Кіріспе

Идзу билеушісі (伊豆の踊子) – жапон жазушысы және Нобель сыйлығының иегері Ясунари Кавабатаның 1926 жылы алғаш жарияланған әңгімесі (немесе, көлеміне қарай, повесть).

Сюжет

Жазғы демалыстың соңғы күндері Токиодан келген жиырма жастағы студент Айдзу түбегін аралап, жалғыздық пен күңке сезімінен туған саяхатын баяндайды. Оның жолы бес музыканттан тұратын топпен бірнеше рет кесіседі – бір ер адам және төрт әйел, олар Амаги тауының туннеліне қарай бара жатысқанда. Ол топтағы ең жас көрінетін, ауыр барабанды иеленген әйелдің сұлулығына тәнті болады және олардың ізінен еруді шешеді. Туннельден өткен соң, топ жетекшісі Эикичи онымен сөйлесіп, өзінің және серіктерінің Осима аралынан келгенін, ал суық тигенге дейін қысқа гастрольдік сапарда екенін айтады. Юганода, топ түнеу үшін тоқтаған жерде, баяндаушы Эикичиден жас әйел Каорудың оның он төрт жасар қарындасы екенін біледі. Топтың қалған мүшелері – Эикичидің әйелі Чиёко, оның анасы және үй қызметшісі. Кешке музыканттар ауылдағы басқа бір қонақ үйде қонақтарға ойын-сауық көрсетеді. Студент Каорудың барабанын ойнағанын естіп, тыңдаушылары оны мазалап қоюы мүмкін деп уайымдайды. Ертесі күні баяндаушы Каорудың жуынып шығып, оған қол бұлғап тұрғанын көреді. Ол оның әлі жас, күнәсіз екенін түсінгенде күліп жібереді. Токиоға қайту күні жақындап келсе де, ол музыканттардың тағы бір күн серік болып жүру туралы ұсынысын қабылдайды. Серуендеп бара жатқанда студент Каору мен Чиёконың оның қандай жақсы адам екенін айтқанын естіп, көңілі көтеріліп, топтың кедей, білімсіз адамдар екендігін ұмытады. Эикичидің анасы оны қысқы демалысында үйлеріне шақырады, бірақ кейін Каоруға онымен бірге киноға баруға тыйым салады. Ертесі күні таңертең студент Шимодадағы қайыққа отырып, Токиоға қайтады, оны Эикичи мен қайғыға батқан Каору шығарып салады. Қайықта ол жылай бастайды, ажырасудан қынжылып, сонымен бірге жеңілдік сезімін де сезінеді.

Жариялану тарихы

"Идзу биіші қызы" алғаш рет 1926 жылы "Бунгей жидай" журналында екі бөлімге бөлініп, ал 1927 жылы "Кинсейдо" баспасында тағы тоғыз әңгімемен бірге кітап түрінде жарық көрді.

Қабылдау және мұра

1997 жылғы американдық басылымды қарап шыққанда, Марк Моррис The New York Times газетінде «Идзудың билеуші қызын» «алдамшы түрде қарапайым, тазалау мен тазарту туралы әңгіме [ ]» деп атады, сондай-ақ Кавабатаның туындыларында жиі кездесетін ересек әйел сексуалдығының жойылғанын және оның орнына ұятсыз қыздықтың толық күйреуінің орнын басатынын, ал басты кейіпкердің «қоғамдық мұңдықпен әрдайым өмір сүретін адамдардан алған жеке кешірімін» атап көрсетті. 2000 жылғы антологияға жазған рецензиясында Дональд Ричи «Идзудың билеуші қызын» Кавабатаның ең танымал және сүйікті туындысы деп бағалады, бұл өмірбаяндық және «көрінетіндей өнерсіз, бірінші махаббаттың өзін шынайы бейнелейтін» туынды.

Аудармалар

"Идзудың билеуші қызы" алғаш рет Эдвард Сейденстикер аударғанда ағылшын тіліне көшirilді, бұл Кавабатаның ағылшын тіліне аударылған тұңғыш туындысы болды. 1955 жылы "Атлантик" журналында "Идзу билеушісі" деген қысқартылған нұсқасы жарияланды. Кейінгі басылымдарда Сейденстикердің әңгімеге жасаған толық аудармасы жарияланды. 1997 жылы Дж. Мартин Холман осы әңгіменің жаңа ағылшын тіліндегі аудармасын ұсынды.

Танымал мәдениет

Бұл оқиға Жапонияда кеңінен танымал, және бүгінде Одорико (яғни "билейтін қыз") - Идзу аймағына қатынайтын экспресс пойыздардың атауы ретінде қолданылады.