Кіріспе
Активтердің таза құны (НАВ) – кәсіпорның барлық активтерінің құнынан оның міндеттемелерінің құны шегерілгендегі құн. Бұл, әсіресе ашық қорлар, өзара инвестициялық қорлар, хедж-фондтар және венчурлік капитал қорларына қатысты қолданылады. АҚШ-тың Қағаздар және биржалар комиссиясында тіркелген мұндай қорлардың үлестері әдетте олардың активтерінің таза құны бойынша сатып алынады және қайта алынады. Бұл сондай-ақ хедж-фондтар мен венчурлік капитал қорларында инвесторлардың негізгі инвестицияларының құнын есептеу кезінде маңызды көрсеткіш болып табылады. Активтердің таза құны бизнестің баланстық құнымен немесе меншік капиталымен бірдей болуы мүмкін. Активтердің таза құны жалпы меншік капиталының құнын көрсетуі мүмкін, немесе инвесторлардың қолындағы акциялар санына бөлінеді, соның нәтижесінде акцияға шаққандағы активтердің таза құны есептеледі.
Net asset value (NAV) is the value of an entity's assets minus the value of its liabilities, often in relation to open end, mutual funds, hedge funds, and venture capital funds. Shares of such funds registered with the U. S. Securities and Exchange Commission are usually bought and redeemed at their net asset value. It is also a key figure with regard to hedge funds and venture capital funds when calculating the value of the underlying investments in these funds by investors. This may also be the same as the book value or the equity value of a business. Net asset value may represent the value of the total equity, or it may be divided by the number of shares outstanding held by investors, thereby representing the net asset value per share.
Шолу
Таза актив құны және басқа да бухгалтерлік есеп пен жазбаларды жүргізу қызметі қорды есепке алу процесінің нәтижесі болып табылады (бұл бағалы қағаздарды, инвестицияларды және портфельді есепке алу деп те аталады). Қордың бухгалтерлік жүйелері – инвесторлардың капитал ағынын, инвестицияларды сатып алу мен сатуды, сондай-ақ қордың инвестициялық табысын, пайдасын, зиянын және операциялық шығыстарын есепке алу үшін қолданылатын күрделі компьютерлік жүйелер. Қордың инвестициялары мен басқа да активтері қорға және оған байланысты нормативтік немесе ұйымдастырушы талаптарға қарай күнделікті, апталық немесе айлық түрде бағаланады. Әлемдік практикада активтер мен міндеттемелерді бағалаудың бірыңғай әдісі немесе негізі жоқ, бағалау критерийлері жағдайларға, бағалау мақсатына және қолданылатын нормативтік және/немесе бухгалтерлік принциптерге байланысты болады. Мысалы, АҚШ-та тіркелген ашық қорлар үшін инвестициялар әдетте Нью-Йорк қор биржасы жұмыс істейтін күндері, жабылу бағасын (нақты құнды білдіретін) пайдалана отырып, әдетте шығыс уақыты бойынша сағат 16:00-де бағаланады. АҚШ-та тіркелген ақша нарығы қорлары үшін, тиімділік және басқа да мақсаттар үшін, әртүрлі талаптар үнемі орындалған жағдайда инвестициялар көбінесе нарықтық құнға қарама-қарсы "амортизациялық құнмен" есепке алынады немесе бағаланады. 2020 жылдың 17 қыркүйегінде Үндістанның Бағалы қағаздар және биржалар жөніндегі басқармасы (СББ) хабарлама жариялап, өтімділік күні (инвестициялық қаражат АҚБ-ға түскен күн) инвестицияның көлеміне қарамастан, сағат 13:00-ге дейін өтімді қор бірліктерін сатып алғанда күндік таза актив құнының қолданылатынын мәлімдеді. Бағалау процесі аяқталғаннан және барлық тиісті бухгалтерлік жазбалар енгізілгеннен кейін бухгалтерлік кітаптар "жабылады", бұл акцияға шаққандағы таза актив құнын қоса алғанда, түрлі ақпаратты есептеуге және дайындауға мүмкіндік береді.
Ашық қорлар
Активтердің таза құны ашық типтегі қорлар контекстінде жиі қолданылады. Мұндай қорлардың акциялары мен үлестері инвесторлар арасында сауда-саттыққа түспейді, бірақ қор әрбір жаңа инвесторға акцияларды шығарып береді және инвестор ақшасын шығарғанда қайтарып алады. Қор акциялар мен үлестерді қордың таза актив құнына (NAV) сәйкес есептелген бағамен шығарады және қайтарып алады, жаңа инвесторлар қордың әділ үлесін, ал ақшасын қайтарып алушылар қордың ақшалай құнының әділ үлесін алуы үшін. Мысалы, егер қордың NAV 200 миллион долларға тең болса және белгілі бір күні 1 миллион акциясы шығарылса, "акция бағасы" – акциялар шығарылатын баға – 200 доллар болады. Сол күні 40 миллион доллар салған инвесторға 200 000 акция беріледі. Олардың инвестициялауынан кейін бірден қордың жалпы таза актив құны 240 миллион долларды құрайды, өйткені жаңа инвестордың ақшасы қордың бір бөлігіне айналады және қордың инвестициялауына қолжетімді болады. Егер осы уақытқа дейін оның 1/6 үлесі қордан ақша алу немесе оған инвестиция салу арқылы өзгермесе, инвестор қор құнының 1/6 бөлігіне құқылы болады. Сондықтан ашық қордың активтері мен міндеттемелерін бағалау инвесторлар үшін өте маңызды. Егер жоғарыдағы мысалдағы NAV сол активтермен 160 миллион доллар (және акция бағасы 160 доллар) деп есептелсе, инвесторға 250 000 акция беріледі және қордың 1/5 бөлігіне құқығы болады. Керісінше, жабық типтегі қорлар ашық нарықта инвесторлар арасында саудаланады, нарықтық бағамен сатылады және NAV-қа сүйенбейді. Сондықтан жабық қордағы акциялар немесе үлестердің бағасы тараптар келіскен баға болады, бұл қордың NAV-іне сәйкес келмеуі мүмкін. Мұндай қорлардың биржада саудаланатын акциялары көбінесе NAV-тан төмен бағамен саудаланады.
Қате белгіленуі
Бағалы қағаздарды бағалауда дұрыс емес белгілеу, қасақана алдау арқылы бағалы қағаздарға тағайындалған құн олардың нақты құнын көрсетпеген жағдайда орын алады. Дұрыс емес белгілеу инвесторлар мен қор басшыларын шалақ трейдер басқаратын бағалы қағаздар портфеліндегі бағалы қағаздардың құны (бағалы қағаздардың таза актив құны) туралы жаңылыстырады, соның салдарынан нәтижелерді бұрмалайды. Егер алаяқ трейдер дұрыс емес белгілеумен айналысса, ол жұмыс істейтін қаржы фирмасынан жоғары бонус алуға мүмкіндік алады, себебі оның бонусы басқаратын бағалы қағаздар портфелінің нәтижелеріне байланысты есептеледі.
Ашық қорлар мен хедж-фондтардағы активтерді бағалау
Ұжымдық инвестициялық схеманың (мысалы, АҚШ-тың өзара қорлары немесе хедж-фонды) таза актив құны (NAV) қордың портфелінің (активтерінің) жалпы құнынан оның жинақталған міндеттемелері (несие берген банктерге берешегі, инвестициялық менеджерлер мен қызмет көрсетушілерге берешегі және басқа міндеттемелер) шегеріле отырып есептеледі. Хедж-фондтың таза актив құнын есептеу, оның ішінде қордың кіріс және шығыс жинақталуын есептеу және бағалы қағаздардың бағасын ағымдағы нарықтық құн бойынша белгілеу – қор әкімшісінің маңызды міндеті, себебі бұл инвесторлардың қор акцияларын сатып алу және сату бағасы болып табылады. Әкімшінің NAV-ны дәл және уақтылы есептеуі өте маңызды. 2003 жылы Lancer Group инвесторлары хедж-фонд әкімшісі Citco-ны "бұрмаланған" таза актив құнын (NAV) мәлімдемелер арқылы әдейі таратқаны үшін сотқа берді. Citco ақырында инвесторларға Lancer қорларының әкімшісі қызметінен бас тартатынын хабарлады, бірақ түсіндірме бермеді. Citco Lancer компаниясының директорлар кеңесінен бағалаудың дұрыстығы туралы мәлімдемелер сұрағанын көрсеткенімен, Нью-Йорк штатының Оңтүстік округінің судьясы Шира Шейндлин: "Бұл әрекеттер Citco Group компаниясының сандарға күмән келтіргенін көрсетсе де, оларды Citco Group компаниясының процеске қатысуын жасыруға бағытталған әрекеттер деп түсіндіруге болады" деп жазды. 2016 жылы сотталушылар Анвар талапкерлеріне 235 миллион доллар төлеп, келісімге келді.
Кәсіпорындар
Инвестициялық компанияларға (қосалқы қорларға) қарағанда операциялық компанияларға көшкенде, ашық компания акцияларының арзан немесе қымбат инвестиция екенін анықтау үшін инвесторлар қолданатын бір құрал – компанияның ағымдағы нарықтық капитализациясын (яғни, нарықтың компанияны бағалайтын бағасын) оның таза актив құнымен (NAV) салыстыру болып табылады. Таза актив құны нарықтық бағадан төмен болуының себептері мыналар: әртүрлі елдерде есеп беру принциптері мен қаржылық есептіліктердегі сомаларды көрсету әдістері әртүрлі болғандықтан, түрлі юрисдикциялардағы компанияларды салыстыру қиынға түседі. Қаржылық есептіліктердегі шамалар әдетте олардың тиісті жергілікті юрисдикциясының есеп беру принциптеріне сәйкес тіркеледі, бұл төменде көрсетілген барлық мәселелерге әсер етеді. Компания активтерінің қазіргі құны, NAV есептеуінде қолданылатын қаржылық есептіліктерде көрсетілген тарихи құнынан өзгеше болуы мүмкін. Таза актив құны компанияның ағымдағы активтері мен міндеттемелерін көрсетеді. Инвесторлар компанияның үлкен өсу мүмкіндіктері бар деп есептесе, олар компания үшін оның таза актив құнынан жоғары төлеуге дайын болуы мүмкін. Кейбір активтер, мысалы, гудвилл (компанияның болашақта табыс табу қабілетін көрсетеді), міндетті түрде баланста көрсетілмейді, сондықтан таза актив құнын есептеуде олар көрінбейді. Компанияның нарықтық құны әрқашан оның таза актив құнынан жоғары бола бермейді. Мысалы, сарапшылар мен басшылар 2007 жылдың маусым айында Liberty Media Corporation компаниясының акциялары таза актив құнынан (немесе «негізгі актив құнынан») 30-50% төмен бағамен саудаланып жатқанын бағалады. Егер компанияның нарықтық құны оның таза актив құнынан төмен болса, компанияны жабылып, активтерін жеке-жеке сату, оны іске қосып жұмыс істеуден тиімдірек болуы мүмкін. Қорларды бағалаудан айырмашылығы, компания активтерінің таза актив құнын есептеу мақсатында әдетте олардың кітаптық құны, тарихи құны немесе амортизацияланған құны, немесе осы үш құнының тиісті комбинациясы қолданылады.
Accounting principles and bases of presentation of amounts in financial statements differ worldwide, blurring the comparability of companies in various jurisdictions. Financial statement values are typically recorded based on their local jurisdiction's related principles of accounting, which affect all the remaining points below. The current value of a company's assets likely differ from the historical cost reflected in the financial statements used in NAV calculations. The NAV describes the company's current asset and liability position. Investors might believe that the company has significant growth prospects, in which case they would be prepared to pay more for the company than its NAV. Certain assets, such as goodwill (which broadly represents a company's ability to make future profits), are not necessarily included on a balance sheet and so will not appear in an NAV calculation. A company's market value will not always be greater than its NAV. For example, analysts and management estimated that Liberty Media Corporation was trading for 30 50% below its net asset value (or "core asset value") in June 2007. Where a company's market value is lower than its NAV, it may be considered more profitable to wind the company down and sell off its assets individually rather than continue to run it as a going concern. In contrast to fund valuation, the assets of a company will generally be valued for the purpose of a NAV calculation using the book value, the historical cost, or the amortised cost of the company's assets, or an appropriate combination of the three.
Жылжымайтын мүлік инвестициялық трасттары
NAV – жылжымайтын мүлік инвестициялық трасттарының (REIT) бағалау индекстерінің бірі. NAV әдетте «инвестициялық бірлікке шаққанда» көрсетіледі, яғни құны белгілі бір уақыттағы жалпы сомадағы инвестициялық бірліктер санына бөлінеді. Қарапайым тілмен айтқанда, NAV – бұл инвестициялық корпорацияның иелігіндегі жылжымайтын мүліктің нарықтық құнын көрсететін түзетілген таза актив құны. Жеке инвестициялық бірлік бағасының бірлік NAV-қа қатыстығындағы премия/дисконт деңгейі бағалау өлшемі ретінде қолданылады. NAV индексі – меншікті мүліктердің және бренд құндылықтарының іске асырылмаған пайдасы/шығыны сияқты факторларды ескеретін түзетілген капиталға қатысты баға коэффициентімен тең. PropertyMall сияқты жаңалықтар агенттіктері әдетте REIT компаниясы оны жариялаған кезде NAV туралы хабарлайды.
Айнымалы сақтандыру және айнымалы аннуитет келісімшарттары
Өзгермелі өмірді сақтандыру полистері мен өзгермелі аннуитет келісімшарттары көбінесе өзара қорлар сияқты құрылымдалған, және олардың құны бағалы қағаздар мен нарықтардың құбылуына байланысты өзгеруі мүмкін. Әдетте, бұл сақтандыру немесе аннуитет өнімдері полис иелеріне/аннуитанттарға олардың инвестициялары үшін "мүліктік бірліктер" ұсынады – бұл өзара қор акцияларына ұқсас. Сондай-ақ, қор сияқты, осы өнімдердің активтері, міндеттемелері және таза активтері белгілі бір уақыт аралығында бағаланады, нәтижесінде бірлік актив құны немесе акция бағасына шаққандағы AUV немесе UAV пайда болады, бұл қордың таза актив құнына (NAV) ұқсас.