Кіріспе

Формула 1 жарысының техникалық және спорттық ережелерінің шолуы. Формула 1 көлігі немесе F1 көлігі – бір орындық, ашық кабинасы бар, ашық дөңгелекті жарыс машинасы. Оның алдыңғы және артқы жағында үлкен қанаттары болады, ал қозғалтқышы жүргізушінің артында орналасқан. Бұл машина Формула 1 жарыстарында бәсекелесу үшін жасалған. Машинаға қатысты ережелер чемпионатқа тән және командалардың өздері машинаны құрастыруын талап етеді, бірақ дизайн мен өндіріс сырттан тартуға болады. Формула 1 жүргізушілері бұрылыстарда секундына алтыға дейін жеделдету күшін сезінеді.

Шассидің конструкциясы

Қазіргі заманғы Формула 1 машиналары көміртек талшықтарынан және оған ұқсас өте жеңіл материалдардан құрастырылған. Рұқсат етілген ең төменгі салмақ – жүргізушісімен бірге, бірақ жанармайсыз. Машиналар құрғақ ауа райына арналған шиналарымен өлшенді. 2014 жылғы F1 маусымына дейін машиналары көбінесе осы шектен аспайтын, сондықтан командалар машинаның салмағын арттыру үшін балласт қосатын. Балластты пайдаланудың артықшылығы – оны машинаның кез келген жеріне орналастырып, салмақтың оптималды таралуын қамтамасыз етуге болады. Бұл машинаның ауырлық орталығын төмендетіп, тұрақтылығын арттыруға көмектеседі, сондай-ақ командаға әр трассаға сәйкес машинаның салмақ таралуын нақты реттеуге мүмкіндік береді.

Қозғалтқыштар

2006 жылғы Формула-1 маусымында Халықаралық Автомобиль Федерациясы (FIA) сол кездегі жаңа қозғалтқыш формуласын енгізді, ол автомобильдерге V8 қозғалтқыш конфигурациясындағы 2,4 литрлік табиғи аспирациялық қозғалтқыштармен жұмыс істеуді талап етті, әр цилиндр үшін төрттен артық клапан болмауы керек еді. Жаңа 2,4 литрлік V8 формуласымен бірге командалардың жылдамдық пен қуатты тез арттыруына жол бермеу үшін өзгермелі сору түтікшелеріне тыйым салу сияқты қосымша техникалық шектеулер де енгізілді. 2009 жылғы F1 маусымы қозғалтқыштардың сенімділігін арттыру және шығындарды төмендету мақсатында қозғалтқыштардың айналу жиілігін 18 000 айналымға дейін шектеді. Командалар 1990 жылдардың соңында экзотикалық қорытпаларды қолдана бастады, нәтижесінде FIA қозғалтқыш құрылысында экзотикалық материалдарды қолдануға тыйым салды, поршеньдерге, цилиндрлерге, қосылатын таяқшаларға және коленвалға тек алюминий, титан және темір қорытпаларына ғана рұқсат берілді. Жарыс кезінде отынның тұтыну деңгейі әдетте шамамен бірдей болатын. Мерседестің маусымның басында үстемдік танытуының көптеген себептерінің бірі – турбокомпрессордың компрессорын қозғалтқыштың бір жағына, ал турбинасын екінші жағына орналастыру болды; екеуі де қозғалтқыштың V тәрізді бөлігі арқылы өтетін валмен байланыстырылды. Бұл ауаның аз мөлшерде түтіктер арқылы өтуін қамтамасыз етті, нәтижесінде турбо-кешігу азайды және автомобильдің тиімділігі артты. Сонымен қатар, компрессор арқылы өтетін ауа ыстық турбина бөлімінен алыс болғандықтан салқынырақ болды.

Беріліс

Формула 1 көліктері жоғары автоматтандырылған, жартылай автоматты ретті беріліс қораптарын қолданады, олар рульдегі қосқандағы дөңгелектермен басқарылады. Ережелерге сәйкес, 8 алға жылдамдық (2014 маусымынан бастап 7-ден арттырылды) және 1 кері жылдамдық болуы керек, ал жетек артқы дөңгелектерге беріледі. Беріліс қорабы көміртекті титаннан жасалған, себебі жылуды тарату маңызды мәселе болып табылады және ол қозғалтқыштың артқы бөлігіне бекітіледі. Толық автоматты беріліс қораптары, сондай-ақ іске қосуды басқару және тұрақтандыру жүйелері 2004 және 2008 жылдардан бері заңсыз саналады. Бұл жүргізушінің шеберлігі мен машинаны басқаруға қатысуын сақтау, командалардың бәсекелестік артықшылық алу үшін осы жүйелерді заңсыз пайдаланбауын қамтамасыз ету және шығындарды төмендету үшін жасалған. Жүргізуші рульдегі дөңгелектерді пайдаланып беріліс ауыстыруды бастайды, ал алдыңғы қатарлы электрлік соленоидтар, гидравликалық механизмдер мен сенсорлар ауыстыруды және электрондық газды басқаруды жүзеге асырады. Сыйымдылықты басқару да электрогидравликалық түрде жүзеге асырылады, бірақ тұрған күйден (яғни, бос, нейтраль) бірінші жылдамдыққа көшкенде, жүргізуші рульдің артқы жағына орнатылған рычагты қолдана отырып, сыйымдылықты қолмен басқарады. Соңғы рет дәстүрлі қолмен басқарылатын беріліс қорабына ие болған F1 көлігі – Forti FG01, ол 1995 жылы жарысқа қатысқан. Қазіргі заманғы F1 сыйымдылығы – диаметрі 0,6 мм-ден кем көп қабатты көміртекті конструкция. 2009 жылғы жарыс маусымынан бастап барлық командалар үздіксіз ауысу беріліс қораптарын қолданады, бұл минималды қуат жоғалтумен жылдамдықтарды дерлік бірден ауыстыруға мүмкіндік береді. Қазіргі Формула 1 көліктеріндегі ауысу уақыты шамамен 2-3 мс құрайды. Формула 1-де шығындарды төмен ұстау мақсатында беріліс қораптары бес кезекті жарысқа шыдауы керек, ал 2015 жылдан бастап беріліс қорабының қатынастары әр маусымға бекітіледі (2014 жылы оларды бір рет қана өзгертуге рұқсат етілді). Рұқсат етілген мерзімнен бұрын беріліс қорабын ауыстырса, жаңа беріліс қорабы алғаш рет пайдаланылған жарыста старттық торда бес орынға төмендеу жазасы қолданылады.

Аэродинамика

Аэродинамика спортта сәттілікке қол жеткізудің кілтіне айналды, ал командалар осы саладағы зерттеулер мен әзірлемелерге жыл сайын ондаған миллион доллар жұмсайды. Аэродинамикалық дизайнердің екі маңызды міндеті бар: машинаның дөңгелектерін жолға басып, бұрылыс кезіндегі күштерді арттыруға көмектесетін тік күшті жасау және турбуленттің салдарынан туындайтын соқтығысуды азайту, машинаның жылдамдығын төмендету. 1960 жылдардың соңында бірнеше команда қазіргі танымал қанаттармен тәжірибе жүргізе бастады. Жарыс машинасының қанаттары ұшақ қанаттарының принципімен жұмыс істейді, бірақ олар жоғары емес, төмен бағытталған күшті тудыруға бейімделген. Қазіргі заманғы Формула-1 машинасы аэродинамикалық тік күштің арқасында 6G дейінгі көлденең бұрылыс күшін дамыта алады. Бұл күш көліктің салмағынан әдетте артық болады. Теориялық тұрғыдан алғанда, жоғары жылдамдықпен олар қолайлы құрылымның төменгі бетімен, мысалы төбесімен жүре алады. Автомобильдің жолмен жабысуын арттыру үшін аэродинамиканы пайдалану 1968 жылғы F1 маусымында Lotus, Ferrari және Brabham командалары арқылы Формула-1-де алғаш рет қолданылды. Бастапқыда Lotus 1968 жылғы Монако Гран-приінде Грэм Хиллдің Lotus 49B машинасына қарапайым алдыңғы қанаттар мен спойлерлерді орнатты, ал Brabham және Ferrari 1968 жылғы Бельгия Гран-приінде жүргізушіден жоғары тіректерге орнатылған толық енді қанаттармен жарысты. Қозғалмалы қанаттар мен жоғары орнатулар бойынша алғашқы тәжірибелер бірнеше ауыр апаттарға әкелді, сондықтан 1970 жылғы маусымда қанаттардың мөлшері мен орналасуын шектеу үшін ережелер енгізілді. Уақыт өте келе дамыған осы ережелерге ұқсас талаптар бүгінгі күнге дейін қолданылады. 1960 жылдардың соңында Jim Hall Chaparral командасы автожарыстарға алғаш рет "жер әсері" күшін енгізді. 1970 жылдардың ортасында Lotus инженерлері автомобильдің төменгі жағында ауа ағынын құру арқылы оны алып қанатқа айналдыруға болатынын анықтады, бұл автомобильге қатысты қозғалатын ауаны жолға басады. Jim Hall-дың Chaparral 2J спорттық жарыс машинасынан алынған тағы бір идеяны пайдалана отырып, Гордон Мюррей Brabham BT46B-ді жобалады, онда машинаның астындағы кеңістіктен ауаны шығарып, үлкен тік күшті тудыратын радиаторлық желдеткіш болды. Басқа командалардың техникалық наразылықтарынан кейін ол бір жарыстан кейін алынып тасталды. Содан кейін "жер әсерінің" артықшылықтарын шектеу үшін ережелер өзгертілді. Біріншіден, төмен қысымды аймақты ұстап тұруға арналған "көшеттерге" тыйым салынды, кейіннен "басқыш еден" талабы қойылды. Көптеген командалардың аэродинамикалық бөлімдері пайдаланатын толық көлемді жел туннельдері мен үлкен есептеу қуатына қарамастан, Формула-1 аэродинамикасының негізгі принциптері әлі де қолданылады: ең аз соқтығысумен максималды тік күшті жасау. Алдыңғы және артқы қанаттар белгілі бір трассаның тік күшін қажет етуіне байланысты әртүрлі профильдермен жабдықталған. Монако сияқты тар және баяу трассаларға өте агрессивті қанаттық профильдер қажет, автомобильдер артқы қанаттарында екі бөлек "жарна" немесе "элементтерді" пайдаланады (максимум екі рұқсат етіледі). Ал Монца сияқты жоғары жылдамдықтағы трассаларда соқтығысуды азайту және тік жолдарда жылдамдықты арттыру үшін автомобильдің қанаты мүмкіндігінше азайтылады. Қазіргі заманғы Формула-1 машинасының әрбір беті, аспаптардың байланысынан бастап жүргізушінің шлеміне дейін, оның аэродинамикалық әсері ескеріледі. Ауа ағыны "бөлінгенде" турбуленттілік пайда болады, бұл соқтығысуды тудырады және машинаны баяулатады. Көтергішті азайту үшін қанаттарға орнатылған тік ұштық пластиналардан бастап, машинаның астынан өткен жылдам ауаның қысымын теңестіруге көмектесетін артқы жақтағы диффузорлық пластиналарға дейін көп күш жұмсалды, әйтпесе артқы жағында төмен қысымды "көпіршік" пайда болып, машинаны кері тартады. Дегенмен, дизайнерлер өз машиналарын тым "сырғанақ" етіп жасай алмайды, өйткені қозғалтқыш пен тежегіштер шығаратын жылудың үлкен мөлшерін таратуға көмектесетін жеткілікті ауа ағынын қамтамасыз ету қажет. Соңғы жылдары Формула-1 командаларының көпшілігі Ferrari-дің "тар белді" дизайнын еліктеуге тырысты, онда машинаның артқы бөлігі мүмкіндігінше тар және төмен жасалған. Бұл соқтығысуды азайтады және артқы қанатқа түсетін ауа мөлшерін арттырады. Автомобильдің қабырғаларына орнатылған "баржалық тақталар" ауа ағынын қалыптастыруға және турбуленттілікті азайтуға көмектеседі. 2005 жылы енгізілген жаңа ережелер аэродинамиктерді одан да шығармашылыққа шақырды. Жылдамдықты төмендету үшін FIA алдыңғы қанатты көтеріп, артқы қанатты алға жылжытып, артқы диффузордың профилін өзгертті. Дизайнерлер осы жоғалтудың көп бөлігін McLaren MP4 20 машинасының алғашқы нұсқасында көрінген "мүйіз" қанатшалары сияқты әртүрлі күрделі және жаңа шешімдермен тез қайтарды. Осы инновациялардың көпшілігі 2009 жылға арналған FIA енгізген одан да қатаң аэродинамикалық ережелермен заңсыз деп жарияланды. Бұл өзгерістер озуды жеңілдету арқылы ынталандыруға бағытталған, бұл бір машинаның екіншісіне жақын жүруін жеңілдетеді. Жаңа ережелер автомобильдерді жаңа эраға алып келді, төмен және кең алдыңғы қанаттар, биік және тар артқы қанаттар және жалпы таза дене жұмысы. Дегенмен, ең қызықты өзгеріс – бұл жарыс кезінде жүргізушінің алдыңғы қанатты шектеулі түрде реттеуге мүмкіндік беретін "қозғалмалы аэродинамиканың" енгізілуі болды. 2011 жылы енгізілген жаңа DRS (Drag Reduction System) артқы қанат жүйесі бұрынғы жүйені алмастырды. Бұл жүйе де жүргізушілерге реттеулер жасауға мүмкіндік береді, бірақ жүйенің қолданылуы электронды түрде бақыланады. Бастапқыда оны жаттығу және іліккен кезеңдерде кез келген уақытта пайдалануға болады (егер жүргізуші жаңбырлық шиналарда болмаса), бірақ жарыс кезінде оны трассаның белгілі бір нүктелерінде екінші машинадан бір секундтан кем қашықтықта болғанда ғана қосуға болады. (2013 жылдан бастап DRS барлық сессияларда белгіленген нүктелерде қол жетімді). Жүйе жүргізуші тежеген кезде деактивацияланады. Жүйе қанатта 50 мм көлденең кеңістік қалдыратын жапқышты ашу арқылы артқы қанатты "тоқтатады", бұл соқтығысуды азайтады және жоғары жылдамдыққа жетеді. Дегенмен, бұл тік күшті де азайтады, сондықтан әдетте ұзын тік жолдарда немесе жоғары тік күш қажет емес учаскелерде қолданылады. Жүйе озуды ынталандыру үшін енгізілді және көбінесе озуға мүмкіндік беретін тік жолдарда немесе тік жолдардың соңында озудың себебі болады. Дегенмен, DRS жүйесіне жүргізушілердің, жанкүйерлердің және мамандардың пікірлері әртүрлі болды. Формула-1-ге оралған Роберт Кубица "Формула-1-де екі жылдан бері ешқандай озуды көрмедім" деген пікір білдірді, бұл DRS трассада көліктерді озудың табиғи жолы емес екенін көрсетеді, өйткені бұл үшін жүргізушінің шеберлігі қажет емес, сондықтан бұл озу емес.

Қанат

Алғашқы конструкциялар қанаттарды тікелей аспаға байланыстырды, бірақ бірнеше апаттар қанаттардың шассиге қатты бекітілуі керек деген ережелерге әкелді. Автомобильдің аэродинамикасы ең аз кедергімен максималды тұрғызу күшін қамтамасыз етуге арналған; шанақтың әрбір бөлігі осы мақсатты ескере отырып жасалған. Көптеген ашық дөңгелекті автомобильдер сияқты, олар үлкен алдыңғы және артқы аэрофойльдарға ие, бірақ олар американдық ашық дөңгелекті жарыс машиналарын қарағанда әлдеқайда жетілдірілген, олар көбінесе аспаны реттеуге баса назар аударады; мысалы, алдыңғы аэрофойльдің ортасынан жоғары көтерілген мұрын, оның бүкіл еніне тұрғызу күшін беруге мүмкіндік береді. Алдыңғы және артқы қанаттар мұқият пішінді және жақсы реттелген, сондай-ақ, мұрын астындағы бұрылушы ламелдер, баржбордтар, бүйірлік панельдер, астыңғы бөлік және артқы диффузор сияқты денедің қалған бөліктері де осы мақсатта жасалған. Олар сонымен қатар ауа ағынын бағыттайтын аэродинамикалық қосымшаларға ие. Аэродинамикалық дамудың мұндай жоғары деңгейі F1 машинасының басқа ашық дөңгелекті формулалардан әлдеқайда көп тұрғызу күшін өндіретінін білдіреді; мысалы, IndyCar машиналары өз салмағына тең тұрғызу күшін (яғни 1:1 тұрғызу күші: салмақ қатынасы) өндіреді, ал F1 машинасы осы көрсеткіштерге және одан да жоғарыраққа қол жеткізеді. Әсіресе баржбордтар тікелей тұрғызу күшін тудырмау үшін, дәстүрлі қанаттар немесе астыңғы бөліктің вентури сияқты, бірақ олардың жиектеріндегі ауаның ағып кетуінен құйынды ағындар жасау үшін жобаланған, пішінді, конфигурацияланған, реттелген және орналастырылған. Құйынды ағындарды пайдалану – F1 машиналарынның соңғы буындарының маңызды ерекшелігі. Құйынды ағын – ортасында төмен қысым аймағын құрайтын айналатын сұйықтық болғандықтан, құйынды ағындар жасау ауаның жалпы жергілікті қысымын төмендетеді. Автомобильдің астындағы төмен қысым қалағандықтан, ол атмосфералық қысымды көліктің үстінен түсіруге мүмкіндік береді; құйынды ағындар жасау арқылы, жерге жақын әсерін шектеуші ережелерге сәйкес, тұрғызу күшін арттыруға болады. 2009 жылғы маусымдағы F1 машиналары Уильямс, Toyota және Бrawn GP машиналарының артқы диффузерлерінің дизайнына байланысты көптеген сұрақтар тудырды, олар Дженсон Баттон мен Рубенс Барричелло басқаратын «қос диффузорлар» деп аталды. Көптеген командалардың шағымдарын 2009 жылғы Қытай Гран-приінен бұрын Парижде өткен FIA тыңдады және мұндай диффузорларды пайдалану заңды деп жариялады. Brawn GP командасының бас директоры Росс Браун қос диффузор дизайнын «бар идеяның инновациялық тәсілі» деп мәлімдеді. Кейіннен олар 2011 жылғы маусымда тыйым салынды. 2010 және 2011 жылғы маусымдардың тағы бір даулы мәселесі Red Bull машиналарының алдыңғы қанаты болды. Бірнеше команда қанат регламентті бұзатынын айтып наразылық білдірді. Трассаның жоғары жылдамдықты бөлімдерінен түсірілген кадрлар Red Bull алдыңғы қанатының сыртқы жағынан иіліп, содан кейін үлкен тұрғызу күшін тудырғанын көрсетті. Red Bull алдыңғы қанатында сынақтар жүргізілді және FIA қанаттың ешқандай регламентті бұзғанын анықтамады. 2011 жылғы маусымның басынан бастап автомобильдерге DRS (соққыны азайту жүйесі) деп белгілі жүйемен реттелетін артқы қанатты пайдалануға рұқсат берілді, бұл озу кезінде турбулентті ауамен күресу үшін жасалған. Трассаның тік учаскелерінде жүргізушілер DRS-ті іске қоса алады, бұл артқы қанатты ашып, машинаның соққысын азайтады, оған жылдам қозғалуға мүмкіндік береді. Жүргізуші тежегішке басқанда артқы қанат қайтадан жабылады. Тегін жаттығулар мен квалификация кезінде жүргізуші оны қалаған кезде пайдалана алады, бірақ жарыста ол тек егер жүргізуші жарыс трассасындағы DRS анықтау аймағында басқа жүргізушіден 1 секунд немесе одан аз қалып қойса ғана пайдаланылуы мүмкін, содан кейін ол жүргізуші тежегенге дейін іске қосылуы мүмкін.

Ауа қорабы

Жүргізуші кабинасының тікелей артында "Әуе қорабы" деп аталатын құрылым орналасқан. Әуе қорабының екі мақсаты бар. Ол жоғары жылдамдықпен қозғалатын ауаны қабылдап, оны қозғалтқыштың қабылдау жинағысына (интаке манифольдіне) жеткізеді. Бұл жоғары жылдамдықты ауа қысымға ие болады және Рам эффектісінің нәтижесінде сығылады. Қозғалтқышқа берілген бұл жоғары қысымды ауа оның қуатын арттырады. Сонымен қатар, оған жеткізілетін ауа жүргізушінің шлемінің үстінен өтуі себепті, өте турбулентті болады. Әуе қорабы бұл турбулентті ауаны сіңіріп алып, оның қалған бөліктермен бірге ламинарлық ағынды бұзбауын қамтамасыз етеді. Әуе қорабының екінші артықшылығы – оның үлкен көлемі, ол жарнама орналастыру үшін кең орын ұсынып, қосымша жарнамалық кіріс табуға мүмкіндік береді.

Жер әсері

F1 ережелері жер әсерінің аэродинамикасын пайдалануды қатты шектейді, бұл аз соққы жазасымен төменгі күшті жасаудың өте тиімді құралы болып табылады. Көлік құралының астыңғы жағы, астыңғы сөресі, осьтер арасында жазық болуы тиіс. 10 мм (2008 жылғы дерек бойынша) қалыңдығы бар ағаш тақтайша немесе сырғанақ блок, машиналардың жол бетіне тигізіп алмайынша төмен түсуін болдырмау үшін машинаның ортасынан өтеді; бұл сырғанақ блок жарысқа дейін және кейін өлшенеді. Егер жарыстан кейін тақтайшаның қалыңдығы 9 мм-ден кем болса, автомобиль дисквалификацияланады. 2022 жылғы ережедегі өзгеріс командаларға бұрынғы маусымдарға қарағанда көбірек жер әсерін жасау үшін вентури туннельдерін пайдалануға мүмкіндік берді. Бұл өзгеріс, сондай-ақ, корпустың үстіндегі аэродинамиканың қарапайымдастырылуы күрделі қанаттардың құйылыстарын азайту арқылы жарыс машиналарын жақындату мақсатында жасалды. Артқы күштің маңызды бөлігі артқы диффузор арқылы қамтамасыз етіледі, ол артқы осьтегі астыңғы сөреден көлік корпусының артқы бөлігіне дейін көтеріледі. F1 ережелері 2022 жылғы ережеге дейін жер әсерін пайдалануды қатты шектеді, бұл аз соққы жазасымен төменгі күшті құрудың өте тиімді құралы болып табылады. 2022 жылға дейін көліктің астыңғы жағы, астыңғы сөресі, осьтер арасында жазық болуы керек еді. Қанаттардың шектеулі өлшемдері (жеткілікті төменгі күш жасау үшін жоғары шабуыл бұрыштарында пайдалануды талап етеді) және ашық дөңгелектерден туындаған құйылыстар аэродинамикалық соққы коэффициентінің жоғары болуына әкелді (Минардидің техникалық директоры Габриэле Тредозидің сөзіне сүйенсек, шамамен 1; орташа заманауи автомобильмен салыстырғанда, оның Cd мәні 0,25 пен 0,35 аралығында), сондықтан қозғалтқыштардың үлкен қуатына қарамастан, бұл автомобильдердің максималды жылдамдығы Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінің Mercedes-Benz және Auto Union Silver Arrows жарыс машиналарыннан төмен болды. Дегенмен, бұл кедергі өте жоғары жылдамдықпен бұрылыс жасау мүмкіндігімен толық өтесіледі. Аэродинамика әр трассаға бейімделеді; жоғары жылдамдық маңызды трассалар үшін төмен соққы конфигурациясы, мысалы, Autodromo Nazionale Monza, ал бұрылыстар маңызды трассалар үшін жоғары сүйреу конфигурациясы, мысалы, Circuit de Monaco.

Ережелер

2009 жылғы ережелермен FIA F1 машиналарын кішкентай қанатшалар мен машинаның басқа да бөліктерінен (алдыңғы және артқы қанаттарды қоспағанда) тазартты, олар машинаның ауа ағынын өзгертуге, соқтығуды азайту және тік күшті арттыру үшін қолданылды. Қазіргі уақытта алдыңғы қанаттың пішіні ауа ағынын тегіс ету үшін ауаны барлық қанатшалар мен баржбордтарға бағыттау үшін арнайы жасалған. Егер олар алынса, алдыңғы қанат машинаның корпусынан ауаны дұрыс бағыттауға қабілетсіз болған жағдайда, машинаның әртүрлі бөліктері үлкен соқтығу тудырады. 2009 жылы қолданысқа енген ережелер артқы қанаттың енін 25 см-ге қысқартты және командалардың алдыңғы қанатты жетілдіруіне жол бермеу үшін алдыңғы қанаттың орталық бөлігін стандарттады. 2017 жылы машиналар үлкен өзгерістерге ұшырады, нәтижесінде алдыңғы және артқы қанаттар кеңейтілді, ал шиналар да кеңейтілді. Турбогибридтік дәуірдің көп бөлігінде жүргізушілер басқа машиналардың жақыннан қалып қоюдың, әсіресе озуға тырысқанда, алдыңғы машинадан шығатын үлкен турбуленттілік немесе «ластанған ауа» қозғалыстағы машинаның аэродинамикалық тиімділігін айтарлықтай төмендететінін атап өтті. Сондықтан, 2022 жылғы маусымда FIA осы «ластанған ауаның» мөлшерін азайту және озуды жеңілдету үшін машиналардың аэродинамикалық сипаттамаларына техникалық өзгерістер енгізді. Алдыңғы қанат, бүйірлік бөлімдер және артқы қанат аэродинамикалық турбуленттілікті жоғары бағыттау үшін қайта жобаланды, ал 18 дюймдік дөңгелектері бар үлкен шиналар олардың айналуынан туындайтын бұзылуларды шектеуге бағытталды.

Рульдік дөңгелек

Жүргізуші рульді пайдалана отырып, жарыс машинасының көптеген элементтерін дәл реттеу мүмкіндігіне ие. Рульді беріліс ауыстыруға, айналымдар шектегішін қосуға, отын-ауа қоспасын реттеуге, тежегіштердің тепе-теңдігін өзгертуге, дифференциалды, қуат блогын, қозғалтқышты тежеуді басқаруға және радио байланысын орнатуға болады. Қозғалтқыштың айналымдары, айналым уақыты, дөңгелектердің және тежегіштердің температурасы, жылдамдық және беріліс сияқты деректер LCD экранда көрсетіледі. Рульдің орталық бөлігінде беріліс ауыстыру педальдары және LED шамдар қатары орналасқан. Рульдің құны шамамен 50 000 долларды құрайды, ал көміртекті талшықтан жасалған болса, салмағы 1,3 килограммды құрайды. 2014 жылғы маусымда Mercedes сияқты командалар рульдерінде үлкен LCD экрандарын пайдалануды таңдады, бұл жүргізушіге отын ағыны және крутящий момент сияқты қосымша ақпаратты көруге мүмкіндік берді. Олар сонымен қатар, түрлі бағдарламалық қамтамасыздарды пайдалану мүмкіндігіне байланысты кеңейтілген параметрлерге ие.

Отын

F1 машиналарын пайдаланатын отын, әдеттегі (премиум) бензинге ұқсас, бірақ қоспасы әлдеқайда қатаң бақыланады. Формула-1 отыны 95-тен 102 октанға дейінгі октан саны бар жоғары октанды, премиум сапалы автомобиль отынына жатады. 1992 жылғы маусымнан бастап барлық Формула-1 машиналары міндетті түрде қорғасынсыз жарыс бензинін пайдалануы керек. F1 қоспалары нақты ауа райы жағдайларында немесе әртүрлі трассаларда максималды өнімділікке қалыптастырылады. Жарыс кезінде командалар отын көлемімен шектелген кезде, судан тығыз болатын экзотикалық жоғары тығыздықты отын қоспалары қолданылды, себебі отынның энергиясы оның массалық тығыздығына байланысты. Командалар мен отын жеткізушілер отын ережелерін бұзбайтынына көз жеткізу үшін FIA, Elf, Shell, Mobil, Petronas және басқа отын командаларынан жарысқа ұсынатын отынның үлгісін тапсыруды талап етеді. FIA инспекторлары кез келген уақытта жанармай құю станциясынан үлгі алып, жарыс кезінде машинадағы отынның «саусақ іздерін» тапсырылған үлгімен салыстыра алады. Командалар көбінесе осы ережені сақтайды, бірақ 1997 жылы Мика Хаккинен Бельгиядағы Спа-Франкоршампта үшінші орыннан айырылды, себебі FIA оның отыны дұрыс формула емес деп тапты. Сондай-ақ, 1976 жылы McLaren және Penske машиналары Италия Гран-приінің соңына жіберілді, себебі қоспаның октан саны тым жоғары болған.

Тікұшақтар

2009 жылғы маусымда 1998-2008 жылдар аралығында қолданылған жолақты дөңгелектердің орнына слик дөңгелектер қайта енгізілді. 2017 жылғы маусымда алдыңғы дөңгелектердің ені 245 мм-ден 305 мм-ге дейін ұлғайтылды. Отыннан айырмашылығы, дөңгелектер қарапайым жол дөңгелегіне сыртқы ұқсастыққа ие. Жол көліктерінің дөңгелектерінің қызмет ету мерзімі 1 жылға дейін болса, Формула-1 дөңгелектері тіпті жарыс қашықтығына да (шамамен 1 жылдан астам) жетпейді; олар әдетте жарысқа қарай бір немесе екі рет ауыстырылады. Бұл жолмен жабысу қабілетін барынша арттыруға бағытталған, нәтижесінде өте жұмсақ қоспалар қолданылады (дөңгелек беті жол бетіне мүмкіндігінше жақын болуын қамтамасыз ету үшін). 2007 жылғы маусымнан бастап Формула-1 тек бір дөңгелек жеткізушіге ие болды. 2007 жылдан 2010 жылға дейін бұл Bridgestone болды, бірақ 2011 жылы Bridgestone кеткеннен кейін Pirelli спортқа қайта оралды. Формула-1 дөңгелектерінің жеті түрі бар; 5-і құрғақ ауа райына арналған (C1-ден C5-ке дейін белгіленген), ал 2-і ылғалды ауа райына арналған (жаңбырсыз ылғалды беттерге арналған аралық және су толып тұрған беттерге арналған толық ылғалды). Әр жарысқа үш құрғақ ауа райына арналған дөңгелек (әдетте қатты және жұмсақ қоспа) және екі ылғалды ауа райына арналған дөңгелек әкелінеді. Қатты дөңгелектер беріктігімен ерекшеленеді, бірақ жабысу қабілеті төмен, ал жұмсақ дөңгелектер керісінше. 2009 жылы 2009 жылғы маусым ережелерін жаңарту аясында слик дөңгелектер қайтадан қолданысқа енгізілді; сликтерде жолақтар жоқ және олар жолмен 18%-ға дейін көбірек байланыс жасайды. Bridgestone дәуірінде, көрермендерге пилот қай дөңгелекте екенін анықтауға көмектесу үшін жұмсақ қоспаның бүйір қабырғасына жасыл жолақ салынған. 2019 жылдан бастап Pirelli дөңгелектерді атау жүйесін тоқтатты, соның салдарынан әр Гран-приде дөңгелектер жеке-жеке қатты, орташа және жұмсақ деп ақ, сары және қызыл түсті қабырғаларымен белгіленеді, бұрынғыдай әрбір бес дөңгекке жеке атау мен түс болмайды. Бұл өзгеріс кәдімгі жанкүйерлерге дөңгелектер жүйесін жақсырақ түсінуге көмектесу үшін жасалды. Әдетте, жарысқа әкелінетін үш құрғақ дөңгелек түрі бірінен соң бірі келе жататын сипаттамаларға ие.

Тежегіштер

Дискілі тежегіштер әрбір дөңгелекте ротор мен калиперден тұрады. Көміртекті композитті роторлар (1976 жылы Brabham командасы енгізді) болат немесе шойынның орнына, олардың жоғары сүргіштік, жылулық және деформацияға қарсы қасиеттерінің арқасында, сондай-ақ салмақтың айтарлықтай азаюына байланысты қолданылады. Бұл тежегіштер 1000 градус Цельсийге дейін (1800°F) жететін төмен температурада жұмыс істеу үшін жасалған және өндірілген. Жүргізуші тежегіш күшінің алдыңғы және артқы бөліктері арасындағы таралуын жол жағдайының немесе отын жүктемесінің өзгеруіне байланысты реттеуге болады. Ережелерде бұл басқару механикалық, электрондық емес болуы тиіс делінген, сондықтан ол көбінесе рульдегі басқару құралының орнына кабинадағы тұтқа арқылы басқарылады. Орташа F1 машинасы 100 км/сағ жылдамдықтан 0 км/сағ жылдамдыққа дейін шамамен 15 метр (48 фут) қашықтықта тоқтай алады, ал 2009 жылғы BMW M3 үшін бұл көрсеткіш 31 метр (102 фут) құрайды. Жоғары жылдамдықтан тежеу кезінде аэродинамикалық күш үлкен үдеуді қамтамасыз етеді: 4,5 g-ден 5,0 g-ға дейін (44-49 м/с2), ал Circuit Gilles Villeneuve (Канада Гран-приі) және Autodromo Nazionale Monza (Италия Гран-приі) сияқты жоғары жылдамдықты трассаларда 5,5 g-ға дейін (54 м/с2). Бұл көрсеткіш спорттық автомобильдер үшін 1,0–1,5 g (10–15 м/с2) аралығында (Bugatti Veyron 1,3 g үдеумен тежеуге қабілетті деп хабарланады). F1 машинасы 200 км/сағ жылдамдықтан толық тоқтауға бар болғаны 2,9 секундта, 65 метр (213 фут) қашықтықта жете алады. Қазіргі таңда Brembo, оның серіктес брендтері AP Racing және Hitco Formula 1 тежегіштерін өндірушілер болып табылады.

Жылдамдату

2016 жылғы F1 автомобильдерінің қуаты мен салмағының арақатынасы 1400 а.к./тонна (1,05 кВт/кг; 1270 а.к./амер. тонна; 0,635 а.к./фунт). Теориялық тұрғыдан алғанда, бұл автомобильге 1 секундтан кем уақытта желуге мүмкіндік береді. Дегенмен, төмен жылдамдықтарда қуатты қозғалысқа айналдыру мүмкін емес, себебі сүйреу жоғалады, ал әдеттегі көрсеткіш – 2,5 секундта желу. Бұл көрсеткіштер (2016 жылғы Mercedes W07 үшін): 0-ден: 2,4 секундқа дейін 0-ден: 4,2 секундқа дейін 0-ден: 8,4 секундқа дейін. Жылдамдану көрсеткіші әдетте 1,45 g (14,2 м/с²) дейін жетады, яғни жүргізуші орындыққа Жердің гравитациясынан 1,45 есе күшпен итеріледі. Сондай-ақ, кинетикалық энергияны қалпына келтіру жүйелері (KERS) деп аталатын күшейткіштер бар. Бұл құрылғылар автомобильдің тежелу процесінде туындаған кинетикалық энергияны қалпына келтіреді. Олар осы энергияны жинап, жылдамдануды күшейтуге қолданылатын қуатқа айналдырады. KERS жүйелері негізінен екі түрлі: электрлік және механикалық. Электрлік жүйелер автомобильдің беріліс құралына енгізілген мотор-генераторды пайдаланады, ол механикалық энергияны электр энергиясына және керісінше түрлендіреді. Энергия жиналғаннан кейін, ол батареяда сақталады және қажет болған кезде қолданылады. Механикалық жүйелер тежелу энергиясын жинап, оны минутына 80 000 айналымға дейін айналатын кішкентай инерциялық дөңгелекті қозғалуға пайдаланады. Қосымша қуат қажет болған кезде, дөңгелек автомобильдің артқы дөңгелектеріне қосылады. Электрлік KERS-тен айырмашылығы, механикалық энергия күйін өзгертпейді, сондықтан тиімдірек. Тағы бір нұсқа – гидравликалық KERS, онда тежелу энергиясы гидравликалық қысымды жинақтау үшін қолданылады, содан кейін қажет болған кезде дөңгелектерге жіберіледі.

Ауыспау

Көміртегі тежегіштері, шина технологиясымен және автомобильдің аэродинамикасымен үйлесімде, шынымен таңғажайып тежегіш күштерді қамтамасыз етеді. Тежеу кезіндегі баяулау күші әдетте 4 g (39 м/с²) құрайды, ал экстремалды жылдамдықтан тежеу кезінде, мысалы, Жиль Вильнёв трассасында немесе Индианаполисте, 5–6 g-ға дейін жете алады. 2007 жылы бұрынғы Гран-при жүргізушісі Мартин Брандл «Уильямс Тойота» FW29 «Формула-1» машинасын сынап көрді және күшті тежеу кезінде өкпесі қабырғаларына соғылып, оны еріксіз дем алуға мәжбүр еткенін айтты. Бұл жағдайда аэродинамикалық қарсылық күші көмектеседі және 1.0 g тежеуге үлес қосады, бұл көптеген жол спортивтік автомобильдердегі тежегіштерге тең келеді. Яғни, газ педалінен аяқ алғанда, «Формула-1» машинасы кедергі күшінің әсерінен жоғары жылдамдықтарда көптеген спорттық автомобильдер тежеу кезінде баяулайтын жылдамдықпен өтеді. «Формула-1» үшін тежегіштерді өндіретін үш компания бар: Hitco (АҚШ-та орналасқан, SGL Carbon Group құрамына кіреді), Италиядағы Brembo және Франциядағы Carbone Industrie. Hitco өз көміртегін/көміртегін өндірсе, Brembo оны Honeywell-ден, ал Carbone Industrie Messier Bugatti-ден сатып алады. Көміртегі/көміртегі – көміртек талшығымен күшейтілген көміртектің қысқаша атауы. Бұл көміртек талшықтарын көміртек матрицасымен күшейтуді білдіреді, ал матрица талшықтарға матрицалық шоғырландыру (CVI немесе CVD) немесе байланыстырушы полимердің пиролизі арқылы қосылады. «Формула-1» тежегіштерінің диаметрі және максималды қалыңдығы бар. Көміртегі/көміртегі тежегіш қалыптары Akebono, AP Racing немесе Brembo компаниялары ұсынатын 6 поршеньді қарама-қарсы калиперлермен басқарылады. Калиперлер алюминий қорытпасынан жасалған және титан поршеньдерімен жабдықталған. Ережелер калипер материалының модулін 80 ГПа-ға дейін шектейді, командалардың экзотикалық, жоғары нақтылыққа ие материалдарды, мысалы, бериллийді пайдалануын болдырмау үшін. Титан поршеньдері салмақты азайтады, сонымен қатар төмен жылу өткізгіштігіне ие, бұл тежегіш сұйықтығына жылу ағынын азайтады.

Бүйірлік жылдамдық

Формула 1 көлігінің аэродинамикалық күштері көліктің салмағынан үш есе көп көтеру күшін тудыра алады. Шындығында, тек жылдамдықта көтеру күші көліктің салмағына тең болады. Төмен жылдамдықтарда көлік 2.0 g-ға бұрылуы мүмкін. 3.0 g-ға дейін жанама күш Сузука трассасындағы есселерде (3 және 4-бұрыштар) байқалады. Blanchimont (Spa Francorchamps трассасы) және Copse (Silverstone трассасы) сияқты жоғары жылдамдықты бұрыштар 5.0 g-дан жоғары жылдамдықпен өтіледі, ал Сузуканың 130 R бұрышында 6.0 g тіркелген. Бұл Enzo Ferrari сияқты жоғары өнімділіктегі жол көліктеріндегі 1.5 g немесе Koenigsegg One:1 үшін Spa Francorchamps трассасында 1.7 g-дан жоғары максималды көрсеткіштермен салыстырылады. Жанама үдеуді тудыратын күш негізінен үйкеліс болғандықтан, ал үйкеліс қолданылатын нормаль күшке пропорционалды, үлкен көтеру күші F1 көлігіне өте жоғары жылдамдықпен бұрылуға мүмкіндік береді. Мысал ретінде, Spa Francorchamps трассасындағы Blanchimont және Eau Rouge бұрылыстары жоғарыда аталған жылдамдықпен өтіледі, ал жарыс спецификациясындағы туристік автомобильдер мұны тек 150–160 км/сағ жылдамдықпен ғана жасай алады (естеріңіз, жанама күш жылдамдықтың квадратына пропорционалды түрде артады). Жаңа және мүмкін тіпті экстремалды мысал – Стамбул Парк трассасындағы 8-бұрылыс, 190° шамасындағы салыстырмалы түрде тар 4 төбелік бұрылыс, онда көліктер жылдамдықты (2006 жылы) сақтайды және 7 секунд бойы 4.5 g мен 5.5 g аралығындағы күшке ұшырайды – Формула 1-дегі ең ұзаққа созылған қатты бұрылыс.

Ең жоғары жылдамдықтар

Ең жоғары жылдамдықтар іс жүзінде трассадағы ең ұзын тік сызықпен және ең жылдам айналым уақытына жету үшін автомобильдің аэродинамикалық конфигурациясын жоғары тік сызық жылдамдығы (төмен аэродинамикалық қарсылық) мен жоғары бұрылыс жылдамдығы (жоғары төмен күш) арасында теңестіру қажеттілігімен шектеледі. 2006 жылғы маусымда Формула-1 автомобильдерінің ең жоғары жылдамдығы Альберт Парк (Австралия) және Сепанг (Малайзия) сияқты жоғары төмен күшті трассаларда 300 км/сағ-тан (185 миль/сағ) асып түсті. Бұл жылдамдықтар 2005 жылғы және 2004 жылғы жылдамдықтардан төмен болды, себебі соңғы уақыттағы өнімділік шектеулеріне (төменде қараңыз) байланысты. Төмен төмен күшті трассаларда жоғары жылдамдықтар тіркелді: Гилль Вильнёвте (Канада) – 325 км/сағ (203 миль/сағ), Индианаполисте (АҚШ) – 335 км/сағ (210 миль/сағ), Монцада (Италия) – 360 км/сағ (225 миль/сағ). 2005 жылғы Италия Гран-приіне дейін бір ай бұрынғы сынақтар кезінде Макларен Мерседес F1 командасының Хуан Пабло Монтойя 372,6 км/сағ (231,5 миль/сағ) рекордтық ең жоғары жылдамдықты көрсетті, бұл FIA ресми түрде Формула-1 машинасының ең жоғары жылдамдығы ретінде танылды, тіпті ол жарыс апталығының ресми санкцияланған сессиясында тіркелмесе де. 2005 жылғы Италия Гран-присінде Макларен Мерседес-тің Кими Райкконен 370,1 км/сағ жылдамдықпен тіркелді. Бұл рекорд 2016 жылғы Мексика Гран-присінде Уильямс драйвері Валтери Боттаспен бұзылды, оның жарыс жағдайындағы ең жоғары жылдамдығы 372,54 км/сағ құрады. Алайда, бұл ақпарат FIA-ның ресми мониторларында көрсетілсе де, FIA оны әлі ресми рекорд ретінде қабылдаған жоқ. Боттас бұған дейін 2016 жылғы Еуропа Гран-присіне іріктеу кезінде 378,035 км/сағ (234,9 миль/сағ) ең жоғары жылдамдық рекордын көрсеткен, бірақ ол слипстримді пайдаланды. Бұл рекорд әлі ресми әдіспен расталмады, себебі ақпараттың жалғыз көзі – Уильямс командасының Twitter-дегі жазбасы, ал FIA-ның ресми жылдамдық өлшегіштері Боттастың жылдамдығын 366,1 км/сағ деп өлшеді. Қазіргі уақытта Монтойяның жылдамдығы ресми рекорд ретінде саналады, тіпті ол санкцияланған сессияда тіркелмесе де. Трассадан тыс жерде BAR Honda командасы өздерінің FIA Formula One регламентіне сәйкес келетінін мәлімдеген модификацияланған BAR 007 машинасымен 2005 жылдың 6 қарашасында Бонневиллдегі рекордтық әрекетке дайындық кезінде бір бағытты тік сызықта 413 км/сағ (257 миль/сағ) жылдамдық рекордын орнатты. Автомобиль ең жоғары жылдамдыққа оңтайландырылған, оның жерден көтерілуіне кедергі келтіретін жеткілікті төмен күшке ие болды. 2005 жылдың соңында BAR-ды сатып алғаннан кейін Honda деп аталған автомобиль 2006 жылдың 21 шілдесінде Бонневилл спидвейінде бір бағытты жүріс бойынша FIA ратификациялаған рекордты орнатты. Бұл жағдайда автомобиль FIA Formula One регламентіне толық сәйкес келмеді, себебі ол тұрақтандыру үшін жылжымалы аэродинамикалық рульді қолданды, бұл 2006 жылғы Formula One техникалық регламентінің 3.15-бабын бұзды, онда автомобильдің аэродинамикалық өнімділігіне әсер ететін кез келген бөлігі қатаң бекітілуі керек.

FIA-ның соңғы нәтижелерін шектеу

Жылдамдықты азайту және жүргізушілердің қауіпсіздігін арттыру мақсатында FIA 1980-жылдардан бері F1 конструкторлары үшін жаңа ережелерді енгізіп келеді. Бұл ережелерге 1983 жылы "қанатты машинаның" (жер әсері) тыйым салынуы (2022 жылы қайта енгізілді); 1989 жылы турбокомпрессордың (2014 жылы қайта енгізілді); 1994 жылы белсенді суспензия мен ABS; 1998 жылы сым шиналардың (2009 жылы қайта енгізілді) тыйым салынуы; 1995 жылы алдыңғы және артқы қанаттардың кішіреюі және қозғалтқыш көлемінің 3,5 литрден 3,0 литрге дейін азайтылуы; автомобильдердің енінің 2 метрден 1,8 метрге дейін азайтылуы; 2006 жылы қозғалтқыш көлемінің 3,0 литрден 2,4 литрге дейін азайтылуы; 2001 жылы қайтадан енгізілгеннен кейін, қозғалтқышты басқару және тартуды басқару, сондай-ақ қозғалтқышты тежеу, 2004 және 2008 жылдары қайтадан қолданылды. Алайда, осы өзгерістерге қарамастан, конструкторлар қуатты және аэродинамикалық тиімділікті арттыру арқылы өнімділікті арттыруды жалғастырды. Нәтижесінде, 2004 жылы көптеген трассаларда, ұқсас ауа райы жағдайында, поул-позиция жылдамдығы алдыңғы жылғы көрсеткіштерден 1,5-3 секундқа төмендеді. 2005 жылы енгізілген аэродинамикалық шектеулердің мақсаты күшті қысымды шамамен 30%-ға азайту болған, бірақ көптеген командалар оны тек 5-10%-ға ғана азайта алды. 2006 жылы қозғалтқыш қуаты 3,0 литрлік V10 қозғалтқыштарынан 2,4 литрлік V8 қозғалтқыштарына көшу арқылы азайтылды, бұл қозғалтқыштар он жыл бойы қолданылды. Кейбір жаңа қозғалтқыштар 2006 жылы 20 000 айналымға жете алды, бірақ 2007 жылғы маусымда қозғалтқыштың жаңаруы тоқтатылды және FIA барлық қозғалтқыштардың сенімділігін арттыру және айналымдарды басқару үшін айналымдарды 19 000-ға дейін шектеді. 2008 жылы FIA шығындарды қысқарту шараларын күшейтіп, беріліс қораптарының 4 Гран-при демалысында жұмыс істеуін, сондай-ақ 2 жарыс демалысындағы қозғалтқыш ережесіне қосымша талап қойды. Бұған қоса, барлық командалар Microsoft компаниясымен бірлесіп жасалған MES (McLaren Electronic Systems) ұсынған стандартты ECU-ды пайдалануға міндетті болды. Бұл ECU-лар сүйреуді басқару, іске қосуды басқару және қозғалтқышты тежеу сияқты электрондық жүргізушіге көмек көрсететін құралдарды қолдануға шектеулер қойды және оларды өзгертуге жол бермейді. Басты назар шығындарды төмендетуге және көліктерді басқаруды "электрондық құрылғылар" емес, жүргізушінің дағдыларына қоюға аударылды. 2009 жылғы маусымда механикалық тұтқышты арттыру және басып өту мүмкіндіктерін жасау үшін өзгерістер енгізілді, нәтижесінде жылтыраған шиналар, стандартталған орталық бөлігі бар кең және төменгі алдыңғы қанат, тар және биік артқы қанат, диффузердің артқа жылжуы және биіктігінің артуы, бірақ күшті қысымды өндіру тиімділігінің төмендеуі болды. Күрделі қосымшалардың, мысалы, қанаттардың, баржебордтардың және басқа да аэродинамикалық құрылғылардың тыйым салынуымен жалпы аэродинамикалық тұтқыштың күрт төмендеуіне әкелді, бұл құрылғылар бұрын ауа ағынын машинаның үстінен және астынан жақсырақ бағыттау үшін қолданылған. Қозғалтқыштың максималды айналымдары сенімділікті одан әрі арттыру және қозғалтқыштың қызмет мерзіміне сәйкес келу үшін 18 000 айналымға дейін төмендетілді. Лобби топтарының және басқа да ұйымдардың қысымының артуына байланысты көптеген адамдар Формула 1-дің болашақ технологиялық жетістіктерге, әсіресе тиімді автомобильдерге қатысты инновациялық күш ретінде маңыздылығына күмән келтірді. FIA-дан спортты экологиялық таза жолға қалай итермелеуге болатынын қарастыруды сұрады. Сондықтан 2009 жылғы маусымда жоғарыда аталған өзгерістерге қоса, командаларға 2009 жылғы маусымға дейін автомобильдерге орнатылатын белгілі бір типтегі регенеративті тежегіш жүйелерді қамтитын KERS құрылғысын жасау ұсынылды. Жүйенің мақсаты тежеу кезінде ысырапқа салынған кинетикалық энергияны азайту, оны пайдалы түрге (электр энергиясы немесе серпімді дөңгелектегі энергия сияқты) айналдыру және кейіннен қуатты арттыру үшін қозғалтқышқа қайтару болды. Алайда, көліктік көлік жүйелерінен айырмашылығы, олар энергияны автоматты түрде сақтайды және босатады, энергия тек жүргізуші батырманы басқан кезде ғана босатылады және 6,5 секундқа дейін пайдалы болады, бұл қосымша 400 кДж қуатты береді. Бұл "Индикар" және "А1ГП" серияларындағы "өткізуге түрту" батырмасын тиімді түрде қайталайды. KERS 2010 жылғы чемпионатта көрінбеді, себебі ол техникалық тұрғыдан тыйым салынбағанмен, FOTA оны қолданбауға келісті. Алайда, ол 2011 жылғы маусымда қайтадан пайда болды, HRT, Virgin және Lotus командаларынан басқа барлық командалар осы құрылғыны пайдаланды. 2014 жылғы маусымдағы ережелер қозғалтқышқа берілетін жанармай ағынының максималды мөлшерін 100 кг/сағатқа дейін шектеді, бұл максималды қуатты 550 кВт-тан шамамен 450 кВт-қа дейін азайтты. Ережелер сондай-ақ үдету және энергияны қалпына келтіру үшін электр қозғалтқышының қуатын 120 кВт-қа дейін еселеді, сондай-ақ әрбір айналымда KERS пайдалана алатын энергияның максималды мөлшерін 4 МДж-ға дейін арттырды, ал зарядтау 2 МДж-ға дейін шектелді. Қозғалтқышқа қосымша электр генераторлық агрегатты турбокомпрессорға қосуға болады.