Кіріспе
1975 жылы Бангладеш президенті болған Хондакер Мостақ Ахмад (кейде Хандакар Муштак Ахмед деп те жазылады; 27 ақпан 1919 – 5 наурыз 1996) – Бангладеш саясаткері. Шейх Мүжибур Рахманның қазасынан кейін, 1975 жылдың 15 тамызынан 6 қарашасына дейін Бангладештің төртінші президенті болды. Ол 1975 жылдың 15 тамызындағы Бангабанду Шейх Мүжибур Рахманды өлтіруге қатысты. Қастандықтан кейін дереу президенттік лауазымды мойнына алып, қастандық жасағандарды "күннің ұлдары" деп мақтады және Шейх Мүжибур Рахманға адал кабинет министрлерін түрмеге қамады.
Khondaker Mostaq Ahmad (also spelled Khandakar Mushtaq Ahmed; 27 February 1919 – 5 March 1996) was a Bangladeshi politician. He was the fourth president of Bangladesh from 15 August to 6 November 1975, after the assassination of Sheikh Mujibur Rahman. He was involved in the assassination of Bangabandhu Sheikh Mujibur Rahman on 15 August 1975. He took on the role of president immediately after the assassination, praised the assassins as "sons of the sun" and put cabinet ministers loyal to Sheikh Mujibur Rahman in jail.
Өмірбаян
Хондакер Мостақ Ахмад 1919 жылғы 27 ақпанда Даудканди, Типперах ауданында (қазіргі Бангладеш, Комилла ауданы) Дашпара ауылында Хондакарлардың бенгал мұсылман отбасында дүниеге келді. Ол Дакка университетінде заң бакалавры дәрежесін алып, 1942 жылы саясатқа қатысты. Шығыс Пәкістан Ауами мұсылман лигасының негіздеуші бірлескен хатшыларының бірі болды. Осы қызметінде Ахмад Бангладеш тәуелсіздігіне қолдау көрсету үшін халықаралық деңгейде жұмыс істеді. Алайда, ол сыртқы істер министрі ретінде бейбіт шешімді қалағандықтан, дауға ұшырады, өйткені ол өз лидері шейх Муджибтің Алты пункттік бағдарламасына сәйкес Пәкістан құрамында қалуды жақтады. Оның әрекеттері ашыққа шыққаннан кейін, ол маңызды емес қалды, Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясына қатысудан шеттетілді және соғыс аяқталғаннан кейін, уақытша үкімет қызметін аяқтамас бұрын премьер-министр Ахмад оны қызметтен босатты. Оның орнына Абдус Самад Азад тағайындалды. Зафрулла Чоудхури Ахмадтың бұл істе жалғыз болмағанын және Ауами Лигасының басшыларының да қатысқандығын мәлімдеді. Азаттыққа қол жеткізгеннен кейін Ахмад 1972 жылы Екінші шейх Муджиб кабинетінде Энергетика, су шаруашылығы және су тасқынынан қорғау министрі болып тағайындалды. 1973 жылы үшінші шейх Муджиб кабинетінде Сауда министрлігін басқарды. Ол 1975 жылы құрылған Бангладеш Кришк Шрамик Авами Лигасының (БАҚСАЛ) атқару комитетінің мүшесі болды. Барлық үш әскер басшысы қызметтен босатылып, олардың орнына жоғары тұрған офицерлер тағайындалды. Майор-генерал Зыяр Рахман Бангладеш армиясының Бас штаб бастығы болып тағайындалды, ол К.М. Шафиулланың орнына келді. Әуе вице-маршалы А.К. Хандекардың орнына ӘВМ М.Г. Гулам Таваб тағайындалды. Муштак шейх Мүжибур Рахманды өлтірген заговоршыларды "Шуржо Шонтан" (күннің ұлдары) деп мақтаған. Мұштақ Ахмад сондай-ақ Сайед Назрул Ислам, Таджуддин Ахмад, А.Х.М. Камаруззаман және Мұхаммед Мансур Али сияқты лидерлерді тұтқындауға бұйрық берді. Ол "Joy Bangla" ұранын "Bangladesh Zindabad" ұранымен алмастырды және "Bangladesh Betar" атауын "Radio Bangladesh" деп өзгертті. Ол Мүжибтің қатылушыларына қудалаудан иммунитет беретін Индемнити жарлығын жариялады. Мостақпен ынтымақтасудан бас тартқан төрт түрмедегі лидер – Таджуддин Ахмад, Сайед Назрул Ислам, А.Х.М. Камаруззаман және Мұхаммед Мансур Али президент Хондакер Мостақ Ахмадтың бұйрығымен Дака орталық түрмесінде әскери офицерлер тобымен өлтірілді. Алайда, Муштак Ахмад 3 қарашада бригадир Халед Мошарраф және полковник Шафат Джамиль бастаған төңкерістен кейін 6 қарашада биліктен қуылды.
Кейінгі өмірі мен мұрасы
Ахмадты бригадир генерал Халед Мошарраф түрмеге қамады, кейіннен Зиаур Рахман әкімшілігі 1978 жылға дейін түрмеде ұстады. Бостандыққа шыққаннан кейін ол Демократиялық лиганы құрып, саяси мансабын жаңартуға тырысты, бірақ нәтижеге қол жеткізе алмады. Өмірінің соңғы жылдарын Дакада өткізді және 1996 жылдың 5 наурызында қайтыс болды. Ахмадтың есімі 1996 жылы оның қызы Шейх Хасина бастаған Шейх Муджибтің қанына қастандық жасау ісінің тергеу барысында айтылды. Хасина әкесінің өліміне Ахмадты кінәлады. Оның қайтысынан кейін оған ешқандай айып тағылмады және сотқа тартылмады. Тарихшылар мен сыншылар Ахмадты Муджибтің қанына қастандық жасаудың негізгі ұйымдастырушыларының бірі деп санайды. Бангладештің либералды қоғамдық пікірі оны Муджибтің кісі өлтірушілерін қорғап, саяси кісі өлтіруді заңдастырғаны үшін сынады.