Кіріспе

Американдық баптист пасторы

Бенджамин Илья Мейс (1 тамыз 1894 – 28 наурыз 1984) – американдық баптист пасторы және американдық құқық қорғаушы, американдық азаматтық құқық қозғалысының интеллектуалдық негізін қалаушы ретінде танылған. Мейс Мартин Лютер Кинг, Джулиан Бонд, Мейнард Джексон және Донн Кленденон сияқты көптеген ықпалды белсенділерге тәрбиелеп, жол сілтеді. Оның риторикасы мен интеллектуалдық ізденістері афроамерикалықтардың өзін-өзі анықтауына бағытталған. Мейстің зорлықсыздық пен азаматтық қарсылық арқылы әлеуметтік әділетке деген ұмтылысы жас кезінен бастап ата-анасы мен үлкен әпкесінен алған сабақтар арқылы қалыптасты. Оның қоғамдық беделінің ең жоғары нүктесі үш онжылдыққа жуық Морхауз колледжінің алтыншы президенті қызметін атқарған кезімен сәйкес келді, бұл колледж тарихи түрде афроамерикалықтарға арналған жоғары оқу орны және Грузия штатының Атланта қаласында орналасқан. Мейс Джим Кроу заманында, босатылған шаруаларға арналған мақта плантациясында қайта жаратылған жерде дүниеге келді. Ол Солтүстікке сапар шегіп, Бейтс колледжі мен Чикаго университетінде оқыды, содан кейін Грузия штатының Шило баптист шіркеуінде пастор болып қызмет етіп, белсенділік жолын бастады. Профессорлық қызметтен кейін 1934 жылы Говард университетінің Дінтану мектебінің алғашқы деканы болып тағайындалды, бұл оны «Жаңа негр» қозғалысының жақтаушысы ретінде ұлттық деңгейде танымал етті. Алты жылдан кейін Мейс Морхаузді қаржылық қиындықтан шығару үшін тағайындалды. 1940 жылдан 1967 жылға дейінгі қызметі барысында колледждің қаржылық қоры екі есеге өсті, студенттер саны төрт есеге артты және академиялық жағынан бәсекеге қабілетті болды. 1960 жылдары Мейс колледжді АҚШ-тағы афроамерикалықтар үшін «біріншілерді» даярлайтын оқу орны ретінде бекітті. Колледждің студенттерінің саны аз болғандықтан, Мейс көптеген студенттерге жеке кеңес берді, ең бастысы Кингке; екеуі алғаш рет 1944 жылы кездесті. Кинг Мейстің «рухани ұлы», ал Мейс оның «интеллектуалдық әкесі» ретінде танылды. 1963 жылы Вашингтондағы Жұмыс және бостандық үшін наурыз айында Кингтің «Менің арманым бар» сөзінен кейін Мейс бата берді. Бес жылдан кейін, Кингтің қазасынан кейін Мейс «Ешкім өз уақытынан озып кетпейді» сөзінде Кингтің бейнесін сомдады. Мейс 1967 жылы Морхауз президенті қызметінен кетіп, ұлттық әлеуметтік сапарлар арқылы афроамерикалық қауымдастықтағы көшбасшылық қызметін жалғастырды. 1969 жылдан 1978 жылға дейін Атланта қалалық білім беру кеңесінің төрағасы болды, онда Атланта қаласындағы нәсілдік бөлінуді жоюды бастады. Мейстің азаматтық құқық қозғалысына қосқан үлесі оны «қозғалыстың интеллектуалдық ар-ожданы» немесе «қозғалыстың деканы [немесе мектеп мұғалімі]» деп тануға мүмкіндік берді. Тарихшы Лоренс Картер Мейсті «Америка тарихындағы ең маңызды тұлғалардың бірі» деп сипаттады. Оның құрметіне аталатын жүздеген көшелер, ғимараттар, мүсіндер, марапаттар, стипендиялар, гранттар мен стипендиялар бар. Мейске Президенттік бостандық медалін табыстау және оны АҚШ пошта маркасына орналастыру бойынша көптеген күш-жігер жұмсалды. 1995 жылдан бері Мейс әйелі Сейди Греймен бірге Морхауз кампусында жерленген, алғашқы жерлеу Аугуста қаласында болған.

Ерте өмір және ата-бабалары

Бенджамин Илайджа Мейс 1894 жылғы 1 тамызда Оңтүстік Каролина штатының Гринвуд округіндегі шағын Эпворт қаласында сегіз баланың ең кішісі болып дүниеге келді. Оның анасы Лувениа Картер Мейс және әкесі Езекия Мейс Вирджиния және Оңтүстік Каролина плантацияларында құлдыққа туған. Екеуі де 1863 жылғы Азат ету жарлығы қабылданғаннан кейін бостандыққа шықты. Мейстің әкесі өсіп келе жатқанда оны, оның бауырларын және Лувенияны жиі ұрып-соғып, өзіне жасалған қатыгездікке деген ашуын білдіретін. "Мейс" фамилиясы оларды құлдықта ұстаған және иесі болған Генри Хейзел Мейстің есімінен шыққан; ол сол аймақта 14 құлға ие болды. Езекия отбасына азық табу үшін мақта өсірумен айналысты. Мейске ақ нәсілді адамдардан сақ болуды және мүмкіндігінше қара нәсілдік мақтанышпен өмір сүруді үйретті. Мейстің үлкен әпкесі Сюзи оны мектепке барар алдында оқуға үйретті, бұл оның бастауыш мектептегі басқа оқушылармен салыстырғанда оқу қабілетін бір жылға арттырды. Мектеп басшылары оны "үлкен жетістіктерге жететін" деп бағалады. Ол "Бенни" деген лақап атымен танылды және Фредерик Дуглас, Букер Т. Вашингтон және Томас Э. Миллерден шабыт алды. Жастық шағында Мейске Киелі кітаптың үлкен әсері болды, себебі ол өзінің есімін (Киелі кітаптағы есім) жиі кездестіріп, өзін күшті сезінді. Осы кезеңде Бенджамин Тилман Оңтүстік Каролинада билікке келді, бұл Мейстің тұрған жерінде линчтеу мен сегрегацияның күшеюіне әкелді. Оның губернаторлық кезеңінде 18 қара нәсілді адам дарға асылып, 1876 жылғы атыста ондаған адам жарақат алды. 1898 жылғы 8 қарашада "Феникс көтерілісі" – ақ нәсілшіл топтың мүшелері аттарда Мейс отбасының үйіне, бұрынғы мақта плантациясына келді. Олар Мейстің әкесіне тапаншаларын бағыттап, бас киімін шешіп, оларға бас иіп құрмет көрсетуді талап етті. Бұл оқиға Мейстің өміріне орныққан жад ретінде сақталды. Бір жылдан кейін ақ нәсілшіл топтар мен Ку-клукс-клан мүшелері жергілікті газеттер мақта бағасының төмендегенін хабарлағаннан кейін оның үйінде туыстарын іздеді.

Ерте білім беру

1911 жылы ол Эпворттағы баптистер ұйымдастырған «Кирпіш үй» мектебіне қабылданды. Кейін Оранжбургтегі Оңтүстік Каролина штаты колледжінің жоғары сынып бөліміне ауысты. 1916 жылы 22 жасында үздік бітіруші болып, диплом алды. Орта мектепте мұғалімдер жиі Мейске математика пәнінің бір бөлімін оқуға рұхсат беретін, оның орнына ол қосымша балл жинап алатын. Ол дебаттар мен математикадан жүлделер жеңіп алды. Мектептегі бір мұғалім Мейске Чикаго университетінің магистратурасына түсуді кеңес берді, өйткені ол осы оқу орны Мейстің зиялы дамуына ең қолайлы орта деп ойлады. Бірақ магистратураға түсу үшін Мейс алдымен бакалавр дәрежесін алуы керек еді. Туыстары мен мұғалімдері оны баптист университетіне – Вирджиния Юнион университетіне оқуға мәжбүрледі. Вирджиниядағы қара нәсілділерге қарсы зорлық-зомбылықтан шаршаған ол Вирджиния Юнион университетіндегі академиялық кеңесшілерінен көмек сұрады. Олар оған Солтүстіктегі колледждерді қарастыруды ұсынды, себебі олар Оңтүстіктегілерге қарағанда беделді, қиын және танымал деп есептелді. Университеттегі төрт профессор Мэн штатының Льюистон қаласындағы Бейтс колледжінде оқыған және Мейске өтініш беруге шақырды. Алайда, оқу орнының қатаң талаптары оған қатысуға мүмкіндік бермеді. Ричмондта бір жылдан кейін Мейс сыныпта бірінші орынға шығып, Бейтс колледжінің президенті Джордж Колби Чейске жеке хат жазды. Чейс оның өмірбаянын және академиялық жетістіктерін қарастырып, оған толыққанды қаржылық көмек және жатақханада тұру мүмкіндігін ұсынды. Вирджиния Юнион университетінің президенті оған Бейтсте оқудың «қоңыр терілі бала үшін тым қиын» болатынын және Вирджинияда қалуы керек екенін ескертті. Мейс ескертулерге құлақ аспай, 1917 жылы 23 жасында Бейтс колледжіне түсті. Бейтсте ол «янкилермен янки деңгейінде» бәсекелесуге қысым сезінді, бұл оны оқуға толыққанды берілді. Ол күнделігіне былай деп жазды: «Янкилердің басымдығы – маған тасталған сын. Мен оны қабылдауым керек». Апта сайын түнгі он сағатқа дейін жұмыс істеп, таңғы төртте тұратын Мейс грек тілі, математика және сөйлеу өнерінде өте жақсы нәтижелер көрсетті. Колледжде ол нәсілдік кемсітушілікке көп ұшырамаса да, жергілікті кинотеатрда «Ұлттың тууы» фильмін көргенде, көрермендер ақ құл сатушыны мақтап, Мейсті қорқытқан. Колледжде ол дебат командасының капитаны болды, футбол командасында ойнады және сынып күнінде сөз сөйледі. 1920 жылы «А» бағасымен диплом алды. Көптеген жазбаларда және колледждің ресми тізімдерінде айтылғандай, Мейс Phi Beta Kappa құрамына ешқашан қабылданбады; оның «Оңтүстіктегі орта мектептен» түлкі болғандығы оның кандидатурасын жарамсыз деп таныды.

Некелер

Бітіргеннен кейін көп ұзамай, 1920 жылдың тамызында Вирджиния штатының Ньюпорт-Ньюс қаласында алғашқы әйелі Элен Эдит Харвинге үйленді. Екеуі Мейс Оңтүстік Каролинада болғанда танысып, бір-біріне жиі хат жазысты. Ол жергілікті колледжде үй шаруашылығы пәнінің мұғалімі болды және үйленгеннен кейін екі жыл өткен соң, 28 жасында қысқа аурудан қайтыс болды. Екінші әйелі Сейди Греймен Оңтүстік Каролина мемлекеттік колледжінде жұмыс істеген кезде танысты. Бірнеше ай танысқаннан кейін, 1926 жылдың 9 тамызында үйленді. 1925 жылдың наурыз айында Мейс университеттен діни зерттеулер бойынша магистр дәрежесін алды. Магистр дәрежесін алғаннан кейін, ол алдағы жылдары докторлық диссертациясын қорғау үшін пасторлық қызметтен кеткісі келетінін пасторға хат жазды. Алайда, қаржылық жағдайына байланысты, 1925-1926 жылдары Оңтүстік Каролина мемлекеттік колледжінде ағылшын тілінен сабақ берді. Мейс студенттерге баға қою және академиялық стандарттар мәселелері бойынша басқа оқытушылармен жиі келіспегендіктен оқытушылық қызметінен кетті. 1926 жылы Флорида штатының Тампа қаласына көшіп, Тампа қалалық лигасының директоры болды. Сол кезде қалалық лига "Мейс есебі" деп белгілі болған есепті жариялады, онда Тампа қаласының афроамерикандық қауымдастықтарының өсімі және олардың бөлінген аудандарда өмір сүрудегі қиындықтары егжей-тегжейлі сипатталды. Ол бұл аймақта ұзақ тұрмаса да, аймақтағы азаматтық құқықтар үшін күрестің бастапқы кезеңіне үлкен әсер етті, сондықтан ол Тампа өзенінің жағасындағы тарихи ескерткіштер жолындағы бюстпен құрметтелді. 1928 жылдан 1930 жылға дейін Атлантада тұрып, Жас ерлер христиан қауымдастығының (YMCA) ұлттық студенттік хатшысы болып жұмыс істеді. Бірнеше айдан кейін Нью-Йорктегі Әлеуметтік және діни зерттеулер институты оны АҚШ-тағы қара нәсілділердің шіркеулерін зерттеу жөніндегі директор болып қызмет етуге шақырды. 1932 жылы Мейс Чикаго университетіне оралып, Нью-Йорктегі Әлеуметтік және діни зерттеулер институтының сұрауы бойынша докторлық диссертациясын аяқтауды жоспарлады. Ол қандай сала бойынша докторлық диссертациясын қорғауға болатыны туралы ойланып, математика мен философияны емес, дінді зерттеуге бейімделді. Мейс Чикагодағы Оливет баптистік шіркеуінің пасторы және Ұлттық баптистік конвенцияның президенті доктор Лейси Кирк Уильямстың студенттік көмекшісі ретінде де жұмыс істеді. Ол университеттерде қара нәсілді ерлердің ақ нәсілділерге қарағанда зорлық-зомбылыққа бейім екені туралы пікірге қарсы болды. Ол "Жаңа негр" қозғалысының белсенді жақтаушысы болды және оның негізгі қағидалары мен қолданылуы туралы жиі дәріс берді. 1940 жылдың қаңтар айында Мейске Морхаус колледжінің сенімді өкілі Джон Херви Уилер жасырын түрде келіп, колледждің келесі президентінің іздеуіне қызығушылық танытқан-танымағанын сұрады. Уилер Мейске мектеп студенттерден оқу ақысын алуда, олардың үлесін арттыруда және ұлттық деңгейде танымал болуда қиындыққа тап болғанын айтты. Мейс бұл лауазымға қызығушылық білдірді, бірақ Уилер оған жұмысқа қабылдану мүмкіндігі туралы ескертті. 1940 жылдың 10 наурызында Мейске Морхаус колледжінің президенті болуы ұсынылды, ол көп ұзамай Атлантаға көшіп барды. Мейс Говард университетінен кеткен кезде, ол діни мектептің жаңа ғимараты "Бенджамин Мейс залы" деп аталып құрметке бөленді. Мейс Морхаус студенттерін жақсы даярлауға, оқуға түсу санын арттыруға, оның үлесін ұлғайтуға және оқу ақысын жинауға кірісті. Колледжбен байланысты көптеген адамдар оны "адамдарды тәрбиелеуші" деп атады.

Екінші дүниежүзілік соғыстың салдары

Колледждің алғашқы жетістіктеріне қол жеткізгеннен кейін көп ұзамай Екінші дүниежүзілік соғыс басталды және көптеген студенттер әскери қызметке алынды. Морхауздың қамқоршылар кеңесінің төрағасы Мейске жүгініп, соғыс аяқталғанға дейін мектепті жабуды ұсынды, бұл Мейсті оның ұсынысын ашық түрде сынап, қабылдамауға мәжбүр етті. Мейстің қарсы ұсынысы – әскери қызметке шақыруға жарамсыз жас студенттерге мектепті ашу болды. Ол студенттердің академиялық деңгейін көтеру үшін қабылдау талаптарын күшейтіп, оқу бағдарламасын жаңартты. Колледж оқытушылары студенттермен жақын қарым-қатынас құруға және сол кездегі тұрақсыз әлеуметтік ортада оларға кеңес беруге ынталандырылды. Ол колледж президенті болғанымен, 1950 жылдарға дейін 52 жасқа толғанға дейін дауыс беру құқығына ие болмады.

Ақ үйдегі рөлдері

Президент болған кезде ол көпшілік алдында сөйлеуші ретінде зор сұранысқа ие болды. Ол жүздеген ұлттық және халықаралық көшбасшылармен кездесті және президенттер Кеннеди, Джонсон және Картердің сенімді кеңесшісі болды. Ол президент Трумэн тағайындаған «Балалар мен жастарға арналған ғасыр ортасындағы Ақ үй конференциясына» қатысты. 1963 жылы Папа Иоанн XXIII қайтыс болғанда, президент Кеннеди Мейс пен вице-президентін Италияның Рим қаласындағы жерлеу рәсіміне АҚШ-тың өкілі ретінде жіберді. Кеннеди әкімшілігі кезінде Сенаттың оңтүстік штаттарынан шыққан мүшелері Мейсті коммунист деп айыптап, оның АҚШ Азаматтық құқық комиссиясына тағайындалуына бөгет қойды. Мейс бұл айыптауларды жоққа шығарды. Оның президент Джимми Картермен арақатынасы «жылу» және «қонақжайлылық» сезімімен ерекшеленді. Картер Мейстің Атлантадағы үйіне келді, ал Мейс 1976 және 1980 жылғы президенттік сайлауларында Картерді қолдады. Картер президенттік қызметінің кезеңінде Мейске ай сайын «адам құқықтары, халықаралық қатынастар және кемсітушілік» туралы сұрақтарымен хат жазды. Мейстің 27 жыл бойы Морехауз колледжін басқарған кезінде студенттер саны 169%-ға өсті, яғни 238 студенттен шамамен мыңға жетті, сондай-ақ түлектердің жоғары білім алуға деген ынтасын арттырды.

"Ешкім өз заманынан озып кетпейді" деген сөз

Екеуі жақын қарым-қатынас орнатты, ол 1968 жылдың 4 сәуірінде Джеймс Эрл Рейдің Мартин Лютер Кингті өлтіруіне дейін жалғасты. Кинг пен Мейс бір-біріне кім ұзақ өмір сүрсе, екіншісінің қосылу тойында сөз сөйлейтініне уәде берді. 1968 жылдың 9 сәуірінде Мейс "Ешбір адам өз заманынан бұрынғы емес" деген сөздермен аңызға толы сөз сөйледі. Кейіннен ол "ХХ ғасырдың шеберлік сөз өнері" деп мойындалды. Мейс Оңтүстік Каролинадан алған бұл сыйлықтарды өте жоғары бағалады, себебі ол өміріне қауіптеніп штаттан кетіп, оны жақсы көретін. 1970 жылдары Оңтүстіктің әлеуметтік өзгерістер кезеңінде Мейстің туған жеріндегі есімі мәңгілікке сақталды және ол "туған перзент" атағын алды.

Атланта басқарма төрағасы

Жетпіс бес жасында Мейс Атланта қалалық мектептерінің білім беру кеңесінің президенті болып сайланды, онда ол 1970 жылғы федералды сот шешімі нәтижесінде Атлантаның қалалық мектептерінің бейбіт түрде интеграциясын жүзеге асырды. Кеңес мүшелері, автобуспен тасымалдау олардың жүйесіне қатысты емес болғандықтан, интеграция үшін оны құрудың қажеті жоқ деп таластады; алайда, Мейс бұл идеяны жоққа шығарды, "Суонн против Шарлотта-Мекленбург білім беру кеңесі" Жоғарғы сотының шешіміне сілтеме жасады. Морехаус колледжі оның қайтысынан кейін көп ұзамай Бенджамин Е. Мейс атындағы стипендияны құрды. Ол Диллард университетінің президенті Сэмюэл Дюбуа Кукке "[азаматтық құқықтар қозғалысының] ұлы сәулетшілерінің бірі" ретінде белгілі болды. Ол тек жеке тұлғаларды даярлауда ғана емес, кітаптарын жазуда, шіркеулердегі басшылығында, пастор және колледж президенті ретінде де үлгі көрсетті. Ол стандартты белгіледі және келісімге бармайтын адам еді.

Атақтары мен марапаттары

Оның туған штаты Оңтүстік Каролинада Майестің суретші Ларри Фрэнсис Лебби салған портреті 1981 жылы Оңтүстік Каролина штатының өкілдер палатасының галереясына қойылды. Мейс 1984 жылы Оңтүстік Каролинаның Даңқ залына енгізілді. Оның балалық шағындағы үйі Эпворттан Гринвудқа көшіріліп, Оңтүстік Каролина штатының үкіметі оны мемлекеттік тарихи ескерткіш ретінде тізімге енгізді. 2011 жылы Оңтүстік Каролина радиожелісі оны «білім беру иконасы» деп атады. Қайтыс болғаннан кейін Мейс Phi Beta Kappa, Delta Sigma Rho, Delta Theta Chi, Omega Psi Phi құрметті атағымен марапатталды. Ол «Шомбургтің нәсілдер аралық қатынастардағы құрметті тізіміне» бар болғаны ондай ірі көшбасшылармен бірге сайланды. 2011 жылы Массачусетс штатының Уильямстаун қаласындағы Уильямс колледжі Уильямс колледжінде Меллон-Мейс студенттік стипендиясын тағайындады. Академиядағы беделінің арқасында ол көптеген университеттерден құрметті дипломдар алды. Өмірі бойы 40 құрметті дипломмен марапатталды және 2018 жылдың ақпан айына дейін 56 құрметті дәреже алды. Колледж 1985 жылы Бенджамин Е. Мейс атындағы ерекше профессорлық қызметін құрды. АҚШ-та Мейске арналған көптеген ескерткіштер бар, олардың ішінде:
Бейтс колледжінің Бенджамин Мейс орталығы, Мэн штатының Льюистоны қаласында, АҚШ.
Бенджамин Е. Мейс халықаралық магниттік мектебі, Миннесота штатының Сент-Пол қаласында, АҚШ.
Мейс үйі мұражайы, Оңтүстік Каролина штатының Гринвуд қаласында, АҚШ.
Бенджамин Мейс тарихи орны, Оңтүстік Каролина штатының Гринвуд қаласында, АҚШ.
Доктор Бенджамин Е. Мейс атындағы бастауыш мектеп, Оңтүстік Каролина штатының Гринвуд қаласында, АҚШ.
Мейс біріккен методистік шіркеуі, Оңтүстік Каролина штатының Тоқсан алты қаласында, АҚШ.
Мейс жол торабы, Оңтүстік Каролина штатының Тоқсан алты қаласының 171 тас жолында, АҚШ.
Бенджамин Е. Мейс атындағы бастауыш академиясы, Иллинойс штатының Чикаго қаласында, АҚШ.
Бенджамин Е. Мейс жоғары мектебі, Оңтүстік Каролина штатының Паколет қаласында, АҚШ.

"Азаттық медалі" медалімен марапатталғандар

1981 жылы Мейс Атланта білім беру кеңесінің президенті қызметінен қанағаттанғаннан кейін, АҚШ президенті Рональд Рейганның кеңсесіне Мейске Президенттік бостандық медалін беру туралы петиция жіберілді, бірақ ол қабылданбады. Грузия өкілі Джон Льюис 1993 жылдың қаңтарында Мейстің құрметіне федералдық марка шығару туралы заң жобасын ұсынды және Мейске қайтыс болғаннан кейін «Бостандық медалін» беруді сұрады. Бұл өтініш АҚШ президенті Билл Клинтонға жіберілді, бірақ ол президенттік мерзімі аяқталғандықтан өтінішке жауап бере алмады. Грузия өкілдері Макс Клеланд пен Зелл Миллер АҚШ президенті Джордж Бушқа тағы бір өтініш жіберді, ол Конгрестің екі палатасынан да өтті, бірақ АҚШ президенті әлі де қол қоймады. 2012 жылы петиция АҚШ президенті Барак Обамаға қайтадан жіберілді, бірақ марапаттау жолымен жүзеге аспады.