Кіріспе
Кент өзені – Англиядағы Камбрия графтығындағы қысқа өзен. Ол Кентмирді қоршаған төбелерден басталып, Морекэмб шығанағының солтүстігіне қарай шамамен 32 шақырымға (20 миль) ағады. Өзеннің жоғарғы ағысы мен батыс жағалауы Көлдер ауданы ұлттық паркінің шекарасында орналасқан. Өзен көбінесе солтүстіктен оңтүстікке қарай ағып, Кентмир, Ставли, Бернсайд, Кендал және Седжвик қалаларынан өтеді. Седжвикке жақын жерде өзен жартасты шатқалдан өтеді, онда бірнеше кішкентай сарқырамалар пайда болады. Жаңбырдан кейін бірнеше күн бойы жоғары сапалы ақ су болғандықтан, бұл жер каякшылар арасында танымал. Арнсайд ауылы Кент сағасының шығыс жағалауында, Морекэмб шығанағының үстінде орналасқан. Бұл жерде жоғары көктемгі толқындар кезінде Арнсайд сағасы деп аталатын тасқын толқыны пайда болады. Өзен 13 ғасырдан бері қуат көзі ретінде пайдаланылып келеді. 1848 жылы Кентмир суқоймасының құрылысы аяқталды, ол диірмендерге жыл бойы жұмыс істеу үшін суды тұрақты түрде қамтамасыз етуге арналған. Өзеннің жоғарғы ағысында жүгері және боббин диірмендері болған, ал Ставли диірменінен шыққан бөгет суы қазір жақын маңдағы өнеркәсіптік аймаққа электр энергиясын өндіретін турбинаны қамтамасыз етеді. Ставлиден төмен қарай қағаз өнеркәсібімен байланысты үш диірмен болды, олардың ең төменгісі қазір қағаз өндіруші James Cropper PLC орналасқан жері, бірақ қазіргі диірмен су қуатын қолданбайды. Кендал қаласында жүн өнеркәсібіне қызмет ететін диірмендер болды, ал Хельсингтондағы диірмен 1991 жылы жабылғанға дейін елдегі сумен жұмыс істейтін соңғы диірмен болды. Кендалдан төмен қарай үш оқ-дәрі диірмені болды, ал Нью-Седжвик оқ-дәрі зауытының кең аумақты қираған қалдықтары әлі де Ұлттық сенім қорына тиесілі Low Wood караван паркінің шегінде жатыр. Өзен Кендал қаласынан өтеді, сондықтан қала уақыт-уақыт су тасқынына ұшырайды. Ең ауыр су тасқыны 1898 жылы болды, бірақ 1954 және 1968 жылдары да су тасқыны болды. 1968 жылғы оқиғадан кейін Ланкашир өзендер басқармасы су тасқынынан қорғану жоспарын жасады және оны 1972 мен 1978 жылдар арасында алты кезеңде іске асырды. Жобаның маңызды бөлігі – Незер көпірі мен Миллер көпірі арасындағы өзеннің кеңейтілуі және тереңдетілуі, бұл бизнес-парк негізі ретінде қайта пайдаланылған шөкіндіні алып тастауды қажет етті. Қаланың солтүстігінде шағыл тұзақ ретінде қызмет ететін үлкен лагуна да салынды. Бұл жұмыстарға қарамастан, Кендал 2015 жылы тағы да су астында қалды, өйткені өзендегі ағын арнаның жобалық ағынынан әлдеқайда асып кетті. Қоршаған орта агенттігі 2018 жылы қаланы қорғау үшін жаңа қорғаныс кешенінің жоспарларын жариялады. Өзен ерекше қорғалатын аумақ болып табылады, өйткені ол жойылып бара жатқан ақ тырнақты рактар популяциясын қолдайды. Сонымен қатар, ол үш түрлі ойын балықтарының популяциясын қолдайды, ал жоғарғы ағыстар 1986 жылы балықтардың өзендегі бөгеттерден өтуіне мүмкіндік беру үшін балық өткелдері салынғаннан бері жас лососьті өсіру үшін маңызды болды.
The River Kent is a short river in the county of Cumbria in England. It originates in hills surrounding Kentmere, and flows for around 20 miles (32 km) into the north of Morecambe Bay. The upper reaches and the western bank of the estuary are located within the boundaries of the Lake District National Park. The river flows in a generally north to south direction, passing through Kentmere, Staveley, Burneside, Kendal and Sedgwick. Near Sedgwick, the river passes through a rock gorge which produces a number of low waterfalls. This section is popular with kayakers as it offers high quality whitewater for several days after rain. The village of Arnside is situated on the east bank of the Kent estuary, just above Morecambe Bay, and a tidal bore known as the Arnside Bore forms in the estuary at this point on high spring tides. The river has been used as a source of power since at least the 13th century. In 1848, the construction of Kentmere Reservoir was completed, which was designed to ensure that millers had a more regular supply of water to enable their mills to operate throughout the year. There were corn mills and bobbin mills on the upper river, and the weir from the Staveley mill now supplies water to a turbine which generates electricity for the nearby industrial estate. Below Staveley there were three mills connected with the paper industry, the lower one of which is now the site of the paper manufacturer James Cropper PLC, although the current mill no longer uses water power. Within Kendal, there were mills serving the woollen industry, while the mill at Helsington was the last water powered snuff mill in the country until its closure in 1991. Below Kendal, there were three mills making gunpowder, and the extensive ruins of New Sedgwick gunpowder mill still lie within the confines of Low Wood caravan park, which is owned by the National Trust. The river flows through the town of Kendal, which consequently suffers from flooding from time to time. One of the most serious floods was in 1898, but there was also extensive flooding in 1954 and 1968. In the aftermath of the 1968 event, a flood defence scheme was designed by the Lancashire River Authority, and implemented in six stages between 1972 and 1978. A major component of the scheme was the widening and deepening of the river between Nether Bridge and Miller Bridge, requiring the removal of of spoil, which was reused as the base for a business park. A large lagoon was also constructed to the north of the town to act as a gravel trap. Despite the work, Kendal was again inundated in 2015, when flows in the river far exceeded the design flow of the channel. The Environment Agency published plans for a new set of defences to protect the town in 2018. The river is a Special Area of Conservation, particularly because it supports populations of the endangered white clawed crayfish. It also supports populations of three types of game fish, and the upper reaches have become important for the rearing of juvenile salmon since fish passes were constructed to allow fish to negotiate the weirs on the river in 1986.
Атауы
Кент өзенінің атауының шығу тегі нақты емес. Атаудың герман тілдеріне жатпайтыны және бритт тіліне тән болуы мүмкін деп саналады, бірақ оның нақты этимологиясы анықталған жоқ.
Курс
Кент өзені Кентмире ауылының солтүстігіндегі Кентмире су қоймасына қарай бірнеше арналармен тез төмен ағып, Көлдер ауданы ұлттық паркінен бастау алады. Су қоймасы 1848 жылы өзендегі су ағынын реттеу мақсатымен, төмен жатқан диірмендерге жеткізу үшін салынған. Лингмелл Гилл де солтүстік-шығыстан ұқсас бастаулардан пайда болып, су қоймасына құяды. Су қоймасынан төмен ағын жер асты бөгеті арқылы құбыр желісімен беріледі, бөгеттің жоғары жағындағы реттегіш клапан және су деңгейі жоғары болғанда бөгеттің батыс жағындағы ағызу құрылысы арқылы қамтамасыз етіледі. Өзен Кентмирге қарай төмен аққанда оған Скил Гилл, Брайант Гилл, Уллстон Гилл, Нуннери Бек, Килл Гилл және басқа да көптеген атаусыз салалар қосылады. Өзенді Төменгі көпір кесіп өтеді, ол Кентмир елді мекеніне қарай маңызды емес жолды алып өтеді, содан кейін Холл Гилл қосылады. Кентмир көлі арқылы ағып өткенде өзен кеңейеді. Көлден төмен ағысында Парк Бек өзеніне батыстан қосылады. Уллтвейт көпірі өзеннен кішкентай жолды алып өтеді, ал Скрогс көпірі Кентмирге баратын жолды алып өтеді. Келесі көпір – Барли көпірі. Көпірдің батыс жағалауында 19 ғасырдың басы мен ортасында салынған төрт қабатты диірмен ғимараты орналасқан. Стейвли бөгеті өзеннен сәл төмен орналасқан және бұрын бобиналық диірменді қуаттандырған, қазір Стейвли диірмен кешенінің бір бөлігі ретінде гидроэлектр энергиясын қамтамасыз етеді. Өзенге Гован өзені қосылғаннан кейін, ол шығысқа бұрылып, ұлттық парктен шығып, содан кейін оңтүстік-шығысқа қарай Кауан Хедке жетеді, онда үлкен бөгет қағаз фабрикасын сумен қамтамасыз еткен. Бұл бөгет Боустон көпірінен сәл жоғары орналасқан, ол жалпақ таспен салынған екі аркадан тұрады. Орталық тірегінде ағысқа қарсы қорғау құрылыстары бар. Бёрнсайдта үшінші қағаз фабрикасы орналасқан. Мұнда диірменге электр энергиясын өндіру үшін турбиналарды іске қосатын арна арқылы су жеткізілген. Фабриканың оңтүстік шетінде өзенді 2015 жылғы желтоқсан айындағы су тасқынынан қираған Бёрнсайд көпірі кесіп өтеді, ол 2019 жылы қайта салынып жатыр. Көпірден төмен Спринт өзені бөгеттен асып, солтүстік жағалаудағы өзенге қосылады. Кендал қаласының шетінде өзен оңтүстікке бұрылып, шығыс жағалауындағы Минт өзенімен қосылады. Қосылған жерден төмен 1970 жылдары су тасқынын азайту жобасы аясында үлкен лагуна салынған. Бұл лагуна екі өзеннің де суының жоғары деңгейінде ағып келетін құм мен қиыршық тасты ұстап тұратын құм тұзағы ретінде қызмет етеді.
Кендал секциясы
Қала ішінде өзеннен Виндермир тармағын тасымалдайтын көпір, үш жаяу жүргінші көпірі және маңызды жолдарды тасымалдайтын бес көпір өтеді. Бірінші көпір – Виктория көпірі, ол А6 жолын алып өтеді, темірден жасалған және 1887 жылы королева Викторияның мерейтойын тойлау үшін салынған. Одан кейін, 1794 жылы салынған, төрт аркалы Стромгейт көпірі орналасқан, ол 17 ғасырға дейінгі көпірдің бөліктерін де қамтиды. Осы жердегі көпір алғаш рет 1379 жылы құжатталып, «De ponte de Strowmondgate» деп тіркелген. Миллер көпірі А65 жолын алып өтеді. Бастапқыда қала мен Касл жүгері тігісін байланыстыру үшін ағаш көпір болған, бірақ ол су тасқынынан жиі зақымдалып, 1743 жылы тас көпірмен ауыстырылды. Бұл көпір өз кезегінде қазіргі көпірмен алмастырылды, оны сәулетші Фрэнсис Вебстер Ланкастер каналының терминалына оңай қол жеткізуді қамтамасыз ету үшін жобалаған, сол кезде канал құрылысы жүріп жатқан. Көпір 1818 жылдың қараша айында ашылды, ал канал 1819 жылдың маусым айында ашылды. Өзен оңтүстікке қарай ағысын жалғастырғанда, шылым айналдыру фабрикасын қамтамасыз еткен үлкен бөгет орналасқан. Фабрика II санаттағы ескерткіш болып табылады және шылым ұнтақтау жабдығы әлі де сақталған. Натландтың батысында өзен кішкентай әктас шатқалынан өтеді, оны 18 ғасырға жататын, әктас қиыршықтарынан және кесілген әктас жиектерінен тұратын екі аркалы Хауес көпірі кесіп өтеді. Көпірдің астындағы батыс жағалаудағы орманды жерде Седжвик оқ-дәрі зауытының қалдықтары бар, олар өзендегі бөгеттен созылған арна арқылы сумен жабдықталады. Форс көпірінен өткеннен кейін, Седжвиктің шығыс жағалауында Басингл оқ-дәрі зауытының қалдықтары орналасқан, ол қорғалатын ескерткіш болып табылады. Өзен оңтүстік-батысқа бұрылып, Левенс паркіне кірмес бұрын A590 қос жолдан өтетін үлкен көпірмен кесіледі. Парктен шыққан кезде А6 жолы 17 ғасырдан бері сақталған Левенс көпірімен өзенді кесіп өтеді, бірақ ол кейіннен кеңейтіліп, 18 және 19 ғасырларда қайта салынған және жөнделген. Кендалдан Седжвикке дейінгі өзен каякерлер арасында танымал, себебі онда көптеген тасқындар мен құлаулар бар. Бұл жаңадан бастаушыларға арналған өзен емес, өзеннің қиындық деңгейінің халықаралық шкаласы бойынша 3-ші, кейде 4-ші дәрежедегі ақ суды ұсынады және ағыс күшейген сайын қиындық артады. Ақ су учаскесі Форс-Фоллсте, Седжвиктің A590 көпірінен жоғары аяқталады. Өзен көп ұзамай сағаға қарай кеңейгенде, су ағысы жоғарылайды. Оған оңтүстікке қарай ағатын Гилпин өзені қосылады, ол төменгі ағысында Көлдер аймағы ұлттық паркінің шекарасын құрайды, ал батысқа қарай ағатын Бела өзені де қосылады. Ұлттық парк шекарасы өзен арнасының ортасымен өтеді. Арнсайдтағы соңғы көпір – Фернесс теміржол виадугы. Винстер өзені солтүстіктен сағаға құяды, Кент Морекэмб шығанағына кірмес бұрын, бұл кең аумақ сулы-құмды саздықтар мен құмдардан тұрады.
Тарих
Өзен ұзақ жылдар бойы су энергиясын қамтамасыз ету үшін пайдаланылып келді. 1800 жыл шамасында, өзеннің жоғарғы ағысындағы Кентмир маңындағы шаруашылықтар бай сырттан келгендер сатып алды және жерді ауыл шаруашылығына жарамды ету үшін күш-жігер жұмсады. Егістіктер жер асты дренаж жүйесі арқылы кептірілді, ал 1840 жылы Кентмир Холлда тұратын Уилсон отбасы Кентмир көлін құрғатып, оның арқасында жоғары сапалы егістік жерге ие болады деген үмітте болды. Бұл үміт толыққанды орындалмаса да, күтпеген салдарлары болды. Бұрын суды сақтап тұрған, құрғатылған батпақтар алып губка сияқты әрекет етіп, суды сіңіріп алып, өзенге бірте-бірте жіберіп тұрды. Енді ағын бұрынғыдан әлдеқайда өзгере бастады, бұл диірмендерге зиян келтірді. 1844 жылы Кент және басқа да өзендердегі су ағынын реттеу үшін суқоймалар салу жоспары ұсынылды. Он диірмен иесінен және Кендал қаласының әкімінен тұратын комиссия құрылды, олар су инженері Джон Фредерик Бейтменнен жоба бойынша кеңес сұрады. Заң жобасы Парламентке ұсынылып, 1845 жылдың 21 шілдесінде Виктория патшайымы қол қойды. Ол бес суқойма салуға рұқсат берді, бірақ олардың ішінде тек Кентмир басындағысы ғана салынды, жұмысы 1848 жылы аяқталды. Жұмысқа және одан әрі күтімге жұмсалатын қаражатты өтеу үшін, жобадан пайда тапқан диірмен иелерінен диірмен аумағындағы биіктік айырмасына байланысты төлем алынды. Белгілі бір ағымнан алынатын қуат мөлшері биіктік айырмасына тікелей пропорционалды, және осы төлем әдісі әділ деп танылды. Жылдық кірісі 50 фунт стерлингтен жоғары диірмендер ғана төлем жасауға міндетті болды, ал алты жұп тасынан кем диірмендер, сондай-ақ Ставелидегі Барли Бридж диірмені төлем жүйесінен шығарылды.
Құрбындар
Өзендегі алғашқы диірмен Кентмиредегі Лоу Бридж жүгері диірмені болды. Уллтуэйт – өзеннің батыс жағалауында орналасқан тағы бір жүгері диірмені. Оны өзеннің қиылысынан өтетін бөгеттен, ағысын ұзақ аралыққа бақылауға арналған шлюз арқылы қамтамасыз еткен. Аймақтағы жолдар жақсарған сайын, мұндай алыс орналасқан диірмендердің экономикалық тиімділігі төмендеді; Лоу Бридж 1854 жыл шамасында жабылып, Унтвейт 1858 жылға дейін жабылды. Goose Howe немесе Fell Foot диірмені – 4 метрлік құлдыраумен жұмыс істейтін бұрандалы диірмен. Судың ағысын бақылау үшін су айдыны пайдаланылды. 1875 жылы диірменді Уильям Филипсон жалға алды, ол диірмен үшін 135,90 фунт стерлинг төледі, 99,20 фунт стерлинг су төлемі төледі және 56 ер адам мен жігітті жұмысқа алды. 1876 жылы оның ұлы Джеймс диірменді басқарды, ал 1881 жылы онда тек 13 адам жұмыс істеді. Жалға алу мерзімі 1894 жылы аяқталды және меншік иесі Эдвард Джонсон жалға алу ақысын 35 фунтқа дейін төмендетуге ұсыныс жасағанына қарамастан, басқа жалға алушы таба алмады. Staveley Co-operative Bobbin Manufacturing Company 1896 жылдан бастап диірменді жалға алды, ол 37,50 фунт төледі, бірақ Gatefoot диірменінен көшуі сәтті болмады, Coop 1900 жылы жабылып, диірмен 1902 жылы бұзылды. Скрогс диірмені Стэвлиде Скрогс көпірінен төмен орналасқан, сондай-ақ диагональ бойымен жүретін бөгет те болды. Диірмен шығыс жағалауында орналасқан, 4 метрлік құламасы бар еді. Ordnance Survey карталары 1898 жылы диірмен шұңқыр және балға саптарын жасап жатқанын көрсетті, ал 1914 жылы қолданыстан шығарылды, бірақ 1936 жылға дейін жабылмады. Барли көпірінде, Стэвлиде, өзеннің екі жағында екі диірмен болды, көпірдің үстінде ортақ бөгеті бар және 16 фут (5 метр) құламасы болды. Шығыс жағалауда жүгері диірмені, ал батыс жағалаунда 1844 жылы жүн диірмені орналасқан. 1898 жылы ол Worsted диірмені деп аталды, ал 1914 жылы Letterpress Printing деп көрсетілді. Кейін ол Kentmere Mills аталды, ал 1978 жылғы картада баспа картондары мен қораптар шығаратыны белгіленді. Екі диірмен де 1971 жылға дейін су қуатын пайдаланды. Жүн диірменін 1834 жылы Симпсон мен Ирландия сатып алған, олар бастапқыда Кентмир су қоймасының жобасын қолдаған, бірақ өз диірменіндегі құлама сол кезде өзендегі екінші ең жоғары құлама болғандықтан, олар ставка бойынша көп төлейтінін түсінгенде, жобаға қарсы шықты. Нәтижесінде, оның құрылысына рұқсат берген Парламент Актісінде олардың үлесін жылына 15 фунт стерлингке дейін шектейтін ереже енгізілді. Стэвлидің орталығына жақын жерде үшінші диірмен болды, ол 1844 жылы Staveley Mill деп аталды, бірақ карталарда Chadwick's Mill деп көрсетілген. Бұл бұрандалы диірмен, басты ғимараттың солтүстік жағында бөгеті бар және 9 фут (3 метр) құламасы бар. 1972 жылы оны Staveley Wood Turning Co. басқарды және әлі де су қуатын пайдаланды. Қазіргі уақытта бұл жер 1995 жылы диірменнің иесі Дэвид Брокбанк құрған бизнес-парк, Staveley Mill Yard болып табылады. Оның әкесі 50 жыл бойы 25 кВт электр қуатын өндіретін қолданылған су турбинасын орнатқан. 2002 жылдың 1 шілдесінде 100 кВт-тық жаңа турбина іске қосылды, бұл Үкіметтің жаңартылатын энергия көздері бойынша аккредиттелген схемасының бөлігі болды.
Қағаз фабрикалары
Келесі үш диірмен қағаз өндірісімен байланысты болды. Кован-Хед 1735 жылы толықтау диірменінің орны болғандығы мәлім. 1746 жылы оны жергілікті баспагер Томас Эшбернер сатып алды, ол «Кендал апталық Меркурий» газетін шығарды. Ол оны қағаз диірменіне айналдырды, кейін Джеймс Эшбернер және одан кейін Уилсон отбасы оны иеленді. Джеймс Кроппер 1845 жылы Уилсоннан диірменді жалға алып, 1854 жылы толық сатып алды. 1750 жылдан бастап қағаз жасау процесін су доңғалағы қамтамасыз етті және 1854 жылға дейін солай болды, содан кейін оны Томпсонның патенттелген бұрғылы турбинасы алмастырды. 1930 жылдары бұл турбина екі турбинамен ауыстырылды. Су ресурстары туралы 1963 жылғы заңның талаптарына сәйкес су құны тым жоғары болды, ал компания 1970 жылдардағы қоғамдық тыңдауда осы құнның төмендетілуін қабылдай алмағандықтан, су қуатын пайдалануды тоқтатты. Олар 1899 жылы Ланкашир қазандықтарын орнатты, олар диірмен жабылған 1977 жылға дейін қолданылды. Боустон диірмені бір кезде толықтау диірмені болған болуы мүмкін, бірақ 1880 жылы оны Джеймс Кроппер сатып алды және жаңа ғимарат салды. Онда мата қиқымдары мен арқандар өңделді, ал нәтижесінде алынған целлюлоза Кован-Хед және Бернсайд диірмендеріне жіберілді. Бұл процесс 1960 жылға дейін жалғасты, содан кейін мата қиқымдары мен арқандардың орнына қайта өңделген қағаз қолданыла бастады. Бернсайдта 13 ғасырда өзенде астық диірмені болғандығы туралы жазбалар бар. Кейіннен өзеннің сол жағында толықтау және орақ диірмендері, ал қарсы жағында жүн диірмені болды. Уэйкфилдтер отбасы 1750 жылдары астық және орақ диірмендерін сатып алды, ал Джон Уэйкфилд 1760 жылы жоғары табыс әкелген жүн диірменін қосты. Ол 1770 жылы мақта диірменін салды, бірақ нарықтағы өзгерістер оны тиімсіз етті, сондықтан ол 1828 жылы Хадсон мен Фостерге жалға берілді, олар қолданылған қағаз жасау машинасы орнатты. Джеймс Кроппер 1845 жылдан бастап диірменді жалға алды, бірақ 1886 жылы ол өртеніп кетті, ол диірменді қайта құру үшін жерді сатып алды. Су турбинасын 1970 жылға дейін пайдаланды. 1919 жылы бу турбинасы орнатылды, ол диірменді жарықтандырды және ауылға электр энергиясын жеткізді. Ол бірнеше рет жаңартылды, ал 1995 жылы Croppers 6,5 МВт газ турбинасын, сондай-ақ түтін газдарынан алынған қосымша 1 МВт және төмен қысымды турбинаны пайдаланды. Croppers басқаратын үш диірмен арасындағы көлікті жеңілдету үшін 1879 жылы тар табанды трамвай орнатылды, ол 1927 жылы стандартты табанға айналдырылды. Ол Виндермирден Оксенхолмге дейінгі теміржол желісімен байланысты болды және 1965 жылға дейін жұмыс істеді. 2019 жылы бұл орын әлі де Джеймс Кроппер PLC компаниясымен қағаз өндіру үшін пайдаланылуда.
Жүнді өңдеу зауыттары
Кендалдың ішінде диірмендер жүн өнеркәсібіне қызмет етті. Докрай Холл диірмені Бернессайд жолы теміржол желісінің астынан өтетін жердің шығысынан үлкен қисық бөгет арқылы сумен жабдықталды. Өзеннің батыс жағындағы арна теміржол виадугі арқылы өтіп, диірменге жетті. 1700 жылдары диірмен бояуға арналған ағаш пен жүн өндірді, ал 1794 жылы – қалың зығыр матасы, линзи жасады. 1809 жылғы сату туралы хабарламада төрт жеке диірмен тізілген: біреуі ағаш бояуға арналған, екеуі жүн тоқуға, және біреуі фриз диірмені. 1824 жылы диірмен өртеніп кетті, бірақ оны Гандилер сатып алып, қайта салды. 1850 жылдан бастап диірменде кілемдер тоқылды, ол 1940 жылға дейін жұмыс істеді, содан кейін оның бір бөлігі бұзылды. Касл Миллс диірмені Stramongate көпірінен төмен орналасқан бөгеттен су алды, қазіргі бөгетке дерлік тік бұрышпен орналасқан. Арна шығысқа қарай қисықталды, және қазіргі өзен жағалауына параллель екінші бөгет болды. Диірмен Bridge Street көшесінің оңтүстігінде орналасқан, ал Parr Street көшесінен төмен қарай ұзын арна өзенге қосылды. Ол 1805–06 жылдары Уильям Брейтвейт пен Исаак Уилсонмен бірге жарма мен жүн тоқу диірменінің солтүстігіне салынды. 1840 жылдан бастап диірменге Дж. Дж. және В. Уилсон ие болды, олар 1850 жылы бу күшін енгізді. Диірменде кеуде кілемдері, көрпелер, твид, астар және жағалар жасалды. 1855 жылы жаңа су доңғалағы мен парлық қозғалтқыш орнатылды, олардың әрқайсысы белгілі бір қуатқа ие болды, ал 1872 жылы диірмен одан әрі кеңейтілді. Диірменде шамамен 500 адам жұмыс істеді, 1899 жылдан бастап су турбиналары қуатты қамтамасыз етті, бірақ 1933 жылы компания банкрот болды, және оны Goodacres сатып алды, олар диірменде кілемдер өндірді. 1940 жылы диірмен су қуатын пайдалануын тоқтатты. Касл Миллс диірменінің төменгі жағында Киркбарроу орау диірмені орналасқан, ол 1798 жылы аудандағы алғашқы диірмен деп сипатталды. Лоу Миллс диірмені қазіргі Ромни көпірі салынған жерде орналасқан бөгеттен су алды. Арна Natland Road бойында, шығыс жағалауында өтті, ал диірмен ғимараттары кәріздік тазарту станциясының солтүстік-шығысында орналасқан. Диірмен өте кең болды, өйткені 1805 жылы ол үш су доңғалағы, алты қосалқы диірмен, екі жүн тоқу станогы, бір кард машинасы және сегіз фриз машинасы бар екені жарияланды. Джон мен Томас Ирландия диірменді сатып алып, оны жылқыға арналған киімдер мен жағалар өндіру үшін пайдаланды, ал 1848 жылға қарай оның бір бөлігін Кейлеб Меткалф және ұлдары жүн өндірісі үшін пайдаланды. 1891 жылы апат болды, диірмен өртеніп кетті, бірақ Ричардсон және компания оны қайта салды, және 1900 жылдан бастап 1924 жылы жабылғанға дейін жүн бұйымдарын өндірді.
Снаф және оқ-дәрі фабрикалары
Римдік Конкангиум бекінісін айналаған өзеннің ұзын иілімінен кейін, өзеннің батысына қарай созылған ұзын тоған Хельсингтон Лейтес диірмендерін сумен қамтамасыз етті. Шамамен 1800 жылы жергілікті сәулетші Фрэнсис Вебстер осы жерді меншік иесінен жалға алып, тоған мен екі су диірменін салды. Бұл орын мәрмәр өңдеу орталығы ретінде танымал болған, бірақ ең ірі диірмен жергілікті әк тасты әшекейлік мақсатта жылтырату үшін, ал кішірек диірмен ағаш кесуге пайдаланылған. 1841 және 1861 жылдар аралығында осы орында үш жергілікті тұрғын жұмыс істеген. 1895 жылы J Chaplow and Sons компаниясы ірі ғимаратты сатып алып, оны шеберхана ретінде пайдаланды және 1905 жылы «тасымалдау мердігерлері, астық сабау машиналарын ұстаушылар және жиһаз тасымалдаушылар» деп сипатталды. Олар диірмен ғимаратында тракторлар және басқа да техниканы күтіп ұстады. Су доңғалағы 1940 жылға дейін электр энергиясын өндіріп келді, бірақ кейін бөлшектелді. Chaplows компаниясы 2013 жылға дейін осы жерді асфальттау бизнесі үшін база ретінде пайдаланып келді. Екі диірменнің кішірек диірмені 1880 жылы Gawith, Hoggarth & Co компаниясына сатылды, олар оны тырнақ өндіруге пайдаланды. 1973 жылдан бастап бұл Ұлыбританиядағы сумен жұмыс істейтін соңғы тырнақ диірмені болды. 1980 жылы өндіріс көлемін арттыру үшін электрлі балғалы диірмен қосылды, бірақ 1991 жылға дейін бұл процесс көбінесе өзгеріссіз жалғасты, содан кейін диірмен сатылып, тұрғын үйге айналдырылды. Седжвикте екі ұнтақ дақпыр зауыты болды, екеуі де әскери емес, азаматтық нарық үшін ұнтақ дақпыр өндірді. Ескі Седжвик диірмені Оңтүстік Камбриядағы жеті ұнтақ дақпыр зауытының алғашқысы болды және оны Джон Уэйкфилд іске қосты. Бұл орын 1764 жылы ашылған деп есептелгенімен, 2002 жылы «Англия мұрасы» қорының зерттеулері оның 1768 жылға дейін салынбағанын және 1770 жылға дейін ұнтақ дақпыр өндірісін бастамағанын көрсетті. Уэйкфилдтер Ланкастер каналының Кендалға дейінгі жалғасуының өздерінің зауытына жақын бағытталғанын қамтамасыз ету үшін көп еңбек етті және Седжвиктегі каналда арнайы кемежай салды. Бұл орын өзеннің шығыс жағалауында, аспалы жаяу көпірінің төменгі жағында орналасқан, ал өзен деңгейінің 10 фут (3 метр) төмендеуі диірмендерге қуат берді. Уэйкфилдтер 1850 жылы Пизи Бектегі Гейтбекке жаңа орынға көшті, онда құлау көбірек болды және ағындылар Киллингтон су қоймасынан компенсациялық сумен толықтырылды, ол Ланкастер каналын қамтамасыз етті. Кент маңындағы ғимараттар 1850 және 1854 жылдар аралығында бұзылды. 1857 жылы Уолтер Чарльз Стрикленд өзеннің батыс жағалауында Жаңа Седжвик зауытын салған жаңа компания құрды. Ол бірнеше мың шаршы метрді алып жатты және бастапқыда өзенге тік бойымен салынған, бірақ кейін үшбұрышты пішінде қайта жаңартылған тоғаннан су алды. Орман арқылы су доңғалактары мен негізгі зауыттағы турбиналарды қуаттандыру үшін таспен қапталған ұзын канал салынды. Стрикленд компаниясы 1864 жылы банкротқа ұшырады, бірақ ол Седжвик ұнтақ дақпыр компаниясы ретінде қайта құрылды. 1886 жылдан бастап Генри Свинглхерст компания директоры болды, ол 1896 жылы жекеше компанияға айналды, ол қайтыс болғаннан кейін оның ұлы Аддисон басқаруды өз қолына алды. Explosive Trades Ltd компаниясы 1917 жылы бизнесті сатып алды, ал олар 1920 жылы Nobel Industries Ltd компаниясының бөлігіне кірді. ICI 1926 жылы бас компанияға айналды, бірақ тапсырыстардың азаюы 1935 жылы оның жабылуына әкелді. Жабылудан кейін көптеген ғимараттар жарылғыш заттардың іздері қалмауы үшін өртеліп немесе қиратылды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде бұл орын оқ-дәрілерді сақтау үшін қайта пайдаланылды, ал 1950 жылы Sizergh Castle және оның жерлерін сатып алған кезде меншік құқығы National Trust-ке өтті. 1977 жылы Лоу Вуд Карауан Паркі құрылған кезде орын өзгертілді, бірақ ол солтүктегі ең жақсы сақталған ұнтақ дақпыр зауыттарының бірі болып қала береді. Карауандардың арасында тоғыз үйлесімді диірменнің, бірнеше дәнді диірмендердің, машина үйінің, шаңдау үйінің, глазур үйлерінің, пеш үйлерінің, пресс үйінің, сорғы үйінің, қазандық станциясының, тұздықты өңдеу зауытының, қоралар мен ағаш ұстасының шеберханасының және су доңғалактары мен су турбинасын қамтамасыз ететін су басқару жүйесінің көп бөлігін әлі де табуға болады. Бұл орын көне ескерткіш болып табылады, ал кейбір жеке ғимараттар ІІ дәрежелі тізімге енген.
Су энергиясы
Стейвли Милл Ярдтың гидроэлектрлік схемасынан басқа, Кент өзенін су энергиясын өндіру үшін пайдалану туралы басқа да ұсыныстар болған. 2009 жылы Кентмир тұрғындары өзеннің төменгі көпірден жоғары орналасқан бөлігінде, Джумб сарқырамасында 351 метрге созылған 130 фут (40 метр) биіктіктегі құлауын пайдаланып, кішкентай жүйе құруды ұсынды. Бұл жоба жылына 1250 МВт/сағ электр энергиясын өндіруге мүмкіндік беретін еді, ол ұлттық желіге сатылып, капиталдық шығындар өтелгеннен кейін түскен табыс жергілікті жобаларды қаржыландыруға жұмсалатын еді. Жобаны басқару үшін Траст құрылып, 2009 жылдың тамызында Озер ауданының Ұлттық паркі басқармасына жобалауға қатысты өтініш берілді. Жобаға 2010 жылдың шілдесінде келісім берілді. Бұл жоба өзен арнасындағы жүйе болғандықтан, электр энергиясын жергілікті таратудың орнына сату туралы шешім қабылданды, себебі су ағынының өзгеруі электр энергиясының мөлшерінің де өзгеруіне әкелмек. Айта кетейік, өтінішке қоса берілген картада турбиналық ғимарат орналастырылмақ болған жерге жақын, шамасы Лоу Бридж диірмені болған ескі диірмен көрсетілген. Нақты себептері толыққанды белгілі болмағандықтан, жоба одан әрі дамытылмады және Траст 2011 жылдың наурыз айында таратылды.
Су тасқынынан қорғаныс
Кендалдың Кент өзенінің жағасында орналасқандығы оны өзен деңгейінің көтерілуінен туындаған су тасқынына осал етеді. Ең жоғары деңгей 1898 жылы тіркелген, бірақ 1954 жылдың 2 желтоқсанында содан бергі уақыттағы ең жоғары су тасқыны деңгейі тіркелді. Қаланың ішіндегі және айналасындағы жерлердің бір бөлігі су астында қалды, шамамен 300 үй суға батты. Су тасқынының ең жоғарғы нүктесінде өзеннен секундына шамамен 100 кубометр су ағып өтті. Кендал 1968 жылы қайтадан су тасқынынан зардап шекті, және өзенге жауапты Ланкашир өзендері басқармасы су тасқынынан қорғану схемасын іске қосты. Ол 1954 жылғы максималды деңгейге дейінгі ағынды қабылдауға және қаланы су баспауға арналған, ал құны 1 миллион фунт стерлинг болатын алты кезеңде 1972 және 1978 жылдар аралығында салынды. Схема өзеннің 6 километрге жуық бөлігіне әсер етті, солтүстікте Минтсфиттен оңтүстікте Уотеркрукқа дейін. Өзен арнасы кеңейтілді, Нетер көпірі мен Миллер көпірі арасындағы бөліктің ені 20 метрден 38 метрге дейін арттырылды. Арнаның тереңдігі де кейбір жерлерде арттырылды, және Кендалдың оңтүстік жағындағы бизнес-парктің негізін салу үшін қайта пайдаланылған үлкен көлемдегі шөкір алынды. Арнаның тереңдеуі өзен қабырғалары мен көпірлердің негіздерін эрозиядан қорғауды талап етті. Қабырғалар бетонмен нығайтылып, алдынан таспен қапталды. Кейбір кеңейтілген бөліктерге жаңа қабырғалар қажет болды, ал кейбір жағалаулар әктас блоктарымен қорғалды. Схеманы аяқтау үшін 2 километрге жуық қабырғаны нығайту және 2 километрге жуық жаңа қабырға салу қажет болды. Женнингс Ярд жаяу көпірі өзеннің осы жерде әлдеқайда кең болғандықтан ауыстырылды, ал өзеннің ағыны төмен болған кезде құрғап кетпеуі үшін қала арқылы бірнеше төмен бөгеттер салынды. Жер бедері Минтсфит пен Хельсингтонды қорғау үшін салынды, онда Хельсингтон диірменіне судың кірмеуіне арналған автоматты су тасқыны қақпасы да қажет болды. Жоғары ағын кезінде өзен үлкен көлемде шағыл тасты ағысқа қарай жылжытады, ол өзен баяулаған сайын жиналады. Қалалық бөліктің бітелуіне жол бермеу үшін Кент өзені мен Монет өзенінің қосылған жерінен төмен үлкен лагуна салынды. Бұл шағыл тұзағы ретінде жұмыс істейді, шағылды қала бойынша таратуға қарағанда, оны тұрақты интервалдармен оңай алып тастауға мүмкіндік береді. Жаңа қорғаныс 1985 жылы сынақтан өтті, 1954 жылғы су тасқыны сияқты су тасқыны қаладан бірде-бір қорғаныс қабырғасын басып өтпестен өтті. 2004 жылдың ақпанында және 2005 жылдың қаңтарында Минтсфиттің кейбір бөліктері өзеннен су тасқынынан зардап шекті. Үйлерді су басумен қатар, көл ауданындағы бизнес-парк пен Минтсфит өнеркәсіптік аймағындағы бизнес-мүліктер де су астында қалды. Өнеркәсіптік аумақтарды екі өзеннен қорғау үшін 1980 жылдары су тасқыны бөгеттері салынды, және 2004 және 2005 жылдары су тасқынын тоқтата алмағаннан кейін олар жақсартылды. 2015 жылдың желтоқсан айында Камбрияның көп бөлігі мен Англияның солтүстік-батысында Дезмонд даулынан туындаған жауын-шашынның өте жоғары деңгейі болды. Кенттің су жиналатын алабы бұрыннан қаныққандықтан, жаңбыр тез арада өзен жүйелеріне енді. Кендал қаласында Кент пен Монет өзендерінің екі жағалауын да басып өтті. Кент өзеніндегі ағын Боустон, Кендалдағы Виктория көпірі және Седжвиктегі өлшеу станциялары арқылы өлшенеді. 5 және 6 желтоқсандағы су тасқыны кезінде Виктория көпірінде тіркелген ең жоғары ағын секундына, Кендал арқылы өзен арнасының жобаланған ағынынан әлдеқайда асып түседі. Алайда, бұл дәл өлшеу емес еді, өйткені Минтсфит ауданында жағалаудан ағып өткен су Оксенхоуп-Виндермир теміржол жолымен шектелді және Сток Бек су тасқынымен бірігіп, A6 жолын кесіп өтетін теміржолдың астынан ағып, Виктория көпірінің өлшеу станциясынан төменгі өзенге қосылды. Седжвиктегі ағыстың ең жоғары деңгейі секундына есептелді. Өзен деңгейі бұрын-соңды болмаған деңгейге жеткендіктен, қаладағы 2150-ге жуық үй су астында қалды. Ең көп зардап шеккен аймақтар - Минтсфит пен Сэндилендс. Қаланың оңтүстік шетіндегі сарқырамаларды тазарту станциясы суға батты, ал су оның негізгі ағынды су көздеріне үлкен залал келтірді. Сондай-ақ, Хельсингтон зауытындағы жерлер суға батты, су деңгейі 1 метрге дейін көтерілді. Су басылғаннан кейін, тасбағаннан 7000 тонна шағыл алынып тасталды, тағы 7000 тонна Gooseholme-ден және 3000 тонна Ромни көпірінің жанынан алынды. Жазда басқа жерлерден аз мөлшерде шағыл алынды. 2018 жылдың қараша айында Қоршаған орта агенттігі Кендалдағы су тасқынынан қорғануды жақсарту жобасының бірінші кезеңінің жоспарларын ұсынды. Бұл Gooseholme-де су тасқыны қақпаларын, су тасқыны қабырғаларын және сорғы станциясын салуды қамтиды. Халықпен кеңескеннен кейін, Аббот Холл өнер галереясы мен Кендал шіркеуінің жанындағы қабырғаларға қатысты жоспарлар аз шағылыс әкелетіндей етіп өзгертілді. Бұл инженерлік шешімдерге қосымша, табиғи су тасқынынан басқару техникалары да сынақтан өтілуде. 2020 жылы Кендал қаласының орталық бөлігіндегі Town View Fields саябағындағы шағын демонстрациялық жоба жұмысы басталды. Жұмысқа Dyers Beck арқылы өтетін шамамен шағыл тас құбырды иректелген каналға алмастыру және кішкентай батпақты аймаққа бағыттау кірді. Бұл жоғары ағын кезінде судың таралуын баяулатуға көмектеседі. South Cumbria Rivers Trust іске асырған жоба, Trust жүзеге асырған алғашқы қалалық судың көріну схемасы болды, бірақ олар бұрын ауылдық схемаларды іске асырған. Қаржының көп бөлігі DEFRA-ның Табиғи су тасқынынан басқару бағдарламасынан түсті.
Жабайы табиғат
Өзен арнайы қорғалатын аймақ болып табылады, негізінен құрып бара жатқан ақ тырнақты рактар (Austropotamobius pallipes) үшін маңызды тіршілік ортасы ретінде белгіленген. Бұл түр өте шақалы, әсіресе Кент өзенінің салаларында, Англияның басқа аймақтарына қарағанда оның саны жоғары. Өзен бұқабас пен құрып кету қаупі төнген тұщы су жемшөп шүберегі үшін де маңызды орын. Бұл жазықтан таулы деңгейге дейінгі су арнасы, яғни жаз айларында ақ гүлдердің жүзбелі кілемдерін құрайтын су crowfoot және су жұлдызшаларының популяцияларымен сипатталады. Бұл кілемдер балықтар мен омыртқасыз жануарларға тамақ және пана береді. Өзенде лосось, қоңыр форель және теңіз форелі сияқты үш түрлі балықтың көп мөлшері кездеседі. Кендал маңындағы 13 шақырымдық (8 миль) учаскедегі балық аулау 1848 жылы құрылған Кент балық аулау қауымдастығының бақылауында. 1986 жылы көшпенді балықтардың өзеннің жоғарғы бөліктеріне өтуіне мүмкіндік беру үшін диірмен тоғандарының бөгеттеріне балық сатылары салынды. Лосось, әсіресе, жаңадан қолжетімді болған шаруашылық орындарын тез пайдаланды, ал Боустоннан жоғарыдағы өзен жас лососьті өсіру үшін маңызды аймаққа айналды. Балық сатылары бар болғанымен, кейбір бөгеттерді алып тастау өзеннің денсаулығына және балық қорына оң әсер етеді. 2022 жылы Боустондағы 19 ғасырлық бөгетті жоюға рұқсат берілді. 1989 жылдан бері Басингхиллде өзеннің барлық енін қамтитын балық есептегіш орнатылған. 2000 жылға дейін ол өтетін балықтарды және олардың қозғалыс бағытын анықтай алатын, бірақ жеке балық түрлерін анықтау мүмкін болмады. Сол кезде Қоршаған орта агенттігі балық түрлерін жазу үшін су асты камераларын пайдалануды жоспарлаған. 2013 жылы DEFRA Стромгейт бөгетінде (Кендал) және Басингхилл балық есептегішінде балықтардың өтуіне арналған жолдарды салуға қаржыландыру туралы хабарлады, нәтижесінде 2013 жылдың шілдесінде екі балық өткізу орны орнатылды.
Су сапасы
Қоршаған орта агенттігі Англиядағы өзен жүйелерінің су сапасын өлшейді. Әрқайсысына жалпы экологиялық жағдай беріледі, ол бес деңгейдің бірі болуы мүмкін: жоғары, жақсы, орташа, нашар және өте нашар. Бұл жағдайды анықтау үшін бірнеше компоненттер қолданылады, соның ішінде омыртқасыздардың, гүлді өсімдіктердің және балықтардың саны мен түрлеріне қарайтын биологиялық жағдай. Химиялық жағдай, әртүрлі химиялық заттардың концентрациясын белгілі қауіпсіз деңгейлермен салыстыратын, жақсы немесе қанағаттандырмайтын деп бағаланады. 2019 жылы Кент өзені жүйесінің су сапасы төмендегідей болды:
Like many rivers in the UK, the chemical status changed from good to fail in 2019, due to the presence of polybrominated diphenyl ethers (PBDE), perfluorooctane sulphonate (PFOS) and mercury compounds, none of which had previously been included in the assessment. Projects have been undertaken to improve the water quality, for example on the River Gowan, a tributary which has been reconnected to its flood plain. Some of these projects are also intended to help control flooding by natural means.
Бөлім | Экологиялық жағдай | Химиялық жағдай | Ұзындығы | Су жиналатын алап | Арнасы
------- | -------- | -------- | -------- | -------- | --------
7.8 миль (13 км) | | | 15.55 шаршы миль (40 км²) | |
4.1 миль (7 км) | | | 7.16 шаршы миль (19 км²) | |
13.0 миль (21 км) | | | 20.05 шаршы миль (52 км²) | |
| қатты өзгертілген | | | |
Like many rivers in the UK, the chemical status changed from good to fail in 2019, due to the presence of polybrominated diphenyl ethers (PBDE), perfluorooctane sulphonate (PFOS) and mercury compounds, none of which had previously been included in the assessment. Projects have been undertaken to improve the water quality, for example on the River Gowan, a tributary which has been reconnected to its flood plain. Some of these projects are also intended to help control flooding by natural means.
Ұлыбританиядағы көптеген өзендер сияқты, Кент өзенінде де 2019 жылы химиялық жағдай жақсыдан қанағаттандырмайтынға өзгерді, себебі полибромды дифенил эфирлері (PBDE), перфтороктан сульфонаты (PFOS) және сынап қосылыстары анықталды, бұл заттар бұрын бағалауға енгізілмеген еді. Су сапасын жақсарту мақсатында жобалар жүзеге асырылуда, мысалы, Гован өзеніндегі су тасқынынан зардап шеккен аймақтарды қалпына келтіру жұмыстары жүргізілуде. Бұл жобалардың кейбіреуі су тасқынын табиғи жолмен бақылауға да көмектесуге бағытталған.
Like many rivers in the UK, the chemical status changed from good to fail in 2019, due to the presence of polybrominated diphenyl ethers (PBDE), perfluorooctane sulphonate (PFOS) and mercury compounds, none of which had previously been included in the assessment. Projects have been undertaken to improve the water quality, for example on the River Gowan, a tributary which has been reconnected to its flood plain. Some of these projects are also intended to help control flooding by natural means.