Кіріспе
Американдық саясаткер Дон Ричард Перата (30 сәуір 1945 жылы туған) – Калифорниялық лоббист және бұрынғы демократ саясаткер, 2004 жылдан 2008 жылға дейін Калифорния штаты Сенатының төрағасы болды. Ол 2010 жылғы қарашадағы Окленд қаласының әкімі сайлауында екінші орын алды. Перата губернатор Арнольд Шварценеггермен бірлесіп 2006 жылы инфрақұрылымға қатысты бес облигациялық заң жобасын қабылдауға жәрдемдесті. Штат Сенатында қызмет етуден бұрын Перата Калифорния штатының Ассамблеясында, Аламида округі әкімшілік кеңесінің мүшесі және жоғары мектеп мұғалімі болып жұмыс істеген.
Don Richard Perata (born April 30, 1945) is a California lobbyist and former Democratic politician, who was President pro tempore of the California State Senate from 2004 to 2008. He came in second place in the November 2010 election for Mayor of Oakland. Perata worked with Governor Arnold Schwarzenegger to gain passage of five infrastructure related bond measures in 2006. Prior to serving in the State Senate, Perata served in the California State Assembly, as a member of the Board of Supervisors of Alameda County, and as a high school teacher.
Өмірбаян
Калифорния штатының Аламеда қаласында туған Перата итальяндық иммигранттардың ұлы. Бала кезінде ол әкесі Дикке Аламидадағы Лейкхерст май фабрикасына есіктен есікке сүт жеткізуге көмектесті. Перата Сент-Джозеф орта мектебін бітіріп, Калифорниядағы Сент-Мэри колледжінде білім алды. Ол 1966 жылдан 1981 жылға дейін Аламида округінің мектептерінде ағылшын тілі, тарих және қоғамтану пәндерін оқытты. Ператаның қызы мен ұлы бар.
Аламеда округінің саясаты
Перата өзінің саяси мансабын 1975 жылы Аламеда қаласының мэрі лауазымына кандидат болғанда бастады, бірақ шамалы айырмамен жеңіліске ұшырады. 1986 жылы ол Аламеда округінің қадағалау кеңесіне сайланды және екінші мерзімге қайта сайланды. Қадағалаушы ретінде Перата мәселелі алкоголь сататын дүкендерді жабу, темекі тату жарнамасына тыйым салу және штат заң шығарушы органынан шабуылдық қаруларға тыйым салу және психикалық денсаулық сақтауды қаржыландыру үшін лобби жасады. 1998 жылы Перата 9-шы округ бойынша штат Сенатына кандидат болды, оған қазір Аламеда, Олбани, Беркли, Кастро-Вэлли, Дублин, Эль-Собранте, Эмеривилл, Ливермор, Окленд, Пидмонт, Ричмонд және Сан-Пабло қалалары кіреді. Ператаның 1998 жылы штат Сенатына сайлануы (және сайлауы) 12 айдан кем уақыт ішінде Шығыс аймағында өткен бес арнайы сайлаудың бір бөлігі болды, себебі Перата және басқа Шығыс аймағының саясаткерлері әртүрлі саяси лауазымдарға таласты. Оқиғалардың толық мәліметтері үшін «Арнайы сайлау – музыкалық орындықтар» деген мақаланы қараңыз. Дон Перата 2004 жылы Калифорния Демократиялық партиясының өкілдері тарапынан Калифорния штатының Сенатында партияны басқаруға таңдалды, соның нәтижесінде ол Калифорния штатының Сенатының Президенті про темпоре және Сенаттың басшысы болды. Бұл лауазым Сенаттағы ең жоғары дәрежелі басшы және ең ықпалды мүше болып табылады. Штаттық Демократиялық партия Ператаны 2008 жылы штат Сенатынан зейнеткерлікке шыққанға дейін уақытша президент ретінде қайта сайлады.
Калифорния штатының Сенаты
Перата қару-жарақ бақылауының белсенді жақтасы. 1999 жылы Перата Калифорния штатының «шабуылдық қаруларға» қатысты тыйымын жаңартты, оған жалпылама сипатталған жартылай автоматты мылтықтарға тыйым салу қосылды. Ол заңды түрде қоғамдық жерде толыққандай дайындалған тапанша тасымалдауға рұқсат беру үшін жасырын қару ұстауға рұқсат алды. Өзінің және отбасы мүшелерінің қауіпсіздігіне қару-жараққа қарсы заңнамалық қызметіне қарсы шыққан белгілі бір адамдардан келіп түскен қауіптерге байланысты бұл қажет болды деп мәлімдеді. Перата қарттардың, психикалық денсаулығы нашарлағандардың және мүгедектердің құқықтарын қорғаушы болды. Ол арзан бағада дәрі-дәрмек алу бағдарламасын құру және медициналық сақтандыру ұйымдарының психикалық денсаулыққа қатысты емдеулерге төлеуін міндеттеу туралы заңдарды қолдады. Сондай-ақ, ол жұмыртқа безі және простата қатерлі ісігіне жылына 27 миллион доллар бөлуді қамтамасыз ететін және аз қамтылған әйелдердің сүт безі қатерлі ісігін ерте анықтауға қолжетімділігін арттыратын заңдарды қолдады. Перата Калифорния штатының коммуналдық қызметтер компанияларының қоршаған ортаға зиян келтірмейтін энергия көздерімен келісімшарт жасауын талап ететін заңның авторы болды және мұнай өңдеу зауыттарының шығарындыларына қатысты жазаларды күшейтті. 2005 жылдың басында Перата Калифорния штатының тоқырап қалған инфрақұрылымын жөндеу жөніндегі заң жобасын ұсынды, оған автомобиль жолдарының жағдайына жақсартулар, тұрғын үй реформасы және су бөгеттерін жөндеу кірді. Губернатор Арнольд Шварценеггер 2005 жылдың қараша айында өткен арнайы сайлаудағы бастамалары жеңілгеннен кейін штаттың инфрақұрылымын жақсарту қажеттігі туралы көптеп айта бастады. Шварценеггердің жоспары көлік мәселелерін шешуді қамтығанмен, инфрақұрылымдық жоспары айтарлықтай қымбатқа түсті, түрмелерді көбейтуді жақтады және тұрғын үй мәселесіне тоқталмады. Сакраменто саясаткерлері үшін ерекше жағдай ретінде, 2006 жылдың басында Перата мен Шварценеггер екіпартиялық инфрақұрылымдық жоспарды жасау үшін бірлесіп жұмыс істей бастады, оны заң шығарушылардың екі жағы да қолдауға дайын болды. Олар сәттілікке жетті және бес облигациялық шара 2006 жылдың қараша айында Калифорниялық сайлаушылармен мақұлданды. Бұл шаралар жолдарды, қоғамдық көлікті, қолжетімді тұрғын үйлерді, су бөгеттерін жөндеуді және білім беру мекемелерін жаңартуға бағытталған. 2007 жылдың шілдесінде штаттық бюджет келіссөздері кезінде Перата Сенатты бюджет бойынша келісімге қол жеткізу үшін 19 сағат бойы отырыста қалдыруға бұйырды. Калифорнияда бюджетті қабылдау үшін заң шығарушы палаталардың екі үшінен бірінің және губернатордың қол қоюы қажет. Перата бюджетті қабылдау үшін Сенатта екі республикалық дауысқа мұқтаж болды және бұл тұйықталу осы екі дауысты алуға бағытталған. Калифорния штатының Сенаты республикашылдары штаттық шығындарды азайтуға және Fortune 500 компанияларының кейбіреулеріне салық жеңілдіктерін беруге, көлік және әлеуметтік көмекті қысқартуға, сондай-ақ соқыр, қарт және мүгедектерге өмірлік деңгейге байланысты қосымша төлемді жоюға бағытталған түзетілген бюджетті ұсынды. Штаттық бюджет бұған дейін Калифорния Ассамблеясында қажетті үштен екі көпшілікті және губернатор Шварценеггердің қолдауын алған еді. Перата мен Сенаттағы демократтар Сенаттағы республикалық бюджет ұсынысын қабылдамады, ал республикашылар тамыз айының басына дейін келісімге келмей, көптеген штаттық заң шығарушылардың жазғы демалысқа шығуына кедергі келтірді. Бюджет қабылданғаннан кейін Перата бюджетке қарсы дауыс берген республикашыл Джефф Денхамға қарсы шара қолданып, оны комитет мүшелігінен шеттетуге және оған қарсы қайтару науқанына қолдау көрсетуге көмектесті. Перата Капитолий туралы былай деді: «Орталық жоқ. Мен саяси орталық туралы айтпаймын. Сакраментода іс-қимыл орталығы, моральдық орталық немесе басқа да ештеңе қалмады». Сәуір айындағы сұхбатында Перата Калифорния штатының Сенатының уақытша президенті ретінде басшылығымен штаттық заң шығарушы орган қабылдаған заңдардың маңыздылығы туралы ой бөлісті: «Мен Сакраментода штатқа пайдалы болған барлық нәрсені істегім келді – қару-жарақ бақылауы немесе нәрестелердің өлімі болсын – бұл менің округім үшін екі есе пайдалы болды. Көп жағдайда менің рөлім – жұмысты аяқтау болды; маған құрмет алудың қажеті болмады, тек нәтижелер маңызды болды».
Сенаттың кейінгі кезеңдері
1993 жылғы 93-жоба, Перата мен Ассамблея спикері Фабиан Нунез демеушілік еткен, 2008 жылдың ақпан айында қабылданбады. Перата 2008 жылы Мемлекеттік Сенаттан (ал Нуньес Мемлекеттік Ассамблеядан) өкілеттігінен шықты. Бұл жоба Ператаға Мемлекеттік Сенатта тағы бір мерзімге (ал Нуньеске Мемлекеттік Ассамблеяда тағы үш мерзімге) қызмет етуге мүмкіндік бермек. Перата 93-жобаға қарсылардың сынап-сіңіру нысаны болды. Бір телеарнадағы жарнамада былай делінген: "Дон Перата, оның үйі ФБР-мен жүргізіліп жатқан сыбайлас жемқорлық тергеуі кезінде тіншіктелді". Перата 2010 жылы Калифорния Теңгерім Кеңесіне кандидат болу ниетін білдірді, бірақ Окленд қаласының қазіргі әкімі Рон Деллумс қайта сайланудан бас тартқаннан кейін, Окленд қаласының әкімі лауазымына үміткер болуды жөн көрді. 2010 жылғы қарашадағы сайлауда Перата қала әкімі лауазымына тоғыз кандидаттың ішінде түсті. Басты бәсекелестері – қалалық кеңес мүшелері Жан Куан мен Ребекка Каплан еді. Ол алғашқы дауыс беруде көш бастады, бірақ бағалау жүйесін (көшпенді дауыс беру) ескергеннен кейін жеңімпаз Куаннан кейін екінші орынға шықты. 2012 жылы Калифорниядағы қатерлі ісіктерді зерттеу актісін қабылдау үшін, 2012 жылғы 29-жоба мақұлдау алмады және 2012 жылдың 5 маусымында Калифорниялықтар оған қарсы дауыс берді. Егер қабылданған болса, бұл шара Калифорниядағы темекі өнімдеріне бір долларлық салық салу арқылы қатерлі ісіктерді зерттеуге жылына 500 миллион доллардан астам қаражат жинауға мүмкіндік беретін болар еді. Сонымен қатар, түскен қаражат темекі тастау бағдарламаларына және темекі заңдарын сақтауға жұмсалатын еді.
Саяси дау
2004 жылдың басында Сан-Франциско хроникасы Ператаның досы және серіктесі Тимоти Г. Стейплздің Перата бастаған немесе қолдаған саяси науқандардан 313 000 доллар көлемінде бизнес алғанын хабарлады. Сонымен қатар, Стейплз Ператаға жыл сайын 100 000 доллар кеңес беру ақысын төледі, бұл сенатордың қаржылық жазбалары мен сұхбаттарына сәйкес, Ператаның сенаторлық жалақысын толықтырады. Бұл ақпарат жарияланғаннан кейін, салық төлеушілер мен тұтынушылардың құқықтарын қорғау қоры Сенатқа хат жолдады, онда Ператаның консультациялық жұмыс үшін төлейтін ақысы «күрделі және заңсыз ақша жылыстыру механизміне ұқсайды» делінген. Сол аптада Сенат этика комитеті мәселені тергеуді бастады, бірақ келесі айда оны тоқтатты, себебі бұл мәмілелер Сенаттың жүріс-тұрысы немесе мүдделер қақтығысы ережелерін бұзбады. Сол айдың соңында «Хроника» газеті сенатордың тағы бір мәмілесі туралы хабарлады. 1999 жылдан бері Ператаның сайлауалды қоры және басқа да түрлі саяси комитеттер Exit Strategies компаниясына 743 000 доллардан астам төлем жасады, деп хабарлайды сайлауалды қаржы құжаттары. Exit Strategies, саяси тікелей пошта тасымалдаумен айналысатын фирма, 1999 жылы Ператаның ұлы Ник құрды және оның әкесінің Аламида округіндегі үйінде орналасқан. Компанияның өзінің мәліметтері бойынша, Exit Strategies сенаторға сол кезеңде жалға және кеңес беру қызметтері үшін 138 000 доллар төледі. Сенаттың этика комитеті бұл әрекетті заң бұзушылық деп танымады, бірақ бұл қарым-қатынастың дұрыстығына қатысты сұрақтар тудырды. Осы уақыт ішінде «Хроника» газеті жариялаған басқа да материалдар Ператаның Mercury Insurance компаниясының тапсырысымен жұмыс істегенін көрсетті, бұл компанияға Prop. 103 заңын айналып өтуге мүмкіндік берген болуы мүмкін. Mercury компаниясы өз кезегінде Окленд қалалық құрылысшы Фил Тагами басқаратын саяси комитетке 50 000 доллар сыйлық ретінде берді, ал ол кейін Ператаға кеңесші ретінде жалақы төлеген Стейплзді жұмысқа алды. 2004 жылдың қараша айының басында Перата республикалық президент Джордж Буш басшылығымен Әділет министрлігінің тергеуінің ресми нысанына айналды. ФБР, АҚШ прокуратурасы және федералды үкім шығару алқасы Ператаның достары мен сайлау науқанының демеушілерінен пара немесе сыйақы алғанын, оларға көмектесуі үшін алғанын тексерді. Сол жылы Перата заңсыз көшіп келгендерге жүргізуші куәлігін алуға мүмкіндік беруге қарсы болған Сан-Диего аймағының кейбір тұрғындарын «крекерлер» деп атады, бұл кедей оңтүстік ақ адамдарына қатысты ұнатпайтын сөз. 2007 жылдың мамыр айында Бей аймағындағы баламалы апталық «Ист-Бэй Экспресс» журналы Перата туралы екі бөлімнен тұратын зерттеу жариялады. Мақалаларда 1998-2007 жылдар аралығында Перата сайлау науқаны үшін жинаған қаражаттың төрттен бір бөлігінен астамын кештер мен жоғары деңгейдегі өмір салтына жұмсағаны айтылды. Сол басылым Ператаның соғысқа қарсы көзқарас сияқты либералды идеяларды өзінің саяси мақсаттары үшін пайдаланғанын және сайлау науқанына түскен қаржыны өзінің сәнді өмірін ұстау үшін қолданғанын да мәлімдеді. ФБР тергеуі бес жылға созылды. Ешқандай ұсталғандар немесе айыптау актілері болған жоқ, және 2009 жылдың басында Әділет министрлігінің өкілдері істі жапты және ешқандай айыптау жасалмайтынын хабарлады.