Кіріспе

Бензилпиперазин (BZP) – көңіл көтеру үшін қолданылатын зат. 2000-2011 жылдар аралығында жүргізілген бірнеше зерттеулер BZP-нің әсері амфетаминге ұқсас екенін көрсетті, алайда BZP дозасы салмағы бойынша шамамен 10 есе жоғары. Оны қолданғаннан кейін жіті психоз, бүйрекке зиянды әсер және құрысу сияқты қолайсыз әсерлер туралы хабарлар түскен. Пиперазин туындыларынан болатын өлім жағдайлары өте сирек, бірақ кем дегенде бір адам BZP-нің салдарынан қаза тапқан. Оның сатуы Австралия, Канада, Жаңа Зеландия, АҚШ, Ирландия Республикасы, Ұлыбритания, Болгария, Румыния және Еуропаның басқа да аймақтарында, соның ішінде бірнеше елде тыйым салынған.

Даму тарихы

BZP алғаш рет 1944 жылы Burroughs Wellcome & Company компаниясы синтездеді. Ол көбінесе шаруашылық жануарларында қолдануға арналған құртқа қарсы (паразиттік) препарат ретінде синтезделген деп есептеледі, бірақ оның синтезі пиперазиндерге құртқа қарсы препараттар ретінде қызығушылық туғанға дейін жасалған деп саналады. BZP-нің жанама әсерлері бар екені анықталды және ол құрттарды емдеу үшін көбінесе қолданудан тоқтатылды. Одан кейін 1970 жылдары әдебиетте пайда болып, антидепрессанттық препарат ретінде зерттелді.

Көңіл көтеру тарихы

1996 жылы АҚШ Есірткіге қарсы күрес басқармасы Калифорнияда оны ойын-сауық үшін қолданатынын анықтады. Көп жағдайда TFMPP-мен қосылатын BZP, басқа заңсыз көше есірткілеріне қарағанда қауіпсіз балама деп есептеледі, олармен ұқсас әсер етеді және кейде "экстази" деп сатылады, бұл MDMA-ның халық арасындағы атауы. BZP көбінесе диеталық құндылығы жоқ екеніне қарамастан, дәрілік заттарға қатысты қатаң заңдардан қашу үшін "тағамдық қосымша" ретінде таныстырылады. 2005 жылдың соңында Есірткілерді теріс пайдалану туралы заң, оны Жаңа Зеландияда енді тағамдық қосымша ретінде жіктеуге немесе сатуға тыйым салды. Кейбір сатушылар BZP-ді "табиғи" өнім деп мәлімдейді, оны "бұрыш экстракты" немесе "табиғи эйфория" деп сипаттайды, бірақ шындығында бұл препарат толығымен синтетикалық.

Фармакодинамика

BZP әсері күрделі, серотонергиялық және дофаминергиялық рецептор жүйелеріне МДМА-ға ұқсас әсер етеді. BZP серотонинді қайта сіңіру транспортеріне амфетамин сияқты әсер етеді, бұл жасушаның айналасындағы жасушааралық сұйықтықтағы серотонин концентрациясын арттырады, соның салдарынан айналасындағы серотонин рецепторларының белсенділігі жоғарылайды. BZP норадреналинді қайта сіңіру транспортері мен допаминді қайта сіңіру транспортеріне нашар әсер етеді. Тағы бір зерттеуде 1 Бензилпиперазиннің (BZP) босату DAT, NET және SERT EC50-лері (яғни, BZP-нің допамин, норадреналин және серотонин транспортерлеріне байланысу арқылы нейротрансмиттерлерді босатуға қабілеттілігін өлшеу, осылайша бұл транспортерлер нейротрансмиттерлерді нейрондардан шығарып, синаптық кеңістікке жеткізеді) 175, 62 және 6050 ретінде тізімделген; салыстыру үшін d-амфетамин (25, 7 және 1765) және d-метамфетамин (25, 12 және 736) көрсеткен мәндер DAT:NET байланысу қатынасының ұқсастығын, сондай-ақ SERT-тің шамалы белсенділігін көрсетеді, бұл BZP-нің аталған екі препаратқа ұқсас әрекетке ие екенін көрсетеді (төмендегі тиімділікке байланысты ~7 есе жоғары дозада), MDMA сияқты серотонергиялық амфетаминдерге қарағанда. BZP сонымен қатар кең ауқымды серотонин рецепторларында селективті емес серотонин рецепторларының агонисті ретінде әрекет етеді.

Әсерлер

BZP әсері көбінесе амфетаминге ұқсас, және бір зерттеуде бұрын амфетаминге тәуелді болған адамдар вена арқылы енгізілген декстроамфетамин мен BZP-ні ажырата алмағаны анықталды.

Толеранттылық

BZP-нің төзімділігіне қатысты зерттеулер шектеулі. Ең ауыр токсикалық әсерлеріне психоз немесе қолайсыз психиатриялық жағдайлар, бүйрек зардабы және құрысулар жатады.

Өлім-жітім қаупі

Пиперазин туындыларын жеке қабылдау сирек жағдайда ғана өлімге алып келеді. 2001 жылы Цюрихте 23 жастағы адам БЗП және МДМА қабылдағаннан кейін, ауруханаға түскеннен кейін 57 сағаттан соң мидың ауыр ісінуінен қайтыс болды.

Есірткі әсері

Адамдарда BZP физикалық тәуелділікке әкелмейтіні анықталды. Жануарларға жасалған зерттеулер BZP-нің тәуелділікке ұшыраған егеуқұйрықтарда метамфетаминмен алмастырыла алатынын көрсетті, бірақ оның тиімділігі он есе аз және соған сәйкес нашақорлық әсерлері де әлсіз.

Құқықтық мәртебе

BZP Австралияда, Австрияда, Канадада, Данияда, Эстонияда, Францияда, Германияда, Грецияда, Ирландияда, Италияда, Жапонияда, Мальтада, Польшада, Швецияда және АҚШ-та тыйым салынған. BZP Біріккен Ұлттар Ұйымының ешқандай конвенциясымен бақыланбайды, сондықтан бұл қосылыстар әлемнің көп бөлігінде заңды, бірақ көптеген елдерде олардың қолданылуы фармацевтикалық өндіріспен шектеледі және ойын-сауық мақсатында қолданылуы белгісіз. BZP және пиперазин аналогтары федералдық тізімдерде заңсыз деп жарияланған кезде, бұл заңдар Австралияның барлық штаттары мен аумақтарында күшіне енеді.

Канада

Канадада бензилпиперазин және бензилпиперазин тұздары Бақыланатын дәрі-дәрмектер және заттар туралы заң бойынша III тізімге енгізілген бақыланатын заттар ретінде жіктеледі.

Еуропалық Одақ

Бензилпиперазин Еуропалық Одақта оны қалай бақылауға болатынын анықтау мақсатында Еуропалық Есірткі және Есірткіге тәуелділікті бақылау орталығының (ЕЕМКҚДБ) тәуекелдерді бағалау тақырыбы болды. Тәуекелдерді бағалау, БЗП-ны толығырақ қарастыру қажет деген қорытындыға келген Еуропол – ЕЕМКҚДБ бірлескен есебінің нәтижесінде жүзеге асты. Есеп 2007 жылдың маусым айында жарияланды және БЗП қолдану ұзақ мерзімді әсерлері әлі белгісіз болса да, медициналық проблемаларға алып келуі мүмкін деген тұжырым жасалды. Осыны негізге ала отырып, Еуропалық комиссия Кеңестен Психотроптық заттар жөніндегі БҰҰ конвенциясының бақылауына БЗП-ні қосуды сұрады. 2008 жылдың 4 наурызында ЕО елдерден бір жыл ішінде БЗП-ні бақылауға алуын талап етті.

Жаңа Зеландия

EACD ұсынысы негізінде Жаңа Зеландия үкіметі BZP-ді және басқа пиперазин туындыларын (TFMPP, mCPP, pFPP, MeOPP және MBZP) 1975 жылғы Есірткілерді теріс пайдалану туралы заңның C класына қоятын заң қабылдады. Тыйым салу 2007 жылғы 18 желтоқсанда күшіне енуі жоспарланған, бірақ заң өзгерісі келесі жылға дейін қабылданалмады, және 1 сәуірден бастап Жаңа Зеландияда BZP мен тізімдегі басқа пиперазиндерді сатуға тыйым салынды. Бұл препараттарды иелену және пайдалануға қатысты амнистия 2008 жылдың қазанына дейін қолданылды, одан кейін олар толығымен заңсыз деп жарияланды.

Ұлыбритания

Пиперазин және оның тұздары Ұлыбританияда рецепт бойынша ғана сатылатын дәрілік заттарға жатады. Пиперазин тұздарын қамтитын кез келген өнім Дәрілік заттар туралы заңға сәйкес лицензиялауға тиіс, сондықтан оны заңды түрде өндіретін және тарататын кез келген адам тиісті лицензияға ие болуы керек. BZP пиперазиннің тұзы емес, бірақ BZP өнімдерін "пиперазин қоспасы" деп дұрыс емес таңбалау Ұлыбританиядағы Дәрілік заттарды және денсаулық сақтау өнімдерін реттеу агенттігінің таратушыларды сотқа беруіне себеп болды, бірақ ешқайсысы сәтті болған жоқ. 2009 жылдың мамырында Ішкі істер министрлігі BZP-ны тыйым салу жоспарларын жариялады және осы ұсыныс бойынша кеңесуге шақырды. 2009 жылдың қазан айында 2009 жылдың 23 желтоқсанынан бастап BZP және оған байланысты пиперазиндер Есірткілерді теріс пайдалану туралы заң бойынша C тобына жататын есірткілер болып есептеледі деп хабарланды.

Америка Құрама Штаттары

2002 жылы АҚШ-та бұл препарат I тізімге бақыланатын зат ретінде федералды түрде жатқызылды, бірақ шындығында BZP дексамфетаминге қарағанда он есе әлсіз. Бұған қоса, Флорида, Оклахома, Вермонт және Вирджиния штаттарында да заңсыз саналады.