Формула-1 келісімдері: Конкорд келісімінің тарихы мен маңызы
Concorde Agreement
Формула-1 Concorde келісімі: командалар арасындағы жарыс шарттары, телеарналарға түсімдер бөлісі, коммерциялық табыс. 1981 жылдан бері 8 келісім жасалған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
FIA және Formula One ұйымдары арасындағы келісімшарт
Contract between FIA and Formula One entities
Конкорд келісім-шарты – Халықаралық автомобиль федерациясы (FIA), Formula One командалары және Formula One тобы арасындағы келісімшарт, ол командалардың жарыстарда қалай бәсекелесетінінің шарттарын және теледидардан түсетін кірістер мен жүлде қорының қалай бөлінетінін анықтайды. Конкорд келісім-шартының сегіз нұсқасы болды, олардың барлығының шарттары қатаң түрде құпия сақталды: алғашқысына 1981 жылы қол қойылды, ал 1987, 1992, 1997, 1998, 2009, 2013 жылдары жаңа келісімдерге қол қойылды; қазіргі келісімге 2021 жылы қол қойылды. Бұл құпиялықты жарыс тілшісі Форрест Бонд бұзды, ол 120 беттік 1997 жылғы Конкорд келісім-шартын 2005 жылдың соңында RaceFax арқылы жариялады. Келісімдердің мақсаты – кәсібилікті ынталандыру және Formula One коммерциялық сәттілігін арттыру. Келісім шарттарының жалпы талаптарына командалардың әр жарысқа қатысу міндеттемесі кіреді, бұл спортты телехабар таратушылар үшін сенімді етеді, олар теледидар хабарларын тарату құқығын алу үшін көп инвестиция жасауға күтілді, ал командалар спорттың коммерциялық кірісінің белгілі бір пайызын алады.
The Concorde Agreement is a contract between the Fédération Internationale de l'Automobile (FIA), the Formula One teams and the Formula One Group which dictates the terms by which the teams compete in races, and how the television revenues and prize money is shared. There have been eight versions of the Concorde Agreement, all of which terms were kept strictly secret: the first one was signed in 1981, with newer agreements being signed in 1987, 1992, 1997, 1998, 2009, 2013; the current agreement was signed in 2021. The secrecy was broken by racing journalist Forrest Bond, when the 120 page 1997 Concorde Agreement was published at the end of 2005 by RaceFax. The intent of the agreements is to encourage professionalism and to increase the commercial success of Formula One. Conditions of the agreement generally include the obligation of the teams to participate in every race, hence making the sport more reliable for broadcasters, who were expected to invest heavily to acquire television broadcast rights, and a percentage of the sport's commercial revenue in return for the teams.
Бірінші Конкорд келісімі (1981)
1979 жылы Формула-1 үшін ережелерді қабылдайтын орган болған FIA-ның қарастырылатын ұйымы Commission Sportive Internationale таратылды. Оның орнына Fédération Internationale du Sport Automobile (FISA) құрылды, ол сол функцияны атқаратын болды. FISA командалардың мүддесін қорғайтын Формула-1 конструкторлар қауымдастығымен (FOCA) бірнеше рет қақтығысқа түсті. FOCA-ның сол кездегі бас директоры Берни Экклстоун, ал заң кеңесшісі Макс Мосли болды, ал FISA президенті Жан Мари Балестр еді. Екі ұйымның келіспеушілігі, кейіннен FISA–FOCA соғысы деп аталды, бірнеше жарыстың тоқтатылуына немесе жарамсыз деп танылуына (мысалы, 1980 жылғы Испания Гран-приі) әкелді. Goodyear Формула-1-ден толығымен бас тартуы мүмкін екенін мәлімдеді, бұл спорт үшін коммерциялық тұрғыдан салмақты соққы болар еді, сондықтан Экклстоун Франциядағы Конкорд алаңында орналасқан FIA штаб-пәтерінде барлық команда менеджерлерімен, Балестрмен және басқа да FISA өкілдерімен кездесу ұйымдастырды. 1981 жылдың 19 қаңтарында, он үш сағатқа созылған келіссөздерден кейін, барлық тараптар келіссөздер өткен алаңның атымен аталатын бірінші Конкорд келісіміне қол қойды. Келісімшарттың шарттары көбінесе құпия сақталады, бірақ белгілі болған талаптары қол қойған командалардың әр жарысқа қатысуын және оған қатысу құқығын қамтамасыз етуді, сондай-ақ спорттың жаңадан қол жеткізген теледидар көрермендеріне жарыс болатынына сендіруді талап етеді. Ең бастысы, келісім FOCA-ға Формула-1 жарыстарын теледидардан көрсету құқығын берді – бұл құқық Берни Экклстоун құрған және меншігіндегі Formula One Promotions and Administration компаниясына «жалға берілді». Тағы бір маңызды элемент – ережелердің тұрақтылығы, бұл командаларды «басқарушы органның еркінен» қорғайды деп сипатталды. Оның мерзімі 1987 жылдың 31 желтоқсанында аяқталды.
In 1979, the Commission Sportive Internationale, a subordinate organization of the FIA, which was at that time the rule making body for Formula One, was dissolved. It was replaced by the Fédération Internationale du Sport Automobile (FISA), which would serve the same function. FISA clashed repeatedly with the Formula One Constructors Association (FOCA), which represented the teams' interests. FOCA's chief executive at the time was Bernie Ecclestone and his legal advisor was Max Mosley, while the president of FISA was Jean Marie Balestre. The two organizations' disagreements, which came to be known as the FISA–FOCA war, resulted in several races being cancelled, or declared non valid (e. g. the 1980 Spanish Grand Prix). Goodyear threatened to withdraw entirely from Formula One, an event which would have been commercially disastrous for the sport, so Ecclestone organized a meeting with all team managers, Balestre, and other FISA representatives at the FIA headquarters in Place de la Concorde, Paris, France. On 19 January 1981, after thirteen straight hours of negotiation, all parties present signed the first Concorde Agreement, named after the square in which the negotiations took place. The contract's terms remain largely confidential, though its known stipulations required the signatory teams to appear and compete in every race, and guaranteed their right to do so in order to assure the sport's newly acquired television public that they would have a race to watch. Also, perhaps most importantly, the agreement granted FOCA the right to televise Formula One races — this right was "leased" to Formula One Promotions and Administration, a company established and owned by Bernie Ecclestone. Another important element was the stability in rules, described as protecting the teams from "the whims of the governing body". It expired on 31 December 1987.
Екінші Конкорд келісімі (1987)
Екінші Конкорд келісімі 1987 жылғы F1 маусымынан бастап 1991 жылғы F1 маусымына дейінгі кезеңді қамтыды.
The second Concorde Agreement governed the F1 season of 1987 to F1 season of 1991 seasons.
Үшінші Конкорд келісімі (1992)
Үшінші Конкорд келісімі 1992 жылғы Ф1 маусымын 1996 жылғы Ф1 маусымына дейін қамтыды. Экклстоун Формула-1 телеарналарының құқықтарын FOCA-ға беру үшін Жан Мари Балестрдің және FIA-ның мақұлдауын қажет етті. Ол француз тілін жақсы білетін бизнес-серіктесі Пэдди МакНаллиді Балестрмен келісім шарттарын келісуге жіберді, соңында олар келісімге келді. Балестр Экклстоунның белсенді кеңеюі мен телеарналар құқықтарының құндылығы туралы хабарсыз болды. Макс Мосли 1993 жылы FIA президенті болып сайланды.
The third Concorde Agreement covered the F1 season of 1992 to F1 season of 1996 seasons. Ecclestone required the approval of Jean Marie Balestre and the FIA to transfer Formula One television rights to FOCA. He arranged that his business partner Paddy McNally, who was proficient in French, should negotiate the agreement with Balestre, and eventually they came to terms. Balestre was unaware of Ecclestone's aggressive expansion and the value of the television rights. Max Mosley became FIA president shortly after in 1993.
Төртінші Конкорд келісімі (1997)
1995 жылы FIA Формула-1 коммерциялық құқықтарын FOCA-дан Формула-1 әкімшілігіне 14 жылға беру туралы шешім қабылдады. Мұның орнына Экклстоун жылдық төлем жасауға міндеттенді. Макларен, Уильямс және Тиррелл командалары бұл шешімге наразылық білдіріп, ұсынылған Конкорд келісімін қабылдамады (келіссөздер 1993 жылдан бастау алған). Кен Тиррелл Экклстоунның FOCA президенті ретінде ағымдағы ұйымның құқықтарын өзінің компаниясына беру туралы келіссөздер жүргізгеніне ерекше ашуланды. Тиррелл сондай-ақ келісімге қосымшаның құпияда сақталуына қарсылық көрсетті, өйткені мұндай құпиялылық тек Экклстоунға ғана пайда әкелер еді (басқа тараптардың келіссөздер жүргізу мүмкіндігін төмендету арқылы). Аталған үш команда бастапқыда қалған командалардың қолдауымен ұсынылған Конкорд келісімін қол қоюдан бас тартты. Бірақ 1996 жылдың 5 қыркүйегінде жаңа Конкорд келісімін Макларен, Уильямс және Тиррелл командаларын қоспағанда, барлық командалар қол қойды. Келісім 1997 жылдың 1 қаңтарынан 2002 жылдың 31 желтоқсанына дейін күшіне енуі тиіс еді. 2005 жылы жарыс тілшісі Форрест Бонд 120 беттік 1997 жылғы Конкорд келісімін RaceFax сайтында жариялады. 2005 жылдың 18 шілдесінде Red Bull командасы да қол қойды, ал екі күннен кейін Jordan және Midland командалары да ұзартуға келісті. 2005 жылдың 7 желтоқсанында Williams командасы ұзартуға қол қойған төртінші команда болды. 2006 жылдың 27 наурызында бес Гран-при өндірушілер қауымдастығы (GPMA) қолдаған BMW Sauber, Renault, Honda, McLaren және Toyota командалары 2008 жылғы маусымға қатысуға өтініш берді және 2012 жылға дейін спортта қалуға келісті. 2006 жылдың 14 мамырында GPMA қолдаған бес команда коммерциялық құқық иелерімен (CVC/Ecclestone) келісімге келді, бұл келісім келесі Конкорд келісімінің негізін құрады. Осылайша, 2008 жылғы F1 маусымына толыққанды Конкорд келісімі қабылданбады, ал меморандум, ұзартулар және басқа жеке командалармен жасалған келісімдер уақытша шешім ретінде танылды. 2008 жылдың 29 шілдесінде қазіргі уақытта жарысқа қатысатын он команда келісімшарт шарттарын келісу үшін Формула-1 командалар қауымдастығын (FOTA) құрды. 2009 жылдың бірінші жартысында FOTA мен FIA арасындағы даудан кейін Мосли және барлық командалар жаңа Конкорд келісіміне қол қойды. Алайда, BMW-нің көпшілік үлесіне иелік еткен Sauber командасы маусым соңында спорттан шығу ниетін алдын ала жариялағандықтан, команданың бақылау үлесі Петер Сауберге қайтарылғанша күтті. Жаңа келісім 1998 жылғы келісімнің шарттарын сақтап қалды және 2012 жылдың 31 желтоқсанына дейін күшіне енеді. FIA Әлемдік Моторспорт Кеңесінің сол отырысында ресурстарды шектеу бағдарламасы, сондай-ақ 2010 жылғы F1 маусымына арналған жаңа спорттық және техникалық ережелер де келісілді.
In 1995, the FIA decided to transfer Formula One's commercial rights from FOCA to Formula One Administration for a 14 year period. In exchange, Ecclestone would provide an annual payment. McLaren, Williams and Tyrrell protested this by rejecting the proposed Concorde Agreement (negotiations for which started as early as 1993). Ken Tyrrell in particular was enraged by the fact that Ecclestone, as the president of FOCA, had negotiated the transfer of the rights from the current organization to his own company. Tyrrell also objected the addendum to the Agreement being secret, arguing that secrecy surrounding the agreement would have only benefitted Ecclestone (by weakening the bargaining power of other parties). The said three teams refused to sign the proposed Concorde Agreement, initially with the support of the remaining teams. However, on 5 September 1996 the new Concorde Agreement was signed by all teams except McLaren, Williams and Tyrrell. The agreement was supposed to be in effect from 1 January 1997 to 31 December 2002. In 2005, racing journalist Forrest Bond published the 120 page 1997 Concorde Agreement on RaceFax, On 18 July 2005, Red Bull also signed an extension, as Jordan and Midland did two days later. On 7 December 2005, Williams became the fourth team to sign the extension. On 27 March 2006, the five Grand Prix Manufacturers Association backed teams BMW Sauber, Renault, Honda, McLaren and Toyota submitted their applications for the 2008 season, agreeing to stay in the sport until 2012. On 14 May 2006, the five GPMA backed teams signed a memorandum of understanding with the commercial rightsholders (CVC/Ecclestone) which formed the basis of the next Concorde Agreement. As such, a full Concorde Agreement was not in place for the F1 season of 2008 season, with the Memorandum, extensions and agreements with the other individual teams acting as a stop gap solution. On 29 July 2008, the ten currently competing teams created the Formula One Teams Association (FOTA) to negotiate the terms of contract. After a dispute between FOTA and the FIA in the first half of 2009, a new Concorde Agreement was signed by Mosley and all of the teams, although Sauber, in transition as majority owner of BMW, had announced, shortly beforehand, its intention of withdrawing from the sport at the end of the season, so waited until a controlling stake of the team was returned to Peter Sauber before signing. The new agreement provides for a continuation of the terms of the 1998 agreement, and runs until 31 December 2012. At the same meeting of the FIA World Motor Sport Council, a programme of resource restriction was also agreed upon, as were a revised set of sporting and technical regulations for the F1 season of 2010 season.
Жетіінші Конкорд келісімі (2013)
2013 жылғы Конкорд келісімі ұзақ келіссөздерді қажет етті. Алтыншы келісім 2012 жылдың 31 желтоқсанында аяқталды, бірақ 2013 маусымының басында жаңа келісімге қол қойылған жоқ. 2012 жылдың қазан айында FIA барлық тараптар арасында бірнеше апта ішінде соңғы келісімге қол қойылатынын күтіп отырғанын хабарлады. Бірақ шындығында бұл 2013 жылдың қыркүйегіне дейін созылды. Қатаң айтқанда, 2013 жылғы келісім «Конкорд» келісімінің толық талаптарына сай келмейді, себебі ол қатысушы тараптардың бірлескен келісімі емес. Керісінше, ол Берни Экклстоунның «Формула-1» тобы мен FIA және жеке «Формула-1» командалары арасындағы бірнеше жеке екіжақты келісімдерден тұрады. 2012 жылдың қазан айында Берни Экклстоун 2013-2020 жылдарға дейінгі барлық командалармен келісімге келгенін мәлімдеді. Дегенмен, бұл тізімге «Маруссия» кірмеген. «Маруссия» командасы 2013 жылдың қазан айында «Формула-1» тобымен екіжақты келісімге қол қойды. FIA мен «Формула-1» тобы арасындағы Конкорд келісімін іске асыру туралы келісім 2013 жылдың шілдесінде жасалды және 2013 жылдың 27 қыркүйегінен бастап күшіне енді. Ол 2020 жылдың 31 желтоқсанында аяқталды. FIA бұл келісім туралы баспасөз хабарламасын COVID-19 пандемиясының салдарынан кейінге шегерді. 70 жылдық мерекелік Гран-при уақыншасында «Мерседес» командасының басшысы Тото Вольф жаңа келісім шарттарына наразы екенін білдірді, ол 2021 жылғы «F1» маусымынан бастап бюджеттік шектеулерді енгізу және жүлделік төлемдерді өзгертуді көздеді. Вольф оның командасы бұл өзгерістен ең көп зардап шегетініне сенді. Осыған байланысты келісімге қол қою мерзімі, бұрын 12 тамыз деп белгіленген, бір аптаға ықшамдатылды. Бірақ Чейс Кэримен келіссөздерден кейін Вольф өз ұстанымын өзгертті және жаңа келісімге қол қоюға дайын екенін мәлімдеді. Жаңа Конкорд келісімі жаңадан қатысатын командалардан 200 миллион доллар көлемінде төлем алу арқылы қазіргі командалардың құнын қорғауға бағытталған. Бұл қаражат 10 команда арасында тең бөлінеді, ал олар бәсекеге қатысу құқығын бірінші жылдан бастап алады. Бұрын жаңа командалар жүлделік төлемді тек екінші жылдан бастап алатын. 2020 жылдың 18 тамызында «Феррари», «МакЛарен» және «Уильямс» командалары жаңа Конкорд келісіміне қол қойғанын жариялады, ал келесі күні «Формула-1» басқа командалар да қол қойғандығын мәлімдеді. Жаңа иесі «Либерти Медиа» басшылығымен жасалған алғашқы келісім 2021 жылғы «F1» маусымын 2025 жылғы «F1» маусымына дейін қамтиды және 2021 жылдың 1 қаңтарынан бастап күшіне енді.
The 2013 Concorde Agreement took an extended period of negotiations. The sixth agreement ran until 31 December 2012, but no new agreement was in place for the start of the 2013 season. In October 2012 FIA communicated that they were expecting a final settlement between all parties involved within weeks. In reality it took until September 2013. Strictly speaking the 2013 Agreement does not really meet the qualifications for a 'Concorde' Agreement, as it is not a collective agreement among the parties involved. Rather, it is a series of individual bilateral agreements between Bernie Ecclestone's Formula One Group and all other parties involved being FIA and the individual Formula One teams. In October 2012, Bernie Ecclestone indicated that he already had agreements with all teams for the 2013 2020 period. However, this list did not yet include Marussia. The Marussia Formula One Team did manage to sign its own bilateral agreement with the Formula One Group in October 2013. The Concorde Implementation Agreement between the FIA and the Formula One Group was signed in July 2013 and was enforced on 27 September 2013. It expired on 31 December 2020. The FIA press announcement about this agreement but was delayed due to the COVID 19 pandemic. During the 70th Anniversary Grand Prix weekend, Mercedes team principal Toto Wolff declared his dissatisfaction with the terms of the new agreement, which was to introduce a budget cap from the F1 season of 2021 season and change the prize money distribution. Wolff believed that his team would be affected most negatively. In response, the deadline for signing the agreement, previously set for 12 August, was moved back a week. However, after discussions with Chase Carey, Wolff changed stance and declared his willingness to sign the new agreement. The new Concorde Agreement seeks to protect the value of the incumbent teams, by requiring new entrants to pay 200 million dollars up front, shared equally among 10 existing teams, in exchange for having the right of revenue share in its first year of competition. Previously, new entries only received the prize money from their second year of competition. On 18 August 2020, Ferrari, McLaren, and Williams announced that they had signed the new Concorde Agreement, whilst the following day Formula One announced that the other teams had also signed. The agreement, which is the first to be signed under new owners Liberty Media, covers the F1 season of 2021 to F1 season of 2025 seasons, and came into force on 1 January 2021.