Лондон қаласындағы Христос шіркеуінің тарихы

Кіріспе

Лондон қаласындағы шіркеу, Ұлыбритания
шіркеу

Christ Church Greyfriars, сондай-ақ Christ Church Newgate Street деп те белгілі, Лондон қаласындағы Сент-Пол соборының қарсы бетінде, Ньюгейт көшесінде орналасқан шіркеу болған. Он үшінші ғасырда монастырь шіркеуі ретінде құрылған, монастырьлар таратылғаннан кейін приход шіркеуіне айналды. 1666 жылғы Лондонның Ұлы өртінен қирағаннан кейін, сэр Кристофер Реннің жобасы бойынша қайта салынды. Мұнарасынан басқа, екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бомбалаудан көп бөлігі қирады. Шіркеуді қайта жаңарту туралы шешім қабылданбады; қираған орын қазір қоғамдық баққа айналдырылған.

Готика шіркеуі

Грейфриарс шіркеуінің бастауы францискан монастырының монастырлық шіркеуімен байланысты, ал "Грейфриарс" атауы францискан монахтарының киетін сұр киімдеріне сілтеме жасайды. Бұл жердегі алғашқы шіркеу он үшінші ғасырдың ортасында салынған, бірақ ол көп ұзамай 1290 жылдары салына бастап, шамамен 1360 жылы аяқталған, кем дегенде он бір құрбандық тақтасы бар әлдеқайда ірі ғимаратпен алмастырылды. Оның құрылысына Эдуард I патшаның екінші әйелі Маргарита Францияның қаржысы да жұмсалды. 1546 жылы Генрих VIII монастырь мен оның шіркеуін, сондай-ақ Сент-Николас Шамблз және Сент-Эвин шіркеулерін, Ньюгейт нарығын қалалық корпорацияға тапсырды. Сент-Николас және Сент-Эвин приходтарының, сондай-ақ Сент-Сепульхр приходының бір бөлігін біріктіретін Мәсіх шіркеуінің жаңа приходы құрылды.

Реннің шіркеуі

Ортағасырлық шіркеу 1666 жылы Лондонның Ұлы өрті кезінде қирады. Қайта құру жұмыстары Ренге тапсырылды, ол он жылдықтар бойы Санкт-Пол соборын және шамамен 50 приход шіркеуін қайта құру бағдарламасын басқарды. Жаңа Мәсіх шіркеуінің қандай формада болатыны туралы пікірталас болған сияқты. Сақталған, пайдаланылмаған жобада соңынан салынған ғимараттан әлдеқайда үлкен құрылым бейнеленген. Приход Санкт-Леонард, Фостер-Лейн приходымен біріктірілді, ол қайта құрылмады, бұл жұмыстың жалпы құны 11 778 фунт стерлинг, 7 шиллинг, 4 пенни ¼ болды. Готикалық құрылыстан кішірек болған ғимараттың ұзындығы 114 фут (35 м), ені 81 фут (25 м) болатын, ортағасырлық шіркеудің шығыс бөлігін ғана алып, батыс бөлігі шіркеудің зиратына айналды. Батыс жағынан көтерілген мұнараның қарапайым дөңгелек аркалы кіреберісі және жоғарыда неоклассикалық фронтондармен әшекейленген терезелері болды. Киелі үйдің төрт бұрышындағы үлкен анарлар, құнақжайлылықтың символы ретінде орнатылды. Реннің шіркеулерінің арасында ерекше болып табылатын шығыс және батыс қабырғаларында тіреулер болды. Ішкі кеңістік коринфтік бағаналармен бөлінді, олар галерея едендерімен бір деңгейде болу үшін биік тұғырларға орнатылды, бұл кеме мен науқанды бөліп тұрды. Науқанның төбесі жазық, ал кемеде көлденең күмбез болды. Солтүстік және оңтүстік қабырғаларында айқын шыныдан жасалған үлкен дөңгелек аркалы терезелер орналасқан, бұл жарық интерьерді қамтамасыз етті. Шығыс жағында үш терезе, үлкен ағаш алтарь экраны және баспалдақпен жететін алтыбұрышты мінбар болды. Қабырғаларында мүсінделген әшекейлі жақтаулар бар еді. Алтарьдың батысындағы қызыл қоңыр және сұр мәрмәр еден бастапқы готикалық шіркеуден қалған деп есептеледі. Солтүстік және оңтүстік науқандарының үстіндегі галереялар, Мәсіх ауруханасының қызметкерлерінің арнайы өтініші бойынша, мектеп оқушыларына арналған орындықтар ретінде салынды. Орындықтардың Испания кемесінің құлаған кемесінен алынған ағаштан жасалғаны айтылады. 1690 жылы Ренатус Харрис салған орган, соғысқа дейінгі шіркеу нұсқаулығына сәйкес, басты есіктің үстіндегі батыс қабырғасында орналасқан. Биіктігі шамамен 160 фут (49 м) болатын мұнара 1704 жылы 1,963 фунт стерлинг, 8 шиллинг, 3½ пенни қосымша шығынмен аяқталды.

The medieval church was destroyed by the Great Fire of London in 1666. Reconstruction was assigned to Wren, who oversaw a decades long programme to rebuild St. Paul's Cathedral and approximately 50 parish churches. There appears to have been some debate about the form the new Christ Church should take. A surviving unused design shows a structure considerably larger than the one eventually built. The parish was united with that of St Leonard, Foster Lane, which was not rebuilt at a total cost of £11,778 9s. 7¼d. Smaller than the gothic structure, the building measured 114 feet (35 m) long and 81 feet (25 m) wide, occupying only the eastern end of the site of the medieval church, the western part becoming its churchyard. The tower, rising from the west end of the church, had a simple round arched main entranceway and, above, windows decorated with neoclassical pediments. Large carved pineapples, symbols of welcome, graced the four roof corners of the main church structure. Unique among the Wren churches, the east and west walls had buttresses. The interior was divided into nave and aisles by Corinthian columns, raised on tall plinths so that their bases were level with the gallery floors. The aisles had flat ceilings, while the nave had a shallow cross vault. The north and south walls had large round arched windows of clear glass, which allowed for a brightly lit interior. The east end had trinity windows, a large wooden altar screen and a carved hexagonal pulpit, reached by stairs. There was elaborate carved wainscoting. A pavement of reddish brown and grey marble to the west of the altar rails was said to date from the original gothic church. Galleries stood over the north and south aisles, built at special request of the officers of Christ's Hospital as seating for the school's students. Pews were said to have been made from the timbers of a wrecked Spanish galleon. The organ, on the west wall over the main nave door, was built by Renatus Harris in 1690, according to a pre war guide to the church. The steeple, standing about 160 feet (49 m) tall, was finished in 1704 at an additional cost of £1,963, 8s. 3½ d.

Шіркеудің тарихында маңызды өзгерістер енгізілді. 1760 жылы қасбеттің оңтүстік жағына және шіркеудің оңтүстік қабырғасының бір бөлігіне қарсы үй салынды. Бір кезде солтүстік және оңтүстік науқандарының астындағы бөлмелер жабылды. Иса мен балаларды бейнелейтін боялған шыны, бастапқы мөлдір шынының орнына орталық үш терезеге орнатылды. Шіркеу Лондон қаласының қоғамдық және музыкалық өмірінің маңызды орталығы болды. Қаланың Лорд-мэрі, Құтқарылу мерекесінен кейінгі екінші сәрсенбіде ежелгі аурухана уағызын тыңдау үшін жыл сайынғы қызметке қатысты, оның салтанатты қылышын арнайы тіреуге қойды. 1837 жылы Феликс Мендельсон органға Бахтың А минор фугасын және басқа да шығармаларын орындады. Сэмюэл Уэсли де шіркеуде өнер көрсетті. Мәсіх ауруханасының оқушылары галереяда отырып, ғибадатқа қатысуды жалғастырды. Соғысқа дейінгі шіркеу нұсқаулығына сәйкес, олардың қатарында жас Сэмюэл Колридж және Чарльз Лэмб болды. Тәртіпті сақтауға жауапты алтыншы сынып оқушылары кіші оқушылардың үстіне орналасқан арнайы орындықтарда отырды. Кейбір оқушылар ағашқа әріптермен өрнектер ойып салған.

Қауымның құлдырауы

1902 жылы Христос ауруханасы қаладан шығып, Батыс Сассекс аймағының Хоршам қаласына көшіп барды, соның салдарынан мектеп оқушыларының жексенбі күндері көптеп келуі тоқтады. 1912 жылы жаңа викарий, Т. Р. Хайн Хейкок, қызметке кірісті. Гилдхолл кітапханасында сақталған 1922 жылғы шілде айындағы Христос шіркеуінің хабарламасы көрсеткендей, сол кезде әр жексенбіде сағат 8:30-да қасиетті таңғы ас (Holy Communion) қызметі өткізілді, ал әр айдың бірінші және үшінші жексенбісінде сағат 11:00-де музыкалық қызметтер ұйымдастырылды. Шіркеу күн сайын жеке дұға оқу үшін түстен сағат 15:00-ге дейін ашық болды. Соңғы жылдары қауымның саны азая берді, бұл Лондонның қала маңындағы жайлы аудандарға адамдардың көшуіне байланысты қалалық шіркеулер үшін кең таралған құбылыс еді. Гилдхолл кітапханасындағы епархиялық тізілімдер 1933 жылғы сәуірде 112 мүше болғанын көрсетеді, олардың көп бөлігі епархия шекарасынан тыс жерлерде тұратын адамдар еді. Парыз шекарасында тұратындардың көпшілігі "үй шаруашылары" болды, яғни коммерциялық ғимараттарда тұрып, оларға күтім жасайтын адамдар. 1937 жылғы сәуір айында мүшелер саны 77 адамға дейін азайды.

Жою

1940 жылы 29 желтоқсандағы бомбалау кезінде шіркеу қатты зақымдалды. Екінші дүниежүзілік соғыстың Лондонға жасалған ең қатыгез әуе шабуылдарының бірінде, отты бомба шатырға тиіп, ғимараттың негізгі бөлігін қиратты. Сол түні Уреннің сегіз шіркеуі өртенді. Крайст шіркеуінде сақталған жалғыз зат – өрт кезінде ішке жүгіріп кірген белгісіз өрт сөндіруші тауып алған, әдемі ойылған ағаш қаптың қақпағы болды. Шатыр мен күмбездер негізгі бөлікке құлап түсті; мұнара мен тастан қаланған төрт қабырға тұрды, бірақ түтінге күйіп, қатты зардап шекті. Келесі күні түсірілген суретте екі өрт сөндіруші негізгі бөліктегі жанған қиындыларды сумен сөндіріп жатқандары көрінеді.