Цыганский барон

Кіріспе

1885 жылы Иоганн Штраус II-нің операсы.

«Циган бароны» (Der Zigeunerbaron) – Иоганн Штраус II-нің үш актілі операсы, алғаш рет 1885 жылдың 24 қазанында Вена театрында көрсетілді. Оның неміс тіліндегі либреттосы Игнац Шницердің 1883 жылы жарық көрмеген Мёр Йокаидің «Саффи» әңгімесіне негізделген. «Циган бароны» опера болғанымен, Штраустың бұрынғы көңілді және жеңіл туындыларынан ерекшеленеді; музыкалық және драмалық тұрғыдан айтарлықтай терең мазмұнды көрсетеді, музыка зерттеушісі Эндрю Лэмб бұл туындыны «Штраустың нағыс опера жазуға жасаған қадамы» деп сипаттаған. Ол Штраустың ең үздік үш сахналық туындысының бірі саналады, сондай-ақ «Жарқанат» (1874) және «Венециядағы бір түн» (1883) операларымен бірге аталады. Штраус осы әңгімені операға бейімдеу туралы Йокаимен көп ұзамай әңгімелесіп, келісімге келді.

Австрия мен Венгрия

"Цыган барон" 1885 жылғы 24 қазанда Вена театрында тұңғыш рет қойылды және тез арада халықаралық табысқа ие болды; Штраустың өмірінің соңына дейін үнемі танымал болды. 1990 жылы Цюрих операсы, музыка директоры Николаус Харнонкорт басшылығымен және Штраусс маманы Норберт Линке жетекшілігімен, түпнұсқа партитурадан музыканы қалпына келтірді. 1901 жылдың қыркүйегінде Вена театры опереттаның сыншылар тарапынан жоғары бағаланған қайта қойылымын ұйымдастырды. Бұл театрдың сол кездегі директоры Вильгельм Карцагтың бастамасымен жасалды, сол кезде Австрия опереттасы Венада Англиядан келген оперетталармен іріктеліп алынып, орны ауыстырылған болатын. Опера алғаш рет 1910 жылғы 26 желтоқсанда Вена мемлекеттік операсы сахнасында дирижер Феликс Вайнгартнер жетекшілігімен қойылды.

АҚШ және Ұлыбритания

АҚШ-тағы тұңғыш көрсетілімі 1886 жылдың 15 ақпанында Бродвейдегі Казино театрында өтті. Басты рөлді тенор Уильям Кастл, ал Саффи рөлін сопрано Поли́на Холл орындады. Метрополитен операсы бұл операны дәл 20 жылдан кейін, 1906 жылдың 15 ақпанында қайта сахналады. Басты рөлді Андреас Диппель, Саффиді Белла Альтен, Ципраны Луиза Гомер, Кальман Цупаны Отто Гориц, Арсенаны Мари Раппольд орындады, ал дирижерлік пультта Нахан Франко тұрды. Мет операсы 1959 жылы операны тағы да қойды. Басты рөлде Николай Гедда (Сандор Баринкай), Саффиде Лиза Делла Каса, Ципрада Регина Ресник, Кальман Цупан рөлінде Уолтер Слезак, Арсена рөлінде Лорел Херли, Оттокар рөлінде Пол Франке, Мирабелла рөлінде Миньон Данн, ал дирижерлік етіп Эрих Лайнсдорф шықты. Нью-Йорктегі тағы бір ерекше қойылымдарға Нью-Йорк филармониясының операдан екі көрсетілімі кірді: 1942 жылы Льюисон стадионында Герберт Граф сахналаған, Саффи рөлінде Маргит Бокор ойнады; және екіншісі, 1995 жылы Авери Фишер залында тенор Стэнфорд Олсен басты рөлде, ал дирижерлік құралын Курт Масур басқарды. Нью-Йорк Сити Операсы (NYCO) 1944 жылы, компанияның алғашқы маусымында Уильям Уайметалл операны дирижер Джордж Мидтің ағылшын тіліне аудармасын пайдаланып сахналады. Компания келесі жылы Гордон Дилвортты Баринкай рөлінде, ал Бренда Льюисті Саффи рөлінде қайта қойды. 1939 жылы Лос-Анджелес азаматтық жарық операсы композитор және либреттист Энн Роннеллдің ағылшын тіліне аудармасын қолданып, бұл операны сахналады. Бұл аударма 1940 жылы G. Schirmer, Inc. баспасынан шықты және ағылшын тіліндегі жазбалар мен операның сахналық қойылымдарында кеңінен қолданылды. Ұлыбританияда «Цыган бароны» алғаш рет 1935 жылдың 12 ақпанында әуесқойлар қойған өндірісте орындалды. Ұлыбританиядағы кәсіби тұңғыш көрсетілімі 1938 жылдың 10 наурызында Карл Роза опера компаниясының көктемгі маусымы аясында Корольдік театрда, Нотингемде өтті. Штраустың «Цыган баронына» арналған музыкасы бүгінге дейін жиі орындалады. Ол операдан дайындаған оркестрлік шығармалар да танымал болды, соның ішінде шаттандыратын Schatz Walzer (Қазына вальсі), Op. 418, сондай-ақ "Brautschau" ("Жұбай іздеу"), Op. 417, және "Kriegsabenteuer" ("Соғыс оқиғалары"), Op. 419.

The US premiere took place on 15 February 1886 at the Casino Theatre on Broadway with tenor William Castle in the title role and soprano Pauline Hall as Saffi. It was first staged by the Metropolitan Opera exactly 20 years later on 15 February 1906 with Andreas Dippel in the title role, Bella Alten as Saffi, Louise Homer as Czipra, Otto Goritz as Kálmán Zsupá, Marie Rappold as Arsena, and Nahan Franko conducting. The Met staged the opera again in 1959 with Nicolai Gedda as Sándor Barinkay, Lisa Della Casa as Saffi, Regina Resnik as Czipra, Walter Slezak as Kálmán Zsupán, Laurel Hurley as Arsena, Paul Franke as Ottokar, Mignon Dunn as Mirabella, and Erich Leinsdorf conducting. Other notable performances in New York City included two presentations of the opera by the New York Philharmonic; first at Lewisohn Stadium in 1942 in a production staged by Herbert Graf and starring Margit Bokor as Saffi; and second, in 1995 with tenor Stanford Olsen in the title role at Avery Fisher Hall under the baton of Kurt Masur. The New York City Opera (NYCO) mounted the work during the company's first season in 1944 with William Wymetal staging the opera using an English language translation by conductor George Mead. The company repeated the production the following year with Gordon Dilworth as Barinkay and Brenda Lewis as Saffi. In 1939 the Los Angeles Civic Light Opera staged the work using an English language translation by composer and lyricist Ann Ronell. This translation was published by G. Schirmer, Inc. in 1940, and has been widely used in English language recordings and stagings of the work. In the UK The Gypsy Baron was first performed on 12 February 1935 in an amateur production. The UK professional premiere took place on 10 March 1938 at the Theatre Royal, Nottingham, as part of the Carl Rosa Opera Company's spring season there. Strauss's music for The Gypsy Baron is still regularly performed today. The orchestral pieces that he furnished from the work were also well recognised, among them, the sparkling Schatz Walzer (Treasure Waltz), Op. 418, as well as the polkas "Brautschau" ("Looking for a Wife"), Op. 417, and "Kriegsabenteuer" ("War Adventures"), Op. 419.

Таңдалған жазбалар

1986: Вилли Босковский (дирижер), Münchner Rundfunkorchester және Bayerischer Rundfunk хоры. Орындаушылар: Граф Хомонай: Дитрих Фишер-Дискау; Конте Карнеро: Клаус Хирте; Сандор Баринкай: Йозеф Прочка; Кальман Зсупан: Уолтер Берри; Арсена: Бригитт Линднер; Мирабелла: Ильзе Граматцки; Оттокар: Мартин Финке; Ципра: Ханна Шварц; Саффи: Джулия Варради; Пали: Ральф Лукас. CD: EMI Cat: CDS 7 49231 8
2004: Армин Джордан (дирижер), Orchestre National de France және Choeur de Radio France. Орындаушылар: Граф Хомонай: Бела Перенч; Конте Карнеро: Пол Конг; Сандор Баринкай: Зоран Тодорович (Тодорович); Кальман Зсупан: Рудольф Вассерлоф; Арсена: Жаннетт Фишер; Мирабелла: Ханна Шаер; Оттокар: Мартин Хомрих; Ципра: Ева Волак; және Саффи: Наталья Ушакова. CD: Naïve Cat: V 5002 (Франция және Монпелье радиосының фестивалінде жазылған)
2016: Лоуренс Фостер (дирижер). Николай Шукофф, Йохен Шмекенбехер, Маркус Брюк, Жасмина Сакр, Клаудия Бараинский, Хайнц Зедник, Пол Кауфман, Хатуна Микаберидзе, Ренате Пицшайдер, NDR Филармониясы, NDR хоры. PENTATONE PTC 5186482 (1886 жылғы нұсқа)