Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық японлог (1921–2007)
American Japanologist (1921–2007)
Эдвард Джордж Сейденстикер (11 ақпан 1921 – 26 тамыз 2007) – Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі танымал американдық ғалым, тарихшы және классикалық және қазіргі жапон әдебиетінің көрнекті аудармашысы. Оның 1976 жылы жарық көрген «Гендзи туралы әңгіме» эпосының ағылшын тіліне аудармасы сыншылар тарапынан жоғары бағаланды және қазіргі заманғы ең жақсы аудармалардың бірі саналады. Сейденстикер 20 ғасырдың үш ірі жапон жазушысы – Ясунари Кавабата, Дзюнъитиро Танизаки және Юкио Мисиманың шығармаларымен тығыз байланысты. Оның Кавабатаның романдарын, әсіресе «Қарлы ел» (1956) және «Мың тұмар» (1958) аудармалары, Кавабатаның 1968 жылы Әдебиет бойынша Нобель сыйлығын алуына ықпал етті.
Edward George Seidensticker (February 11, 1921 – August 26, 2007) was a noted post World War II American scholar, historian, and preeminent translator of classical and contemporary Japanese literature. His English translation of the epic The Tale of Genji, published in 1976, was especially well received critically and is counted among the preferred modern translations. Seidensticker is closely associated with the work of three major Japanese writers of the 20th century: Yasunari Kawabata, Jun'ichirō Tanizaki, and Yukio Mishima. His landmark translations of novels by Kawabata, in particular Snow Country (1956) and Thousand Cranes (1958), led, in part, to Kawabata being awarded the Nobel Prize in Literature in 1968.
Алғашқы жылдар
Сейденстикер 1921 жылы Колорадо штатының Касл-Рок қаласына жақын, шалғайдағы шаруашылықта дүниеге келді. Оның әкесі, сондай-ақ Эдвард Г. Сейденстикер, 1920-ші және 1930-шы жылдардың басында қаржылық қиындықтарға тап болған шағын ранчоның иесі болды. Оның анасы Мэри Э. Сейденстикер (қыздығы Диллон) үй шаруасын жүргізді. Сейденстикер католик дінінде тәрбиеленді және неміс, ағылшын және ирланд тегінен шыққан. Орта мектепте өзінің спортқа бейім емес екенін, сондай-ақ техникалық дағдыларының жеткіліксіз екенін түсінген ол, бос уақытында Диккенс, Такерей және басқа да авторларды оқуға көшті. Толстойдың шығармаларын ең көп ұнады, ал Марк Твеннің еңбектерін ең аз ұнады. Дуглас округі жоғары мектебін бітіргенде, оның сыныбынан колледжге түскен жалғыз екі оқушының бірі болды, екіншісі – оның үлкен ағасы Уильям. Сейденстикер Шығыс жағалаудағы университетке оқуға түсуді қалаған, бірақ отбасының қаржылық жағдайына байланысты Боулдердегі Колорадо университетіне түсуге мәжбүр болды. Ол атасы мен бірнеше туыстарының қадамын басып, құқық саласын оқиды деп есептелді, бірақ ол экономиканы таңдады, содан кейін ағылшын тіліне ауысты, бұл шешім отбасына ұнамады. 1942 жылдың маусым айында ағылшын тілі мамандығы бойынша бітірді.
Seidensticker was born in 1921 on an isolated farmstead near Castle Rock, Colorado. His father, also named Edward G. Seidensticker, was the owner of a modest ranch that struggled financially during the 1920s and early 1930s. His mother, Mary E. Seidensticker (née Dillon), was a homemaker. Seidensticker was raised Catholic and was of German, English and Irish heritage. By high school, cognizant that he was neither athletic nor mechanically adept, he began to slip away during spare time to read Dickens and Thackeray, among others. He found Tolstoy most to his liking, the works of Mark Twain the least. He was one of the only two students in his graduating class at Douglas County High School to go off to college, the other being his older brother, William. Seidensticker wanted to attend an East Coast university, but because of his family's financial situation he grudgingly enrolled in the University of Colorado at Boulder. It was assumed that he would study law, following in the footsteps of his grandfather and several uncles, but he chose economics, then switched to English, a choice that displeased his family. In June 1942, he graduated with a degree in English.
АҚШ әскери-теңіз флотының жапон тілдер мектебінде
1940 жылдары АҚШ Әскери-теңіз күштері Берклидегі Калифорния университетінде орналасқан Жапон тілі мектебін кеңейте бастады. Перл-Харборға жасалған шабуылдан кейін мектепті Колорадо университетіне көшіру туралы ұсыныс жасалды. Әскери-теңіз күштері келісім берді, себебі Батыс жағалауында жапон тегіндес азаматтар мен тұрғындардың мәжбүрлі түрде қоныс аударуы жүріп жатты, ал бағдарламаның көптеген оқытушылары осы кеңейіп келе жатқан қауіпке ілігіп қалу қаупінде болды. 1942 жылдың ортасына қарай мектеп Колорадоға көшірілді. Бағдарламамен бірге Боулдерге шығысқа келгендердің арасында студент Дональд Кин де болды. Соғыстан қашпаудың жолын іздеген Сейденстикер Жапон тілі мектебін шешім ретінде қарастырды. Оларға Әскери-теңіз күштерінің немесе Теңіз жаяу әскерінің офицері болу мүмкіндігі ұсылды. Сейденстикер «жас кезеңдегі романтизмге» толы болғандықтан Теңіз жаяу әскерін таңдады.
As the 1940s unfolded, the U. S. Navy began to expand its Japanese Language School, then located at the University of California at Berkeley. After the attack on Pearl Harbor, an invitation was issued to shift the school to the University of Colorado. The navy was amenable because the forced relocation of citizens and residents of Japanese ancestry was underway along the West Coast, and most of the program's instructors were in danger of being caught up in the expanding net. By the middle of 1942, the school had completed its move to Colorado. Among those who came east to Boulder with the program was student Donald Keene. Seidensticker, who had been seeking a way to manage through the war without being drafted, saw the Japanese Language School as a solution. were given the choice of becoming officers in the Navy or Marine Corps. Seidensticker selected the Marines due to an abundance of "boyish romanticism."
Соғыс жылдары
Сейденстикер Солтүстік Каролинадағы теңіз жаяу әскерлерімен негізгі жаттығудан өтті, содан кейін ол Батыс жағалаудағы Пендлтон лагеріне жіберілді. Калифорнияда ол алғаш рет жапон соғыс тұтқындарымен кездесті, олармен жапон тілін тәжірибеледі. 1944 жылдың соңында ол және оның тіл мамандары Гавай аралдары мен Перл-Харборға ауыстырылды. Оларға жаудан алынған құжаттарды аудару және соғыс тұтқындарын сұраққа алу міндеті жүктелді, бұл Сейденстикерге көбінесе ұнамайтын жұмыс болды. 1945 жылдың ақпан айында Сейденстикер Иво-Джимаға бағытталған кемеге мінді. Ол шайқас басталғанда алғашқы шабуылдаушылардың қатарында болмады, бірақ көп ұзамай жағажайда "қалың сөздіктермен" жүргенін тапты. Оған дейін жапондықтар солтүстікке қарай бекіністер мен үңгірлерге шегінгендіктен, оқ ату тоқтаған еді. Кейін ол естеліктерінде бірнеше рет қауіпті жағдайға түскенін, бірақ қорқыныш сезімін көп сезбегенін айтты. Қызметінің соңына қарай, арал "қауіпсіз" деп жарияланғаннан кейін, ол Джо Розентальдың танымал ту көтеру суреті түсірілген Сурибачи тауына шықты. Содан кейін ол Гавайиге қайта оралды. Осы уақытта атом бомбалары тасталды және Жапониямен соғыс аяқталды. Сейденстикер бомба тасталуына терең алаңдаса да, Трумэннің шешімін қолдады. Ол естеліктерінде: "Егер мен Гарридің орнында болсам, оның қабылдаған шешімін қабылдаған болар едім. Бастысы – соғысты аяқтау және адам өмірін сақтау еді; бомбалаудан құтқарылған американдықтар мен жапондықтардың саны, оның салдарынан қаза тапқандардан гөрі көп болды, бұл сөзсіз факті" деп жазды.
Seidensticker received basic training with the Marines in North Carolina, after which he was shifted to Camp Pendleton on the West Coast. It was in California that he first encountered Japanese prisoners of war, with whom he was to practice his Japanese. Late in 1944 he and his language officer colleagues were transferred to the Hawaiian Islands and Pearl Harbor. They were given duties to translate captured documents and to interrogate prisoners of war, a task Seidensticker found increasingly distasteful. In February 1945, Seidensticker was boarded on a ship bound for Iwo Jima. He was not among the first waves of troops to land during the battle, but before long, found himself on the beach "loaded down with dictionaries." By then the gunfire had ceased as the Japanese had retreated north to bunkers and caves. Later, he reminisced in his memoirs that while he may have been in danger a few times, he had little awareness of being afraid. Near the end of his deployment, after the island had been declared "secure," he climbed Mount Suribachi, the site of Joe Rosenthal's iconic flag raising photograph. He was then rotated back to Hawaii. During that stay, the atomic bombs were dropped and the war with Japan came to an end. Although Seidensticker was deeply unsettled by the dropping of the bomb, he approved of Truman's decision. In his memoirs, he noted, "Had I been at Harry's Desk, I would have made the decision he made. The important things were to get the war over and to save lives; and that more lives, American and Japanese, were saved by the bombing than were destroyed by it seems the next thing to certain."
Жапонияны басып алу және шетелдік қызмет
Генерал Дуглас Макартур Токиоға келіп, Жапонияны басқаруға кіріскеннен кейін шамамен бір ай өткен соң, Сейденстикер теңіз жауынгерлерімен бірге Нагасаки префектурасындағы Сасебо әскери-теңіз базасына келді. Оған жапон әскерін қарусыздандыру және Цусима мен Хирадо аралдарындағы ауыр қару-жарақтарды қолдан шығару міндеті жүктелді. Сасебодағы қысқа ғана уақыт ішінде Сейденстикер Жапония мен жапон халқына деген құрметін арттырды. 1946 жылдың басында ол Сан-Диегоға жіберіліп, запасқа шығарылды. АҚШ-қа оралғаннан кейін Сейденстикер Колумбия университетіне түсіп, 1947 жылы «халық құқығы және мемлекеттік басқару» мамандығы бойынша магистр дәрежесін алды. Ол АҚШ Сыртқы істер қызметіне қабылданды, Йель университетіндегі жазғы курстардан және Гарвардтағы бір жылдық оқудан кейін Достасқан елдердің Жоғарғы Бас қолбасшысының (SCAP) дипломатиялық бөліміне Токиоға тағайындалды. 1950 жылдың мамырында, Жапонияға келгеннен кейін екі жылдай өткен соң, Сейденстикер Сыртқы істер қызметі оның шақыруы емес екенін түсінді және өз еркімен отставкаға кетті. Әріптестерінің көтерілуіне қарамастан ол өзін жалақылы жұмыс істейтін адам емес деп санады. Сонымен қатар, ол бойдақтарға қатысты «жалған әңгімелер» таратылып, оларға күдікпен қаралатын «іздеу-сұрау» жүріп жатқанын сезді. Ол сондай-ақ Дайичи қонақ үйіндегі өзінің бөлмесіне тыңдау құрылғысы орнатылған болуы мүмкін деп күдіктенді.
About a month after General Douglas MacArthur arrived in Tokyo to assume control of Japan, Seidensticker landed with the Marines at Sasebo, a naval base city in Nagasaki Prefecture. He was assigned duties disarming Japanese forces and disabling heavy weapons on the islands of Tsushima and Hirado. It was during his few months at Sasebo that Seidensticker began to develop a deeper appreciation of Japan and the Japanese people. In early 1946 he was sent to San Diego and discharged. On his return to the United States, Seidensticker enrolled at Columbia University and took a master's degree in 1947 in what was then known as "public law and government." He joined the U. S. Foreign Service and, after further studies during a summer at Yale University and a year at Harvard, was placed in Tokyo assigned to the Diplomatic Section of the Supreme Commander for the Allied Powers (SCAP). In May 1950, roughly two years after he arrived in Japan, Seidensticker decided the Foreign Service was not his calling and he resigned on his own initiative. He had not been promoted while colleagues had, and had deemed himself not the salaryman type. Moreover, he sensed a "witch hunting" in which bachelors were subjected to "peculiar rumors" and a skeptical eye. He also suspected his room at the Daiichi Hotel, his billet, was bugged.
Ғылым, педагог және соңғы жылдары
Шетелдік қызметте қысқа уақыт болғаннан кейін Сейденстикер GI Bill бағдарламасы бойынша Токио университетінде, ал кейін Форд қоры гранты бойынша жапон әдебиетін оқыды. Форд стипендиясымен Сейденстикер Хейан әдебиетін зерттеуден қазіргі жапон әдебиетін зерттеуге ауысты. Токио университетіндегі қалған жылдары ол қазіргі жапон әдебиетінің дерлік барлық еңбектерін оқыды. 1950 жылдардың ортасында стипендиялық бағдарламаны аяқтағаннан кейін, ол София университетінде американдық және жапон әдебиетінен лекция оқушысы болып жұмысқа орналасты. Сейденстикер Софияда өткізген уақытын ұнатып, бірақ сол кезде жалақысы төмен болғандықтан, қосымша еркін тақырыпта жазу тапсырмаларын және басқа да жартылай штатты жұмыстарды алды. 1954 жылы ол Нью-Йорктегі «Alfred A. Knopf» баспасының бас редакторы Харольд Штраустан хабар алып, Knopf үшін жапон әдебиетін аудару жөнінде ұсыныс алды және көп ұзамай жұмысты бастады. 1960 жылдар басталғанда, Жапониядағы өмірден шаршап, шеттен қараушы ретінде өмір сүруден жалыққан Сейденстикер АҚШ-қа оралуды ойлай бастады. 1962 жылы Стэнфорд университеті арнайы тапсырмамен кеткен профессордың орнын толтыруға шақырғанда, ол қуана келісіп, 1948 жылдан 1962 жылға дейін Жапонияда тұрғаннан кейін АҚШ-қа оралды. Сейденстикер 1962-1966 жылдары Стэнфордта жапон профессоры болып сабақ берді. Содан кейін ол Мичиган университетінің профессорлық құрамына қосылды және 1978 жылы Колумбия университетінің профессорлық құрамына жапон профессоры ретінде ауысқанға дейін 11 жыл сол жерде жұмыс істеді. 1985 жылы Колумбия университетінен зейнеткерлікке шығып, содан кейін эмеритус профессор атанды. Зейнеткерлікте ол уақытын Гавайи мен Жапония арасында бөлісті. 2007 жылы Токионың Уэно ауданындағы Шинобазу көлінің жанынан өте жатып құлап, бас жарақаттарынан көз жұмды. Ол 86 жаста болды.
After his short Foreign Service tenure, Seidensticker studied Japanese literature at the University of Tokyo on the GI Bill and later under a Ford Foundation grant. With the Ford fellowship, Seidensticker switched his focus from studying Heian literature to that of modern Japanese literature. In his remaining years at Tokyo University he read virtually the entire canon of modern Japanese literature. By the mid 1950s, having exhausted the fellowship circuit, he found work as a lecturer of both American and Japanese literature at Sophia University. While Seidensticker enjoyed his time at Sophia, at the time it did not pay well and he took on a free lance writing assignments and other part time jobs. In 1954 he was contacted by Harold Strauss, the chief editor at the New York publishing house Alfred A. Knopf about translating Japanese literature for Knopf, and was soon at work. As the 1960s began to unfold, Seidensticker, growing weary of life in Japan and living life as an outsider, began to consider returning to the United States. In 1962, when an invitation was extended by Stanford University to substitute for a professor on special assignment, he readily accepted and returned to the U. S. after having lived full time in Japan from 1948 to 1962. Seidensticker taught at Stanford as professor of Japanese from 1962 to 1966. He then joined the faculty at the University of Michigan and remained there for 11 years before being drawn away in 1978 to join the faculty of Columbia University as professor of Japanese. He retired from Columbia in 1985 and was thereafter professor emeritus. During retirement he divided his time between Hawaii and Japan. In 2007, while taking a walk near Shinobazu Pond in the Ueno district of Tokyo, he fell and later died because of head injuries. He was 86.
Жапонолог
Сейденстикер Жапония, оның халқы және Токио қаласы туралы көп жазды. Оның аудармадан тыс алғашқы маңызды еңбегі – «Кәфу жазушы: Нагай Кафудың өмірі мен жазбалары, 1879–1959» (Стэнфорд университетінің баспасы, 1965) – Токионың ойын-сауық аудандарының тұрғындарының нәзік бейнелерімен танымал жапон жазушысы Нагай Кафудың өмірбаяны. Бұл батыс тілінде Нагайдың өмірі мен шығармаларын зерттеуге арналған алғашқы еңбек болды. Кітапта Нагайдың әңгімелері мен повестерінің бірнеше Сейденстикер аудармалары бар, сондықтан ол толыққанды өмірбаян да, әдеби сын да емес. Сейденстикер өмір бойы өкінгенімен, Кафумен кездесу мүмкіндігіне қарамастан, оны кездестіре алмады. «Low City, High City: Tokyo from Edo to the Earthquake» (1983) және «Tokyo Rising: The City Since the Great Earthquake» (1990) – Сейденстикердің Токио тарихының екі томдығында қаланың батыстық мәдениеттің ықпалына қалай ұшырағаны және 20 ғасырдың екі апатты – 1923 жылғы Ұлы Канто жер сілкінісі мен Екінші дүниелік соғыста одақтас әскерлерінің бомбалауынан келген ауыр зардаптарға қалай жауап бергені туралы мәдени тарих айтылады. Ол 2001 жылы «Токио-Централ: Мемор» атты естелік шығармасында жеке бақылауларын жариялады. Оның өмірбаяны мен библиографиясы оның өміріне әсер еткендер құрастырған естелік еңбекке, «Жаңа жапырақтар: Эдвард Сейденстикердің құрметіне жапон әдебиетінің зерттеулері мен аудармалары» (1993) кітапшасына енгізілді. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін ол уақытын Гонолулу мен Токио арасында бөлісті. Ол соңғысын «дүниедегі ең әдемі және қызықты қала» деп сипаттады.
Seidensticker wrote widely on Japan, its people, as well as the city of Tokyo. His first major non translation work, "Kafū the Scribbler: The Life and Writings of Nagai Kafū, 1879–1959" (Stanford University Press, 1965), was a biography of Kafū Nagai, the Japanese writer who is noted for his sensitive depictions of the denizens of Tokyo's pleasure quarters. It was the first study to examine the life and works of Nagai to appear in any Western language. As the book includes a number of Seidensticker translations of Nagai's short stories and novellas, it is neither pure biography nor criticism. Seidensticker, to his lifelong regret, never met Kafū, even though there were opportunities to be introduced. In Low City, High City: Tokyo from Edo to the Earthquake (1983) and Tokyo Rising: The City Since the Great Earthquake (1990), Seidensticker's two volume history of Tokyo, he weaves a tale of cultural history of how the city was impacted by the advent of Westernization, and how it responded to the twin disasters of the 20th Century—the Great Kanto earthquake of 1923 and the massive destruction incurred in World War II due to Allied bombing raids. He published his autobiographical observations in Tokyo Central: A Memoir in 2001. A biography and bibliography are included in a commemorative work created by those whose lives he affected, New Leaves: Studies and Translations of Japanese Literature in Honor of Edward Seidensticker (1993). After retirement, he divided his time between Honolulu and Tokyo. He described the latter as "the world's most consistently interesting city".
Аудармашы
Танизаки, Джунъичиро. Кейбіреулер қызылшаны артық көреді (Нью-Йорк: Альфред А. Кнопф, 1955). Кавабата, Ясунари. Қар елі (Нью-Йорк: Альфред А. Кнопф, 1956). Танизаки, Джунъичиро. Макиока әпкелері (Нью-Йорк: Альфред А. Кнопф, 1957). Кавабата, Ясунари. Мың кран (Нью-Йорк: Альфред А. Кнопф, 1958). Мичицунаның анасы. Жемір қарапайым жылдар: Хэйан Жапониясының асыл әйелінің күнделігі (Токио және Рутланд, Вермонт: Чарльз Э. Таттл баспасы, 1964). Нагай, Кафу. "Өзеннің шығысынан келген таңғажайып оқиға" (одан басқа тоғыз туынды) Кафу жазушы: Нагай Кафудың өмірі мен жазбалары, 1879–1959 (Станфорд, Калифорния: Стэнфорд университетінің баспасы, 1965). Кавабата, Ясунари. Ұйқыдағы сұлулар үйі және басқа да әңгімелер (Токио және Пало-Альто, Калифорния: Коданша Интернешнл Лтд., 1969). Кавабата, Ясунари. Таудың үні (Нью-Йорк: Альфред А. Кнопф, 1970). Кавабата, Ясунари. Го шебері (Нью-Йорк: Альфред А. Кнопф, 1972). Мисима, Юкио. Періштелердің құлдырауы (Нью-Йорк: Альфред А. Кнопф, 1974). Кавабата, Ясунари; Иноуэ, Ясуши. Идзу бишісі және басқа да әңгімелер (Токио және Рутланд, Вермонт: Чарльз Э. Таттл баспасы, 1974). Мурасаки Шикибу. Гендзи туралы әңгіме (Нью-Йорк: Альфред А. Кнопф, 1976). Танизаки, Джунъичиро. Көлеңкеге мадақ (Седжик, Мэн: Лит аралы кітаптары, Inc., 1977). Ескерту: Томас Дж. Харпер және Эдвард Г. Сейденстикер аударған. Иноуэ, Ясуши. Лу Лан және басқа да әңгімелер (Токио: Коданша Интернешнл Лтд., 1979). Ескерту: Джеймс Т. Араки мен Эдвард Г. Сейденстикер аударған.
Tanizaki, Jun'ichirō. Some Prefer Nettles (New York: Alfred A. Knopf, 1955). Kawabata, Yasunari. Snow Country (New York: Alfred A. Knopf, 1956). Tanizaki, Jun'ichirō. The Makioka Sisters (New York: Alfred A. Knopf, 1957). Kawabata, Yasunari. Thousand Cranes (New York: Alfred A. Knopf, 1958). The Mother of Michitsuna. The Gossamer Years: The Diary of a Noblewoman of Heian Japan (Tokyo and Rutland, Vermont: Charles E. Tuttle Publishing, 1964). Nagai, Kafu. "A Strange Tale from East of the River" (plus nine other works) in Kafu the Scribbler: The Life and Writings of Nagai Kafu, 1879–1959 (Stanford, California: Stanford University Press, 1965). Kawabata, Yasunari. House of the Sleeping Beauties and Other Stories (Tokyo and Palo Alto, California: Kodansha International Ltd., 1969). Kawabata, Yasunari. The Sound of the Mountain (New York: Alfred A. Knopf, 1970). Kawabata, Yasunari. The Master of Go (New York: Alfred A. Knopf, 1972). Mishima, Yukio. The Decay of the Angel (New York: Alfred A. Knopf, 1974). Kawabata, Yasunari; Inoue, Yasushi. The Izu Dancer & Other Stories. (Tokyo and Rutland, Vermont: Charles E. Tuttle Publishing, 1974). Murasaki Shikibu. The Tale of Genji (New York: Alfred A. Knopf, 1976). Tanizaki, Jun'ichirō. In Praise of Shadows (Sedgwick, Maine: Leete's Island Books, Inc., 1977). Note: Translated by Thomas J. Harper and Edward G. Seidensticker. Inoue, Yasushi. Lou Lan and Other Stories (Tokyo: Kodansha International Ltd., 1979). Note: Translated by James T. Araki and Edward G. Seidensticker