Кіріспе

Мұнда Нортумбрия деп Нортумберленд, Англияның ең солтүстік графтығы және Дарем графтығы түсіндіріледі. "Дүниежүзілік музыка: The Rough Guide" кітабында: «Англиядағы ағылшынның тұрмыстық дәстүрі Нортумбрияның шекаралық аймақтарынан артық еш жерде көрінбейді, бұл Англияның Ирландия батысындағы округтерімен теңдестірілетін бай, үздірілмейтін дәстүрге ие бір бөлігі. Аймақ ерекше шекаралық балладалар дәстүрімен, Нортумбрияның кішкентай сырнайымен (Солтүстік-Шығыс Англияға тән сырнайлар түрі) және 1690 жылдардан бері қалыптасқан күшті скрипка дәстүрімен ерекшеленеді. Нортумбрия музыкасы басқа аймақтардың (соның ішінде керісінше) айқын ықпалына ие, әсіресе Оңтүстік Шотландия, Англияның солтүстігінің басқа бөліктері, сондай-ақ ирланд иммигранттары. Бұл аймақ жергілікті билермен де танымал, атап айтқанда рэп биі және Дарем мен Нортумберленд стиліндегі билер. Нортумбрияның би музыкасы Англияның қалған бөлігінен ерекшеленеді. Ол ирланд би музыкасымен, әсіресе шотланд би музыкасымен көп ортақ нәрсеге ие, бірақ белгілі бір дәрежеде бірегей. Аймақтың көптеген билері ерекше қадамдармен ерекшеленеді. Көптеген әуендер Англияның басқа аймақтарымен немесе басқа елдермен ортақ болғанымен, Нортумбриялық нұсқасы мен басқа жерлердегі нұсқалары арасында жиі айқын айырмашылықтар бар. Мысалы, қарапайым ирланд әуені «The Chorus Jig» үш бөліктен тұрады, ал Нортумбрия дәстүрінде «Holey Ha'penny» деп аталатын әсем бес бөліктен тұратын вариациялар жинағы ретінде кездеседі. Шотландтық стратспей «Struan Robertson's Rant» шотландтық шұғыласынан айырылып, ұзын вариациялық «Cuckold come out of the Amrey» шағын сырнай әуені ретінде пайда болады. Бұл екі мысал ескі әуеннің аймақтық шығу тегін анықтаудың мүмкін еместігін көрсетеді; әрқайсысы қарапайым аспапта ойнатылуы мүмкін және алғаш рет жарияланғанға дейін де, содан кейін де ойналған болуы мүмкін. Аймақтық шығу тегі туралы болжамдар ынталы музыканттардың (көкөніске орай, партиялық адалдықты ұстанатындардың) музыканы зерттеуін қиындата алады, бірақ аймақтық нұсқалар мен стильдер (Нортумбрия сияқты) сенімді көздері бар мүлдем басқа мәселе. Аймақта горнпайп ырғағындағы әуендер ойнауға да, билеуге де, әсіресе клог билеуге де өте ұнайды. Аймаққа тән бір ырғақ – бұл фигуралық билер үшін қолданылатын рент, мысалы, Морпет Рент, ерекше қадаммен; музыка жағынан ол катушкаға ұқсас, бірақ сәл баяу және көбірек ырғақты. 1770–1780 жылдары Уильям Викерс жергілікті би әуендерінің қолжазба жинағын жасады, оның ішінде 580-і сақталған, оның ішінде сырнай және скрипка әуендері, олардың көпшілігі Шотландия, Оңтүстік Англия, Ирландия және тіпті Франциядан, бұл сол кездегі жергілікті музыканттардың өте кең және әртүрлі репертуарын көрсетеді.

Бағана музыкасы

Кейінгі ортағасырлық кезеңде құбыр музыкасы Нортумбриялық "соғыс құбырларын" пайдаланумен ерекшеленген, олар Ұлы Таулы аймақтың үрмелі аспаптарының (bagpipe) ата-тегі болуы мүмкін, бірақ оның бірде-бір мысалы сақталған жоқ. Ол аймақта он сегізінші ғасырға қарай конустық тесігі бар, ашық ұшталған шекаралық құбырлардан бастап, цилиндрлік тесігі бар кішкентай құбырларға дейін әртүрлі құбырлармен алмастырылды. Бір октава диапазоны және жабық саусақ тесіктері бар жабық түрлі құбырдың он жетінші ғасырдан бері бар екені мәлім, ал ашық түрлі құбырлар да белгілі болған. Ирландиялық Uilleann құбырларының алдасты - Union немесе Pastoral құбырлары да осы аймақта ойналып, жасалған. Тернбуллдің шәкірті Джон Пикок, Нортумбриялық құбыршылардың арасында клавишалы құбырды ойнаған алғашқысы болды. Ең танымалсы, Ньюшамнан шыққан Клау отбасы алты буынға дейін құбыршыларды тәрбиеледі, оның ішінде Том Клау 1929 жылы маңызды жазба жасады және көптеген құбыршыларды, соның ішінде Билли Пиггті оқытты.

Скрипкалық музыка

Нортумберлендтегі скрипка музыкасының ең ерте дерегі – Генри Аткинсонның 1690 жылдардағы күй кітабы. Онда сол кездегі оңтүстік ағылшын және шотланд музыкасында кең таралған күйлер қамтылған. Кейінірек, ақыртында жоғалған, 1750 жылғы Джон Смиттың күй кітабы болды. Осы кітаптан шыққан бірқатар күйлерді Джон Стоки 19 ғасырда көшірген: олардың ішінде скрипкаға арналған «The Keel Row» әнінің кеңейтілген вариациялары (ең ерте белгілі нұсқасы), «Bold Wilkinson» сияқты вариациялары бар сырнай күйлері және скрипкаға арналған вариациялары бар «Jacky Layton» нұсқасы бар. Шотландиядағыдай, сол кезде Нортумберлендте де скрипкада ұзақ вариациялар орындалуы кең таралғаны анық. Сәл кейінірек, 1770 жылы жазылған Уильям Викерс қолжазбасы, скрипкаға арналған 580 қарапайым би күйін қамтиды, бірақ вариациялар жиынтығы аз. 19 ғасырда аймақтың музыкасының ең ерекше белгісі – 4/4 өлшеміндегі мүйізқұбырдың танымалдылығы, әсіресе, мейрамханашы, скрипкашы және композитор Джеймс Хиллдің өте ықпалды орындауы болды. Оның шығармалары: «Жоғары деңгейлі көпір», «Ұлы көрме», «Бейіш», «Бүркіт» және тағы да басқалары. Оған тағы да көптеген әсем күйлер жатқызылған, бірақ олардың кейбіреуін ол жазбаған болуы мүмкін. 19 ғасырдың соңында тағы бір жергілікті композитор – скрипкашы және би шебері Роберт Уинхам болды, оның 60-қа жуық шығармасы сақталған, олардың ішінде «Мені еске ал» және «Уинхамның рогаты» ерекше аталады. 20 ғасырдың басында және ортасында ықпалды скрипкашылардың қатарында Нед Пирсон, Джим Рутерфорд, Адам Грей, Джордж Хеппл және белгілі сырнайшы Джо Хаттонның әкесі Джейк Хаттон болды. Джон Армстронг Каррик сырнайшысы Билли Пиггпен бірге ойнады. Ғасырдың соңында Вилли Тейлор аймақтағы көптеген скрипкашылардың ішінде ең жоғары құрметке ие болды.

Басқа құралдар

Бұл аймақта флейта мен пикколо сияқты басқа да музыкалық аспаптар қолданылған. XIX ғасырға жататын кейбір қолжазбаларда флейтаға лайықты әуендер мен диапазонды жазбалар кездеседі. Билли Баллантайн – аймақтың батысынан шыққан пикколошы, ол ХХ ғасырдың ортасында билерге музыка орындаған. Оның ойнау стилі өте ерекше болды, ол ритмдік мәнді күшейту үшін стаккато ноталарын әсем үзінділермен үйлестірген. Ол Би-Би-Си үшін «Kielder Schottische» және «The Gilsland Hornpipe» сияқты әуендердің жазбаларын жасады. Билли Конрой өз қолымен жасаған сыбызғылардың жазбаларын сақтаған. Қамысты аспаптар XIX ғасырда дамығаннан бері маңыздырақ бола бастады. Атап айтқанда, гармоника немесе «мути» Уилл Аткинсонмен тығыз байланысты. Англияның басқа жерлеріндегідей, мелодеон да би музыкасында қолданылған.

Халықтық жаңғырулар

Аймақтағы алғашқы халықтық қайта жандану көбінесе халық биі, шекаралық балладалар жинағы және 1870-ші жылдардың соңынан бастап сырнай музыкасына деген қызығушылықтың қайта жандануымен байланысты болды. Джон Белл XIX ғасырдың басында аймақтан көптеген әндер мен күйлер жинады. Кейін, ғасырдың ортасында Ньюкасл антикварлық қоғамының Ежелгі әуендер комитеті неғұрлым толық жинақ жасауға тырысты, ол негізінен қолжазба және баспа дереккөздеріне негізделген; бұл жинақ кейін Джон Коллингвуд Брюс және Джон Стоку қолғабыспен баспаға дайындады. Нортумбриялық кішкентай сырнайлар қоғамы 1893 жылы Ньюкаслде құрылды; ол қысқа ғұмырлы болды, 1900 жылға дейін ғана жұмыс істеді, бірақ Генри Клау мен Ричард Моват жеңген бірқатар жарыстар өткізді. Нортумбриялық сырнайшылар қоғамы 1928 жылы құрылды және осы ерекше дәстүрді сақтап қалуға көмектескені үшін кеңінен мақталады. Нортумбриялық кішкентай сырнайлардың алғашқы жазбалары 1920-ші жылдардың соңында жасалды, оның ішінде Том Клаудың HMV жазбасы бар. Шекаралық балладалар Фрэнсис Джеймс Чайлд жинаған материалдың маңызды бөлігін құрады және оның он томдық "Англия және Шотландия халық балладалары" (1882–98) жинағының алтыншы томын құрайды. Екінші халықтық қайта жандану кезінде көптеген орындаушылар осы жұмысты пайдаланды және белгілі бір жетістікке жетті. Аймақтың ең ықпалды сырнайшысы – Билли Пигг болды, бірақ ХХ ғасырдың ортасында Г. Г. Армстронг, Джордж Аткинсон, Джек Армстронг және Джо Хаттон сияқты маңызды сырнайшылар да болды. Лу Киллен, The High Level Ranters және Боб Давенпорт сияқты тұлғалар Нортумбрия халық музыкасын ұлттық және халықаралық тыңдарманға жеткізді. Саймон мен Гарфункелдің "Скарбороу Фэйр / Кантикль" әнінде кейін қолданған әуенді алғаш рет 1947 жылы Дурхам графтығының Тисдейл қаласындағы Миддлтоннан зейнеткер кенші Марк Андерсон (1874–1953) орындаған, ал оны Эван Макколл жазды. Макколл әннің сөзін және әуенін Тисдейл халық әндері кітабына жазды, кейін оны Пегги Сигермен бірге жасаған "The Singing Island" (1960) альбомына енгізді. 1990-шы жылдардағы қайта жандануға дейін жергілікті сахна Doonan отбасы сияқты топтар арқылы жалғасты, олар аймақтағы ең жақсы халық флейташыларын қамтыды. Осы топтар халық музыкасы арқылы аймақтық ерекшелікті зерттеуді жалғастырды деп есептеледі. 1970-2000 жылдардағы тағы бір белгілі тұлға – Эрик Босуэлл. Рождестволық "Little Donkey" әнімен танымал болғанымен, Босуэллдің "Менде кішкентай уитпет бар", "Тайнның тәтті сулары" және "Тайнсайдтың қайдан келдім" сияқты жергілікті балладалары жиі Тайн-Тизде және Ньюкасл қалалық залындағы Геордиама концерттерінде орындалды, сондай-ақ Кішкентай ысырапшы Бобби Томпсон және басқалар жазбалар жасады. Босуэлл әндері халықтық клубтарда орындалуда. Колин Росс Нортумбрия сырнайларын орындаушы және оқытушы ретінде ғана емес, сонымен қатар Дэвид Г. Берли сияқты сырнай жасаушы ретінде де ықпалды болды. Келесі буынның дәстүрлі Нортумбрия халық музыканттары, мысалы Эд Пикфорд және Йез Лоу, жергілікті дыбыстарды ерекше атап өтті, олар жергілікті сахнаны жаңартты, ал скрипкашы Нэнси Керр және сырнайшы Кэтрин Тикель сияқты суретшілер халықаралық деңгейде танылды, олар Кейт Разби, Элиза Карти және тіпті Стинг сияқты суретшілермен бірге жазбалар жасады. Осындай музыканттардың күш-жігерінің арқасында 2001 жылы Ньюкасл университеті Англияда халықтық және дәстүрлі музыка бойынша орындаушылық бағдарламаны ұсынған алғашқы университет болды. Қазіргі уақытта аймақта отыздан астам белсенді халықтық клуб бар және Ротберидегі дәстүрлі музыка фестивалі сияқты бірнеше ірі халықтық фестивальдер өтеді.

Нортумбриядағы қазіргі заманғы музыка

Солтүстік-шығыста Lighthouse Family және Dubstar (Ньюкасл-апон-Тайн), Maxïmo Park (әншісі Биллингхемнен, топтың басқа мүшелері Ньюкаслде танысты) The Futureheads және Field Music (Сандерленд) сияқты көптеген әртістер мен топтар құрылды, сондай-ақ China Drum (Овингхемнен). Аймақта туып өскен музыканттар мен әншілер: Sting, Bryan Ferry, Dave Stewart, Mark Knopfler, Cheryl Tweedy, Duran Duran тобынан Andy Taylor, Jimmy Nail (Auf Wiedersehen Pet, Spender), AC/DC-нің Brian Johnson, Pet Shop Boys тобынан Neil Tennant, Paddy McAloon және Moloko тобынан Mark Brydon.

Нортумбриялық Макина

Макина музыкасы – Испанияда пайда болған хардкор техноның бір саласы. 1990 жылдардың соңынан бері Солтүстік-Шығыс Англия мен Шотландияда кеңінен таралды. Бұл жанр Солтүстік-Шығыс Англия мен Шотландиядағы рейв мәдениетінің негізгі бөлігі болып табылады. Ең ірі клубтардың, әсіресе New Monkey түнгі клубының жабылуынан кейін, бұл аймақтарда оның танымалдығы азайып, Scouse house музыкасымен ішінара алмастырылды. Дегенмен, ол әлі де күшті мәдени мұраны сақтайды; Ньюкасл Юнайтед және Сандерленд АФК командалары өз алаңдарынан тыс ойындар өткізген кезде автобустардан оның дыбысын жиі естуге болады.