Кемелер мен қайықтар: "Launch" түрінің тарихы мен қолданысы

Кіріспе

Қайық түрі

Launch – бірнеше түрлі қайықтарды атауға қолданылатын термин. Бұл атаудың қолданылу аясы пайдалы қайықтардан бастап, өте жоғары стандартта салынған демалыс қайықтарына дейін жетеді. Теңіз күштерінде launch қайығы 17-шы ғасырдың соңында кемелерге тиесілі қайық ретінде пайда болды. Әдетте, әрбір соғыс кемесіндегі ең үлкен қайық launch болып есептеледі. Ол ескек немесе желкенмен қозғалатын, және осы тип 20-шы ғасырға дейін қолданыста болды. 1867 жылы бумен жүретін launch қайықтары сынақтан өтті, бірақ бумен жүретін кемелердің саны артқан сайын, көпшілігі бумен жүретін launch қайықтарына айналды. Әскери мақсатта қолданылған мысалдардың бірі – 20-шы ғасырда портты қорғау, суасты қайықтарына қарсы патрульдеу, жағалау конвойларын сүйемелдеу, миналарды жою және апатқа ұшыраған ұшақтардан экипажды құтқару үшін пайдаланылған түрлі моторлы launch қайықтары. Әдетте, бұл қайықтар жабық палубалы, ал кейбіреулері жоғары жылдамдыққа ие болды. Реттеуші немесе ресми ұйымға тиесілі моторлы қайық полиция launch қайығы немесе порт капитанының launch қайығы сияқты launch деп аталуы мүмкін. Олардың мөлшері мен мүмкіндіктері нақты міндеттеріне байланысты өзгереді. Жеке қолдануда launch әдетте бу, электр, бензин немесе дизель қозғалтқышымен жабдықталған моторлы қайық болып табылады. Кейбіреулері жоғары сапалы әрлеумен, көп мөлшерде лакталған қатты ағаш және жылтыратылған бөлшектермен жасалған. Әртүрлі жергілікті тарихи типтер энтузиасттар мен мұражайлар тарапынан қолданыста сақталып келеді.

Этимология

"Launch" сөзі испан тіліндегі "lancha" сөзінен шыққан, оны ағылшын тілінде "пинаце" деп аударуға болады. "Lancha" сөзінің малай тіліндегі "Lancaran" сөзінен шыққандығы жөнінде болжам бар. "Launch" сөзі алғаш рет 1697 жылы ағылшын тілінде қайық түрі ретінде қолданылған.

Тарих

18 ғасырдың екінші жартысында Корольдік теңіз флотында ұзын қайықтардың орнына қайықтарды іске қосу бірте-бірте кеңінен қолданыла бастады. Екеуі де жабық теңізде жүзетін кемелер мен сауда кемелерінің ең үлкен қайығы болып саналды. Ұзын қайықтан қайыққа көшуге Шығыс Үндістан компаниясының осы өзгерісті табысты сынақтан өткізуі ықпал етті. Қайықтар жүк көлемі жағынан артықшылыққа ие болды, бірақ теңізге шығу қабілеті төмен деп есептелді. Екі маңызды міндеттің бірі – ішуге жарамды су тасымалдау еді. Мысалы, 1804 жылғы 10,06 метрлік қайық 14 үлкен «лигуерді» (әрқайсысы белгілі бір көлемдегі шарап шамын) тасымалдай алатын, бұл тоғыз жарым тоннадан астам суға тең болатын. Сонымен қатар, кемедегі желді жалғау құрылғысы арқылы кеме якорын көтеріп, салмақтап тасуға болатын. Кемедегі екінші маңызды міндет, әсіресе қайықтар үшін, якорь тастау немесе қолданыстан кейін оны көтеру болды. Бу тартқыштары пайда болғанға дейін кеме қайығы көбінесе кемелерді портынан немесе жағалау сияқты қауіпті жағдайдан шығару, жаңа якорь орнату немесе ұзақ уақытқа зәкірленген жағдайда кабельді тексеру сияқты «якорь жұмыстарының» бірнеше түрлері үшін қолданылатын. Әскери кемелерге берілген қайықтардың мөлшері, олар жабдықталған кеменің көлеміне байланысты өзгеріп отыратын. 1815 жылғы кеме қайықтарының тізімінде қайықтардың 15 түрлі ұзындығы көрсетілген: 100 зеңбірекке ие кеме үшін 10,36 метр, ал 200 тонналық шлюп үшін 4,88 метр. Теңіз флотында бу күші кеңінен таралған сайын, ішуге жарамды суды тасымалдау (оны машина бөлімінде дистилдеуге болатын) және желкенді кемені жылжыту үшін якорьлер мен кабельдерді тасымалдау қажеттілігі жойылды. 19 ғасырдың соңғы тоқсанында қайықтар тек бір ұзындықта, 13 метрлік (42 фут) мөлшерде шығарылатын. 19 ғасырдың көп бөлігінде екі мачталы кетч жабдығы қолданылды. 1878 жылдан бастап шхуна жабдығы қолданысқа енгізілді, ал 1884 жылдан бастап де Хорси шлюп жабдығы қабылданды. 1513 жылы Демак сұлтандығының португалдық Малаккаға жасаған шабуылы кезінде ланкаран қарулы әскерді тасымалдау үшін қолданылды, penjajap және kelulus қатарларымен жағаға түсуге мүмкіндік берді, себебі явандық джонкалар жағалауға жақындау үшін тым үлкен болды. 1788 жылы капитан Уильям Блай және 18 экипаж мүшесі «Баунти» кемесінің 7 метрлік қайығымен көтерілісшілер тарапынан ағыс суға жіберілді. Блай ашық қайықпен 4000 мильден астам қашықтықты жүзіп өтті, тек бір адамды – Тонганы жоғалтты.

The launch steadily replaced the long boat in the Royal Navy over the latter half of the 18th century. Both were usually the biggest boat carried by a warship or a merchant vessel in the age of sail. The transition from longboat to launch was influenced by the East India Company successfully experimenting with this change. Launches were preferred as having greater carrying capacity, though they could be considered less seaworthy. One of two important roles was the carrying of drinking water. For example, a 10.06 m launch of 1804 could carry 14 large "leaguers" (barrels containing each), making a load of just over nine and half tonnes of water. A warship's launch would also be fitted with a windlass that allowed a ship's anchor to be carried or to be weighed (raised). This second essential role, generally for a ship's boat and specifically for the launch, was the laying out of anchors or weighing them after use. Before steam tugs were available, a ship's boat would often be used to kedge a ship out of a harbour or away from a hazard such as a lee shore, set a new anchor or inspect the cable if moored for a long time, among a range of "anchor work" tasks. The launches issued to naval ships varied in size depending on the size of the ship they equipped. An 1815 schedule of ship's boats showed the range of 15 different lengths for launches from 10.36 m for a ship of 100 guns down to 4.88 m for a 200 ton sloop. As steam power became common in the navy, the need to transport drinking water (which could be distilled in the engine room) and transport anchors and cables to move a sailing ship both disappeared. By the last quarter of the 19th century, launches were only issued in one length, 42 feet (13 m). Launches had double banked oars The usual sailing rig for much of the 19th century was a two masted ketch rig. A schooner rig was in use from 1878 and the de Horsey sloop rig was adopted from 1884. During the Demak Sultanate attack on Portuguese Malacca of 1513, lancaran were used as armed troop transports for landing alongside penjajap and kelulus, as the Javanese junks were too large to approach shore. In 1788 Captain William Bligh and 18 crewmen were set adrift by mutineers in HMS Bounty’s 23 foot (7 m) launch. Bligh navigated the open boat more than 4,000 miles, losing only one manTonga to Timor, .

Ұлыбританияда азаматтық мақсатта пайдалану

Темза өзенінде "launch" термині кез келген моторлы демалыс қайығын білдіреді. Бұл қолданыс Темза өзенін басқару және қайықтар санаттары мен оларға салынатын баждарды белгілейтін заңнамадан туындаған.

Ұлыбританиядағы әскери пайдалану

Моторлы қайықтар – Корольдік теңіз күштері мен басқа да теңіз күштері Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарда порттарды қорғау және жағалауды суасты қайықтарынан қорғау үшін қолданған кемелердің бір түрі болды. Екінші дүниежүзілік соғыстағы қайықтар көбінесе ұзын болып, салыстырмалы түрде жеңіл қару-жарақпен жабдықталған: бірнеше тереңдегі бомбалар, бір-екі шағын зеңбірек және бірнеше пулемет. Корольдік әуе күштері әртүрлі қайықтарды ұшақтарды қолдау үшін және теңізде құлаған ұшақтардың экипаждарын құтқару үшін пайдаланды. RAF жоғары жылдамдықты қайықтары, мысалы, 2-ші типті 63 футтық HSL, Екінші дүниежүзілік соғыста моторлы торпедалық қайықтардың дизайнынан туындаған.

Спорт

Бәсекелес еске су спортында "ланш" термині жаттығушының жаттығу барысында қайықтарды қадағалау үшін пайдаланатын кез келген моторлы қайықты білдіреді.