Мұқабалдаудың түрлері, себептері және емдеу жолдары
Cervical fracture
Мұңқайған мойынның (мойын сүйектерінің сынуы) себептері, белгілері мен салдары туралы ақпарат. Жол апаттары, суға дұрыс түспеу қаупі. Жұлын жарақаттары мүмкін.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жатыр мойынның сынығы, көбінесе «мойын сынуы» деп аталады, мойынның жеті омыртқасының кез келгенінің сынығы болып табылады. Адамдарда осыған себеп болатын жиі жағдайлар – көлік апаттары және беті терең емес суға секіру. Мойын сүйектерінің немесе сүйек сынықтарының қалыптан тыс қозғалысы омыртқа миының зақымдануына алып келуі мүмкін, соның салдарынан сезімнің жоғалтылуы, паралич немесе көбінесе өлім (~1 минут) пайда болады, негізінен тыныс алу бұлшықтарына неврологиялық қамтамасыз етуді және жүрекке бағытталған жүйкелерді бұзу арқылы.
A cervical fracture, commonly called a broken neck, is a fracture of any of the seven cervical vertebrae in the neck. Examples of common causes in humans are traffic collisions and diving into shallow water. Abnormal movement of neck bones or pieces of bone can cause a spinal cord injury, resulting in loss of sensation, paralysis, or usually death soon thereafter (~1 min. ), primarily via compromising neurological supply to the respiratory muscles as well as innervation to the heart.
Себептер
Мойынның сынуына едәуір күш қажет. Көлік апаттары мен құлаулар жиі кездеседі. Мойынның күшті, кенеттен бұрылуы немесе бас немесе мойын аймағына күшті соққы беру мойынның сынуына себеп болуы мүмкін. Жоғары энергиялық жарақаттар көбінесе жас адамдарда мойынның сынуымен байланысты болса, қарт адамдарда төмен энергиялық жарақаттар жиірек кездеседі. Норвегияда жүргізілген зерттеуде ең көп кездесетін себеп құлаулар болды және CS fx-тің салыстырмалы жиілігі жас өскен сайын айтарлықтай артты. Агрессивті денелік контактіге бейім спорт түрлері, мысалы, американдық футбол, футбол (әсіресе қақпашы), хоккей, регби және күрес мойынның сыну қаупін жоғарылатады. Мысалы, футбол немесе регбиде қарсыласты тікелей соққымен ұру мойынның сынуына әкелуі мүмкін. Мойынның сынуы контактісіз спорт түрлерінде де кездесуі мүмкін, мысалы, гимнастика, шаңғы спорты, суға секіру, серфинг, пауэрлифтинг, ат спорты, тау велосипеді және автоспорт. Кейбір мойынға тиген тесік жарақаты да мойынның сынуына әкелуі мүмкін, бұл басқа да асқынулармен қатар ішкі қан кетуге себеп болуы мүмкін. Асқындау арқылы өлім жазасын орындау мойынның сынуын тудыруға бағытталған. Тұтқырдың түйіні сотталатын адамның сол жағына орналастырылады, сондықтан құлаудың соңында бас күшпен жоғары және оңға қарай итеріледі. Бұл күш мойынды сындырып, бірнеше минут ішінде естен шығу мен өлімге әкеледі.
Considerable force is needed to cause a cervical fracture. Vehicle collisions and falls are common causes. A severe, sudden twist to the neck or a severe blow to the head or neck area can cause a cervical fracture. Although high energy trauma is often associated with cervical fractures in the younger population, low energy trauma is more common in the geriatric population. In a study from Norway the most common cause was falls and the relative incidence of CS fx increased significantly with age. Sports that involve violent physical contact carry a risk of cervical fracture, including American football, association football (especially the goalkeeper), ice hockey, rugby, and wrestling. Spearing an opponent in football or rugby, for instance, can cause a broken neck. Cervical fractures may also be seen in some non contact sports, such as gymnastics, skiing, diving, surfing, powerlifting, equestrianism, mountain biking, and motor racing. Certain penetrating neck injuries can also cause cervical fracture which can also cause internal bleeding among other complications. Execution by hanging is intended to cause a fatal cervical fracture. The knot in the noose is placed to the left of the condemned, so that at the end of the drop, the head is jolted sharply upwards and to the right. The force breaks the neck, causing an immediate loss of consciousness and death within a few minutes.
Медициналық бейнелеуді таңдау
Балаларда мойынның КТ сканері неврологиялық бұзылыстар сияқты ауыр жағдайларда көрсетіледі, ал жеңіл жағдайларда АҚШ және Ұлыбритания нұсқауларына сәйкес рентгенге басымдық беріледі. Швециялық нұсқаулар 5 жастан асқан барлық балаларға рентгеннің орнына КТ жасауды ұсынады. Ересектерде Ұлыбританиялық нұсқаулар балаларға арналған нұсқауларға ұқсас.
In children, a CT scan of the neck is indicated in more severe cases such as neurologic deficits, whereas X ray is preferable in milder cases, by both US and UK guidelines. Swedish guidelines recommend CT rather than X ray in all children over the age of 5. In adults, UK guidelines are largely similar as in children.
Хирургиялық көрсетілім
Мүйіздің мойын сынығын хирургиялық тұрақтандыру қажеттілігі Субаксиалдық жарақаттар жіктелімі (SLIC) арқылы анықталады. Бұл жүйеде 3 немесе одан төмен балл консервативті емнің қолайлы екенін, 5 немесе одан жоғары балл хирургиялық араласу қажеттігін, ал 4 балл белгісіз екенін көрсетеді. Балл үш санаттың қосындысынан тұрады: морфология, дискілер мен байламдар, және неврология. Мысалдарға Стерно-окципитальді-мандибулярлық иммобилизация құрылғысы (SOMI), Лерман Минерва және Йель типтері жатады. Ерекше жағдайларда, өте кішкентай балалар немесе емге жарамайтын ересектерге Минерва гипсі сияқты медициналық гипстің париж гипсі қолданылуы мүмкін.
The indication to surgically stabilize a cervical fracture can be estimated from the Subaxial Injury Classification (SLIC). In this system, a score of 3 or less indicates that conservative management is appropriate, a score of 5 or more indicates that surgery is needed, and a score of 4 is equivocal. The score is the sum from 3 different categories: morphology, discs and ligaments, and neurology: Examples include the Sterno Occipital Mandibular Immobilization Device (SOMI), Lerman Minerva and Yale types. Special patients, such as very young children or non cooperative adults, are sometimes still immobilized in medical plaster of paris casts, such as the Minerva cast.
Тракция
Тартылыс еркін салмақтарды шкивке немесе гало типті тірекке арқылы қолдануға болады. Гало тірегі – ең қатаң мойын тірегі, ол мойынның қозғалысын ең қажетті деңгейге дейін шектегенде, әсіресе тұрақсыз мойын сынықтарында қолданылады. Ол мойын сүйектерінің жазылуына қажетті уақыт (әдетте 8–12 апта) ішінде тұрақтылықты және қолдауды қамтамасыз етеді.
Traction can be applied by free weights on a pulley or a halo type brace. The halo brace is the most rigid cervical brace, used when limiting motion to the minimum that is essential, especially with unstable cervical fractures. It can provide stability and support during the time (typically 8–12 weeks) needed for the cervical bones to heal.
Хирургиялық операция
Мүсінді тұрақтандыру және омыртқа миына түсетін қысымды жеңілдету үшін операция қажет болуы мүмкін. Жарақаттың түріне қарай түрлі операциялар жасалуы мүмкін. Омыртқааралық дискінің зақымдануына байланысты, омыртқа миына түсетін қысымды азайту үшін операция жасалуы мүмкін. Дискілер – бұл омыртқалардың арасындағы серіккештер. Дискі алынып тасталғаннан кейін, омыртқалардың тұрақтылығын арттыру үшін біріктірілуі мүмкін. Омыртқаларды немесе олардың бөліктерін орнында ұстау үшін металл пластиналар, бұрандалар немесе сымдар қолданылуы мүмкін.
Surgery may be needed to stabilize the neck and relieve pressure on the spinal cord. A variety of surgeries are available depending on the injury. Surgery to remove a damaged intervertebral disc may be done to relieve pressure on the spinal cord. The discs are cushions between the vertebrae. After the disc is removed, the vertebrae may be fused together to provide stability. Metal plates, screws, or wires may be needed to hold vertebrae or pieces in place.
Тарих
Араб дәрігері және хирург Ибн әл-Куфф (1286 ж. қайтыс болған) өзінің "Китаб әл-Умда фи Синаʿа әл-Жираха" ("Хирургия өнерінің негіздері кітабы") атты кітабында ауыз арқылы мойын омыртқасының сынуларын емдеу әдісін сипаттаған.
Arab physician and surgeon Ibn al Quff (d. 1286 CE) described a treatment of cervical fractures through the oral route in his book Kitab al ʿUmda fı Ṣinaʿa al Jiraḥa (Book of Basics in the Art of Surgery).