенін түсінеді, осылайша адамдар өмір сүре алады. Олар Ехекатль құдайының алдына келіп, оны бірінен соң бірін құрбандыққа шалады. Содан кейін, олардың құрбандығынан туған күшті желмен, Ехекатль Күнді аспан арқылы қозғалтып, жерді күйдірмей, қоректендіреді.
The Aztecs had various myths about the creation, and Nanahuatzin participates in several. In the legend of Quetzalcoatl, Nanahuatzin helps Quetzalcoatl to obtain the first grains which will be the food of humankind. In Aztec mythology, the universe is not permanent or everlasting, but subject to death like any living creature. However, even as it dies, the universe is reborn again into a new age, or "Sun." Nanahuatzin is best known from the "Legend of the Fifth Sun" as related by Bernardino de Sahagún. In this legend, which is the basis for most Nanahuatl myths, there had been four creations. In each one, one god has taken on the task of serving as the sun: Tezcatlipoca, Quetzalcoatl, Tlaloc, and Chalchiuhtlicue. Each age ended because the gods were not satisfied with the human beings that they had created. Finally, Quetzalcoatl with the aid of Xolotl retrieves the sacred bones of their ancestors, mixes them with corn and his own blood, and manages to make acceptable human beings. However, no other god wants the task of being the Sun. The gods decide that the fifth, and possibly last, sun must offer up his life as a sacrifice in fire. Two gods are chosen: Tecciztecatl and Nanahuatzin. The former is chosen to serve as the Sun because he is wealthy and strong, while the latter will serve as the Moon because he is poor and ill. Tecciztecatl, who is proud, sees his impending sacrifice and transformation as an opportunity to gain immortality. The humble Nanahuatzin accepts because he sees it as his duty. During the days before the sacrifice, both gods undergo purification. Tecciztecatl makes offerings of rich gifts and coral. Nanahuatzin offers his blood and performs acts of penance. The gods prepare a large bonfire that burns for four days, and construct a platform high above it from which the two chosen gods must leap into the flames. On the appointed day, Tecciztecatl and Nanahuatzin seat themselves upon the platform, awaiting the moment of sacrifice. The gods call upon Tecciztecatl to immolate himself first. After four attempts to throw himself onto the pyre, which is giving off extremely strong heat by this time, his courage fails him and he desists. Disgusted at Tecciztecatl's cowardice, the gods call upon Nanahuatzin, who rises from his seat and steps calmly to the edge of the platform. Closing his eyes, he leaps from the edge, landing in the very center of the fire. His pride wounded upon seeing that Nanahuatzin had the courage that he lacked, Tecciztecatl jumps upon the burning pyre after him. Nothing happens at first, but eventually two suns appear in the sky. One of the gods, angry over Tecciztecatl's lack of courage, takes a rabbit and throws it in Tecciztecatl's face, causing him to lose his brilliance. Tecciztecatl thus becomes the moon, which bears the impression of a rabbit to this very day. Yet the Sun remains unmoving in the sky, parching and burning all the ground beneath. Finally the gods realize that they, too, must allow themselves to be sacrificed so that human beings may live. They present themselves to the god Ehecatl, who offers them up one by one. Then, with the powerful wind that arises as a result of their sacrifice, Ehecatl makes the Sun move through the sky, nourishing the earth rather than scorching it.
Нанауацин және Ксолотл
Ксолотл мен Нанахуатзин арасында тығыз байланыс бар. Ксолотл, әдетте, Нанауатлмен бірдей саналады. Селер сифилис ауруынан деформацияланған Нанахуатзинді ("Кішкентай іріңді жарамен жабылған") жәндіктердің, деформациялайтын аурулардың және кемістіктердің құдайы ретінде Ксолотлдың бір қыры ретінде сипаттайды. Сифилис құдайы Нанахуатзин – Ксолотлдың аватары.
A close relationship between Xolotl and Nanahuatzin exists. Xolotl is probably identical with Nanahuatl. Seler characterizes Nanahuatzin ("Little Pustule Covered One"), who is deformed by syphilis, as an aspect of Xolotl in his capacity as god of monsters, deforming diseases, and deformities. The syphilitic god Nanahuatzin is an avatar of Xolotl.
Сальвадорлық науатль дәстүрі
Бесінші күн Тонатиухпен теңестірілді, ал Нанахуатзин үш ұл мен "Хочичихуатль" есімді қыздың ең кішісі болды. Олар лақ ағашының жемісінен (Crescentia cujete) пайда болды, ал ол өз кезегінде ұйықтап жатқанда түнгі аспанға ұшып кеткен әйелдің басынан өсіп шықты. (Басы қорқып кеткен еленге жабысып, елен бір шатқалға секіріп түсіп, сонда басын жерге сіңірді.) Нанахуатзин мен оның туыстары Тлантепозиламатл ("Темір тісті қарт әйел") тәрбиеледі, ол олардың тапқан тағамын сүйіктісіне бергенше. Туыстары сол сүйіктіні өлтіріп, оны бұғы еті деп айтқаннан кейін, денесін қарт әйелге жегізіп, одан соң оны да өлтірді. Туыстары әлемдегі жүгерінің қоры бір таудың ішінде жасырылғанын білді, оны тек сол жүгерімен қоректенетін құс ғана білді. Ағалары сәтсіз аяқтағанда, Нанахуатзин тауды ашуға қол жеткізді, бірақ осының кесірінен өзі сол таудың ішінде қамалып қалды.
The fifth sun is identified with Tonatiuh, Nanahuatzin was the youngest of three boys and a girl named "Xochicihuatl" who had emerged from the fruit of the gourd tree (Crescentia cujete), which in turn had grown from the head of a woman that had flown into the night while her body slept. (The head attached itself to a startled deer, and the deer leapt into a canyon, there planting the head in the ground.) Nanahuatzin and his siblings were raised by Tlantepozilamatl ("Iron Toothed Old Woman") until she gave to her lover some food they had obtained. The siblings proceeded to butcher that lover and, calling it venison, fed his body to the old woman, then killed her. The siblings found the world's supply of maize was concealed within a mountain, known only to a bird feeding on that stock. Where his siblings had failed, Nanahuatzin succeeded in opening the mountain, but in doing so, was himself trapped within.