16 ғасырдағы католик кардиналы: Родольфо Пио да Карпи өмірі мен қызметі

Кіріспе

XVI ғасырдағы католик кардинал Родольфо Пио да Карпи (22 ақпан 1500 – 2 мамыр 1564) – итальяндық кардинал, гуманист және өнерді қолдаушы. Дипломаттың туысы болған ол отыз жасқа келгенде өзі де дипломатқа айналды, император V Карл және Франция королі Францискпен танысты, сондай-ақ папа атынан екеуімен де келіссөздер жүргізді. Оның қарындасы Альберто Пио да Карпи Пико делла Мирандоладан білім алып, танымал гуманистік ғалымға айналды. Осы байланыстар Родольфоның білімі мен тәрбиесіне әсер етті. Ол көрнекті кітапхана құрып, XVI ғасырғы Римдегі гуманистік зерттеулерге қатысты; сонымен қатар Рим Инквизициясында қызмет етті. Ол Милан қаласында Инквизиция құруға көмектесті.

Отбасы

Карпи иелері алғаш рет 14 ғасырда өзіне бекініс алды. Эсте әулетінен олар Карпи иелігін алды, ал 1518 жылы папа Лео X-тің ықпалы арқылы Родольфо Пио да Карпиге Мельдола және Сассуолоның қарастырылатын феодалдық иеліктері берілді. Отбасының көптеген мүшелері кондотьери дәстүрін жалғастырды: Альберто Пио 1450 жылы Савой әулетінен әскери қызметтері үшін сыйлық ретінде өзінің атына "ди Савойя" деген атауды қосу құқығын алды. Карпи кардиналынан басқалары дипломатия саласында мансапқа ие болды: Римдегі император елшісі болған Альберто Пио (1475–1531) білімді адам ретінде танылды. Асканио Пио (1649 жылы қайтыс болған) – драмалық ақын. Испания отбасыға ханзада титулын берді, ал отбасының бір тармағы бүгінгі күнге дейін Испанияда қоныстанған.

Білім және ерте мансап

Родольфо Пио да Карпи Модена қаласының жанындағы Карпиде дүниеге келді, онда оның інісі Альберто (1475–1531 жж.) Карпидің билеушісі болды. Оның әкесі Лионелло да Карпи, ал анасы Мария Мартиненго еді. 1516 жылы ол Иерусалимнің Святой Иоанн рыцарьдарының шевальесі және Парма епархиясындағы Сан-Лоренцо ди Колорно шіркеуінің басшысы болды. Папа Лев X оған Феррарадағы Киелі Үштік шіркеуін сыйлады, бұл оның жеке жетістіктерін мойындау емес, інісіне жасаған жақсылықтың нәтижесі болды. Родольфо Падуа университетінде оқып, философия докторы атанды, ал Римде Папа Климент VII-нің камерарийі болып, діни қызметке кірісті, ол 1528 жылы оны Фаенца епископы етіп тағайындады. Карпи 1533 жылы онда синодқа төрағалық етті. Дегенмен, ол епископтығының он алты жылының көп бөлігінде болмады, сондықтан оның міндеттерін оның інісі Теодоро және Фавенциялық Сегицелл орындады. Карпидің Францияға алғашқы сапары 1530 жылдың 26 шілдесі мен 28 қарашасы аралығында өтті. 1533 жылдың жазында ол Францияға арнайы елші ретінде оралды, 11 маусымда Франциск I оны Лионда қабылдады. Папа Ниццада кездесуді қалады, бірақ ақырында кездесу Марсельде өтті, онда Генрих II мен Екатерина де Медичидің некесі тойланды, сондай-ақ Папа Климент I Франциск және V Карлмен келіссөздер жүргізе алды. Карпи папалық дипломатияда Франциск I сарайында папалық нунций болып тағайындалғанда (1535–1537) одан әрі көзге түсті. Оның тағайындамасы 1535 жылдың 9 қаңтарында жасалды, ол 17 ақпанда Сен-Жермендегі сарайға келді. Ол жерде ол король Франциск пен император V Карл арасында бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізді, император оны «Қасиетті Рим империясының қорғаушысы» етіп тағайындады. Карпи 1533 жылы Францияда болған кезде Римде Карпи империалистерге ақпарат беріп жүр деген қауесет тарады. Папа Павелдің хатшысы Амброджио Рикалькато Карпиді осы қауесеттер туралы ескертті, сонымен қатар олардың кардинал де Лотарингияның агенттері тарапынан таратылып жатқанын көрсетті. Франциск король де осы қауесеттерді естіген болуы керек, өйткені ол 1536 жылдың 26 қаңтарының түн ортасында Карпиді шақырып, осы қауесеттерге өкініш білдірді және Карпиді адал қызметкер деп санады. Король папаға Карпиге қызыл кардинал тоғасын беруді сұрап хат жазды, ал папа бұл мәселені келесі кардиналдарды тағайындау консисториясында қарастырылатынын жауап берді. Карпи сондай-ақ ересь және шіркеу реформасы мәселелерін шешу үшін шіркеудің жалпы кеңесін өткізу туралы талқылауды бастады, бірақ король мен императордың қалай, қайда және не істеу керек деген мәселелерде толығымен әртүрлі көзқарастары бар екені бірден анық болды. Ол 1537 жылдың шілдесінде Францияны тастап кетті, бұл кезде ол кардинал болып тағайындалған еді.

Rodolfo Pio da Carpi was born in Carpi near Modena, where his uncle Alberto (c. 1475 – 1531) was lord of Carpi. His father was Lionello da Carpi and his mother was Maria Martinengo. In 1516 he was a Chevalier of the Knights of S. John of Jerusalem and Commendatory of the church of S. Lorenzo di Colorno in the diocese of Parma. Pope Leo X granted him the church of the Holy Trinity in Ferrara, clearly as a favor to his uncle rather than an acknowledgment of his own achievements. Rodolfo was sent to study at the University of Padua, where he became Doctor of Philosophy, and at Rome, where he took up an ecclesiastical career as a Papal Chamberlain under Pope Clement VII, who made him bishop of Faenza in 1528. There Carpi presided over a synod in 1533. He was absent, however, during most of the sixteen years of his episcopate, and therefore the duties of his office were performed by his brother Teodoro and by Segicellus of Faventia. Carpi's first mission to France took place between 26 July and 28 November 1530. He was back in France as a special envoy in the summer of 1533, charged with arranging a personal meeting between Francis I and Pope Clement VII. He was received by Francis at Lyon on 11 June. The pope wanted to meet at Nice, but eventually the meeting took place in Marseille, where the marriage of Henry II and Catherine de' Medici was solemnized, and where Pope Clement was able to engage in negotiations with both Francis I and Charles V.

Carpi attracted further notice in papal diplomacy when he was established as papal nuncio at the court of Francis I (1535–1537). His commission was dated 9 January 1535; he joined the Court at Saint Germain on 17 February. There he negotiated a peace between King Francis and the Emperor Charles V, who was pleased enough to appoint him "protector of the Holy Roman Empire". While Carpi was in France in 1533, there were rumors being spread around Rome, suggesting that Carpi was furnishing information to the Imperialists. Carpi was advised about these rumors by Pope Paul's secretary, Ambrogio Ricalcato, who also indicated that they were being circulated by agents of the Cardinal de Lorraine. Evidently King Francis heard about these rumors as well, since, in the middle of the night of 26 January 1536 he summoned Carpi to tell him that he deplored these rumors and considered Carpi a good servant. The king wrote to the pope, asking for a red hat for Carpi; the pope replied that it would be a subject for the next consistory for the creation of cardinals. Carpi also initiated discussions about having a general council of the Church to address the problems of heresy and church reform, though it became clear immediately that the king and the emperor had entirely different views as to how, and where, and what. He left France in July 1537, having already been appointed Cardinal.

Кардиналат

Рим папасы Павел III Родольфо Пио да Карпиді 1536 жылғы 22 желтоқсанда өткен консисторияда кардинал етіп тағайындады, ал 1537 жылғы 23 шілдеде оған кардиналдық сақина мен Санта-Пудженциана титулы берілді. 1537 жылғы 28 қарашада С. Пуденциананы Санта-Прискаға айырбастады. 1537 жылғы 19 желтоқсанда Карпи Франция королі Франциск I-ге *легатус а латере* болып тағайындалды. Ол Францияға Испаниядағы император сотының легаты болып тағайындалған кардинал Кристофоро Якобаццимен бірге барды. Екі кардинал да 1538 жылдың қаңтар айының ортасында Монпельеде король Францискпен жеке сұхбат өткізді. Оның мақсаты, сондай-ақ Якобаццидің мақсаты – Франциск I мен Карл V-ті Папа Павел III-мен кездесуге әкелу болатын. Кездесу мамыр айында Ниццада өтті, Монпельеде емес, бірақ кардинал Карпи қатыспады. Ол Римге жіберілді, Папа болмаған кезде Папаның префекті және қаланың делегаты ретінде әрекет ету үшін. 1539 жылғы 21 сәуірде Карпи Анкона маршының легаты болып тағайындалды; ол 1542 жылға дейін қызмет етті. Француздар мен империалистердің қайталап шабуылдауынан провинция тәртіпсіздікке ұшыраған. Тәртіпті қалпына келтіргеннен кейін Карпидің ең маңызды жұмысы 1357 жылдан бері Маршты басқаратын Эгидия конституцияларын қайта қарау болды. Карпидің он төрт сарапшының көмегімен жасаған еңбегін Папа Павел III 1544 жылдың қыркүйек айында мақұлдады. 1543 жылы кардинал Карпи император Карл V үшін "Discorso del rev. card. di Carpi del 1543 a Carlo V Cesare del modo di dominare" атты меморандум жазды. Қолжазба ешқашан жарияланбаған, бірақ Людвиг Пастор одан қысқаша үзінділер жариялаған. Тақырыбы – император Карлдың Франциск I-ден алған Милан герцогтігі, ал мазмұны оны қалай сақтауға болатындығы туралы кеңестерден тұрды. Оны Франциск I-ге қайтаруға еш жағдайда болмайды.

Кардинал Карпи, ендігіде осы лауазымда, Рим инквизициясының мүшесі және жаңа ордендер – капуциндер мен иезуиттердің қорғаушысы ретінде Рим Куриясында өзінің ықпалын сезіндірді. Кардинал Пио да Карпи 1543 жылғы 24 қыркүйекте Сан-Клементтің кардинал-қасиетшісі болды, оны 1544 жылғы 17 қазанда Санта-Мария транс-Тиберимге ауыстырды. 1544 жылы Карл V оған Сицилиядағы Агригентум (Гиргенти) кафедрасын ұсынды, ал Папа Павел III 10 қазанда оны Гиргентидің әкімшісі ретінде бекітті. Ол өмірінің соңына дейін осы лауазымда болды. Әрине, ол ешқашан Гиргентиге бармады, себебі бұл тағайындама тек қаржылық үлестің нәтижесі болды. 1544 жылы кардинал өзінің туысы Альберто Пио да Карпи алғашқы билеушісі болған Мельдоланың шағын князьдығында Accademia degli Imperfetti-ді құруға төрағалық етті. Бұл академия – мәдениетті адамдарды қолдау, мәдениетті дамыту мақсатымен құрылған, Италияның қалалары мен кенттерінде интеллектуалды өсуді іздеу үшін құрылған көптеген клубтардың бірі еді.

1549-1550 жылдардағы конклав

Рим папасы Павел III 1549 жылғы 10 қарашада қайтыс болды. Кардинал Пио да Карпи 1549 жылғы 29 қарашада басталған Конклавқа әлдебір сәтте қатысқан елу бір кардиналдың бірі болды. Конклавта көптеген аурулар, келіп-кетіп жатулар және бір өлім оқиғасы болды. Бірінші тексеру 4 желтоқсанға дейін өткізілмеді, онда қырық бір кардинал қатысты, императордың үміткері кардинал Реджинальд Поул 24 пен 26 дауыс аралығында дауыс алды, жарамды каноникалық сайлауға тек төрт (немесе екі) дауыс жетпейді. Француз елшісі, егер француз кардиналдарының қатысуынсыз сайлау өткізілсе, сайлауды жарамсыз деп жариялайтынын мәлімдеп, наразылық білдірді. Француздар Джованни Сальвиатиді (Порто епископы және Франция королевасы Екатерина де Медичидің туысы) және Ридольфо Пио де Карпиді қолдады, ал кардинал Поулдың сайлануын кез келген бағамен болдырмауға бұйрық берді. Кардинал Карпи 17 желтоқсанда өткен он төртінші тексеруде тоғыз дауыс алды, дәл сол кезде француз кардиналдарының көпшілігі Конклавқа кіргеннен кейін. Бірақ бұл оның ең жоғары көрсеткіші болды. Француздар тез арада дауыстарын басқа кандидатқа бұрып жіберді. Француз кардиналдарының соңғысы, кардинал де Бурбон 1550 жылғы 14 қаңтарға дейін Конклавқа жетпеді, осылайша қатысушылардың саны 48-ге жетті. Дауыс беру тұралап қалды, Поул үшін 21 дауыс, Неапольдік Карафа үшін 21 дауыс берілді. Соңғы дауыс беруге 47 кардинал қатысты, ол 1550 жылғы 7 ақпанда өтті және Фарнезе фракциясының мүшесі Кардинал Джованни Мария Чиоччи дель Монте сайланды. Папа Юлий III (Чиоччи дель Монте) 1553 жылғы 11 желтоқсанда Карпи кардиналын Фраскати (Тускулум) епископтығына тағайындады. Кардинал Карпиге 1555 жылғы 29 мамырда Порто епископтығына "артықшылық" берілді. 1558 жылы Испания королі Филипп II Агридженто епархиясына жылдық 10,000 скуди кіріс берді (бұл бұрын тек 4,000-қа тең болған), оны Родольфо Пио да Карпи император Карл V-тен сыйлық ретінде алған еді. Бұл жаңа үлесім, әрине, көрсетілген қызметтері үшін және болашақтағы қызметтері үшін ең ықпалды кардиналдан күтілген нәрсе болды.

Pope Paul III died on Sunday, 10 November 1549. Cardinal Pio da Carpi was one of the fifty one cardinals who participated at one point or another in the Conclave which began on 29 November 1549. There was much illness, coming and going, and one death in the Conclave. In the first Scrutiny, which did not take place until 4 December, at which forty one cardinals were present, Cardinal Reginald Pole, the favorite candidate of the Emperor, received between 24 and 26 votes, only four (or two) votes short of a valid canonical election. The French Ambassador protested that if the election took place without the presence of the French cardinals, who were en route, he would declare the Election invalid. The French were promoting Giovanni Salviati (Bishop of Porto and cousin of Catherine de' Medici, Queen of France) and Ridolfo Pio de Carpi, and were commanded to prevent the election of Cardinal Pole at all costs. Cardinal Carpi received nine votes in the fourteenth Scrutiny on 17 December, just after the majority of the French cardinals had entered the Conclave. But it was his high water mark. The French votes quickly redeployed, seeking a more viable candidate. The last of the French cardinals, the Cardinal de Bourbon, did not reach the Conclave until 14 January 1550, thereby raising the number of participants to 48. The voting had fallen into a stagnant pattern, 21 votes for Pole, 21 votes for Carafa of Naples. Forty seven cardinals participated in the final vote, which took place on 7 February 1550 and elected Cardinal Giovanni Maria Ciocchi del Monte, a member of the Farnese faction. Pope Julius III (Ciocchi del Monte) promoted ('preferred') Cardinal Carpi to the See of Frascati (Tusculum) on 11 December 1553. Cardinal Carpi was 'preferred' to the See of Porto on 29 May 1555. In 1558, King Philip II of Spain bestowed an annual income of 10,000 scudi upon the diocese of Agrigento (which had been worth only 4,000), which was still being held by Rodolfo Pio da Carpi as a gift from the Emperor Charles V. The new grant was for services rendered, no doubt, and in anticipation of future services on the part of a most influential Cardinal.

1559 жылғы конклав

Пио да Карпи Испания королі Филипп II-нің 5 қыркүйек – 26 желтоқсан 1559 жылдары өткен конклавындағы басты үміткері болды, бұл конклав Папа Павел IV-нің қайтысынан кейін шақырылған. Ол Жакопо Путеомен (Римдегі инквизицияның төрағасы), Джованни Анджело де Медичимен (Маркез ди Мариньяноның інісі) және Клементе Д’Олерамен (бұрынғы Обсервант францискан қауымының басшысы) бірге болды. Бұл кандидаттардың бәрі қатаң ортодоксал болды, бұл Филипп II-нің таңдауы үшін маңызды шарт еді. Француз елшісінің айтуынша, кардиналдар Карпи мен Риччи конклавта кардинал де Медичидің лютерандық көзқарастары бар деген әңгіме таратып, ол дін қызметкерлерінің бойдақ болу талаптарын жеңілдету және мирянға қасиетті тамақтану кезінде нан мен шарапты бірге алуға рұқсат ету қажеттігін айтқан екен. Карпи 1555 жылғы конклавта императорлық фракцияның жетекшісі болған. Алайда, француз фракциясының басшысы кардинал Ипполито д’Эсте көрсеткен келісімсіз қарсылық оны папалыққа нақты үміткер ретінде қарастыруға мүмкіндік бермеді. 18 мамыр 1562 жылы кардинал Родольфо Пио да Карпи Остия епископы және Кардиналдар коллегиясының деканы болып тағайындалды, ол 22 сәуір 1562 жылы қайтыс болған Франсуа де Турнонның орнын басты.

Өлім

Кардинал Карпи 1564 жылдың 2 мамырында Римде, 65 жасында, Кампо Марциодағы Паллавичини сарайында қайтыс болды, онда ол өмір бойына жалға алған еді. Ол ұзақ уақыттан бері подагра ауруынан (аққан без) зардап шегіп жүрді, соңғы төрт айында ауыру оны соншалықты мазалаған еді, тіпті қатты қиналып тамақ іше алмай, сөйлей алмай, ұйықтай алмайтын болды. Ол қайтыс болғанда үлкен қарыз қалдырды, оны Папа Пий IV сынады. Ол Римдегі Сантиссима Тринита деи Монтиде, Испан сатысының үстінде жерленген, және 1568 жылы Папа Пий V оның есіне қабір ескерткіші орнатты.