Паскаль Бойер: Діни идеялардың когнитивтік теориясы
Pascal Boyer
Паскаль Бойер – әйгілі когнитивтік антрополог, дін психологиясы мен эволюциялық психология саласындағы ғылыми еңбектерімен танымал. Білімі мен жетістіктері туралы біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Паскаль Роберт Бойер – француз тегі бар американдық когнитивтік антрополог және эволюциялық психолог, ең көп диннің когнитивтік ғылымындағы еңбектерімен танымал. Ол Кембридж университетінде сегіз жыл оқытты, содан кейін Вашингтон университетінде (Сент-Луис) Генри Люс жеке және ұжымдық есте сақтау профессоры қызметін атқарады, онда ол эволюциялық психология және антропология бойынша сабақтар береді. Ол Гуггенхайм стипендиясын алған және Калифорния университетінде (Санта-Барбара) және Францияның Лион университетінде қонақ профессор болып жұмыс істеген. Ол Париж және Кембридж университеттерінде философия мен антропологияны, Джек Гудимен бірге ауызша әдебиеттің таралуындағы есте сақтау шектеулері тақырыбында оқыған. Бойер – Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі.
Pascal Robert Boyer is an American cognitive anthropologist and evolutionary psychologist of French origin, mostly known for his work in the cognitive science of religion. He taught at the University of Cambridge for eight years, before taking up the position of Henry Luce Professor of Individual and Collective Memory at Washington University in St. Louis, where he teaches classes on evolutionary psychology and anthropology. He was a Guggenheim Fellow and a visiting professor at the University of California, Santa Barbara and the University of Lyon, France. He studied philosophy and anthropology at University of Paris and Cambridge, with Jack Goody, working on memory constraints on the transmission of oral literature. Boyer is a Member of the American Academy of Arts and Sciences.
Жұмыс
Антрополог Паскаль Бойер адамның көңіл-күйі мен танымдық қабілеттері мәдени құбылыстарды қалай туғызғанын немесе ынталандырғанын зерттейді. Ол адам эволюциясының нәтижесінде әлеуметтік қарым-қатынастарымызды, мәдениетімізді және діни сенімдерімізге бағытталған ерекше қабілеттер пайда болғанын жақтайды. Бойер және басқалар осы танымдық механизмдердің «діни» тақырыптарды, мысалы, рухтар, әруақтар, ата-бабалар немесе құдайлар туралы ұғымдарды, қоғамда кеңінен таратуға мүмкіндік беретінін ұсынады. Бойер үшін дін – мәдени бейнелерден тұрады, яғни, бір топтағы әртүрлі адамдардың санасында шамамен бірдей формада пайда болатын идеялар. Діннің қалай пайда болатынын және таралатынын түсіндіру үшін, осы идеялардың басқа идеяларға қарағанда қалай оңай сіңіріліп, сақталып, таратылатынын түсіндіруіміз керек. Когнитивтік және даму психологиясының зерттеулері кейбір идеялардың комбинациясын оңай меңгеруге және есте сақтауға болатынын көрсетеді. Олардың ішінде табиғаттан тыс және діни қиялдың көптеген стандартты тақырыптарын кездестіреміз, мысалы, интуитивті физикамен және стандартты психологиямен қайшы келетін агент туралы ұғым, яғни, материалдық емес, бірақ адамдар сияқты ақыл-ой қабілеттеріне ие болған әруақтар мен құдайлар. Бойердің сөзіне сүйенсек, сіңіру және есте сақтау үшін оңтайлы болатын интуитивті және контринтуитивті материалдың небары бірнеше комбинациясы бар, және осылар әлемдік діндерде ең көп кездеседі. Бұл когнитивтік парадигмада табиғаттан тыс агенттерге сену табиғи және адам танымының бір бөлігі болып табылады. Дегенмен, дін «ерекше» емес. Яғни, діни идеяларды жасайтын нақты психикалық жүйелер жоқ. Керісінше, бұл идеялар дін үшін емес, басқа себептермен дамыған психикалық жүйелердің қосымша нәтижесі болып табылады. Мысалы, біз «құдай» немесе «әруақ» туралы ұғымды оңай қабылдаймыз, себебі бізде интуитивті психология бар, психологтар оны кейде «Ақыл теориясы» деп атайды. Джастин Л. Барретт Бойердің «Діни идеялардың табиғилығы: Діннің танымдық теориясы» атты кітабының дәстүрлі модельдерді реформалауға және дінді танымдық ғылым тұрғысынан түсінуге жасалған әрекет екенін айтады. Бойер мәдени зерттеулердің көптеген дәстүрлі қағидаларын жоққа шығарады. Алайда, Барретт Бойердің түсініктілігі жетіспейтінін, көбінесе антропологиялық терминологияның психологиялық жаргонға ауысуына байланысты екенін мәлімдейді.
Pascal Boyer, an anthropologist, studies how human biases and cognitive faculties have resulted in or encouraged cultural phenomena. He advocates the idea that human evolution resulted in specialized capacities that guide our social relations, culture, and predilections toward religious beliefs. Boyer and others propose that these cognitive mechanisms make the acquisition of “religious” themes, like concepts of spirits, ghosts, ancestors or gods, highly transmissible within a community. Religion for Boyer consists of cultural representations, that is, ideas that appear in roughly similar forms in the minds of different individuals in a group. To explain how religion emerges and is transmitted, we must explain how these ideas are acquired, stored and transmitted better than other possible ideas. Findings from cognitive and developmental psychology suggest that some combinations of ideas are particularly easy to acquire and remember. Among these, we find many standard themes of supernatural and religious imagination, such as the notion of an agent with counter intuitive physics and standard psychology, e. g. ghosts and gods that are not material but have the same mental capacities as humans. According to Boyer, there are only a few such combinations of intuitive and counter intuitive material that are optimal for acquisition and memory and these happen to be the most frequent ones in the world's religions. In this cognitive paradigm belief in supernatural agents is natural and part of human cognition. However, religion is not "special". That is, there are no specific mental systems that create religious ideas. Rather, these ideas are an expected by product of mental systems that evolved for other reasons, not for religion. For instance, we easily entertain the notion of a "god" or "ghost" because of our intuitive psychology, what psychologists sometimes call "Theory of Mind". Justin L. Barrett has argued that Boyer’s book, The Naturalness of Religious Ideas: A Cognitive Theory of Religion is an attempt to reform traditional models and allow understanding religion in terms of cognitive science. Boyer dismantles many traditional assumptions of cultural studies. However, Barrett claims, Boyer lacks clarity – mostly due to the shift in anthropological to psychological jargon.
Ойы қоғамды қалыптастырады
Бұл кітапта Бойер эволюциялық психология мен мәдени эволюцияның адам қоғамын түсінудегі маңыздылығын түсіндіреді, кішкентай қауымдастықтардан бастап, адамдар эволюциялағаннан бері, қазіргі заманғы көпшілік қоғамдарға дейін. Кітаптың аннотациясында "эволюциялық биология, генетика, психология, экономика және басқа да салалардан алынған түсініктер адам қоғамының дамуын және жұмыс істеуін зерттейді" делінген. Бойердің пікірінше, бұл жаңа біріктірілген әлеуметтік ғылым ғылыми дәлелдерге негізделген қоғам туралы маңызды сұрақтарға жаңа жауаптар бере алады. Кітаптың алты тарауының әрқайсысы осы сұрақтардың біріне арналған: (1) Неге адамдар өз тобын жақсы көреді?, (2) Неге адамдар көптеген дұрыс емес ақпаратты (әңгімелер, ырым-жырымдар және т.б.) таратады?, (3) Діндер неге пайда болды?, (4) Табиғи отбасы дегеніміз не?, (5) Қоғам қалай әділ болуы мүмкін? және (6) Адам санасы адам қоғамын түсіне ала ма? Кітаптың басты ойы – әлеуметтік ғылымдар "табиғат" және "мәдениет" сияқты, шын дүниеде тіршілік таппайтын "химералық" ұғымдардан бас тартып, адам эволюциясының табиғи іріктелу тарихы адамдарда нақты қалаулар мен қабілеттердің қалыптасуына қалай әкелгенін қарастырса, дами алады. Әлеуметтік ғалымдар проблемаларды шешудің орнына, проблемаларды ғана атап көрсетуші классикалық қағидалардан да бас тартуы керек, мысалы, билік күшке ұқсас деген немесе әлеуметтік нормалар адамдардың санасынан тыс жерде бар деген пікірлер. Бойер Э.О.Уилсон ұсынған "үйлесімді" әлеуметтік ғылымды қолдайды және ол мұндай әлеуметтік ғылымның элементтері бар екенін, оның кітабында көрсетілгендей, айтады.
In this book, Boyer explains the relevance of evolutionary psychology and cultural evolution to understanding human societies, from the small scale communities in which humans evolved to modern mass societies. The blurb states that the book "integrates insights from evolutionary biology, genetics, psychology, economics, and more to explore the development and workings of human societies". In Boyer's view, this new integrated social science can provide new answers, based on scientific evidence, to important questions about society. Each of the six chapters in the book focuses on one of these questions: (1) Why do humans favor their own group?, (2) Why do people communicate so much wrong information (rumors, superstition, etc. )?, (3) Why are there religions?, (4) What is the natural family?, (5) How can societies be just? and (6) Can human minds understand human societies? One running theme in the book is that social sciences can progress if they abandon "chimerical" notions like "nature" and "culture", that do not correspond to anything in the world, and rather consider how the particular history of natural selection in the human line resulted in specific preferences and capacities. Social scientists should also abandon classical assumptions that name problems instead of solving them, like the idea that power is similar to a force, or that social norms exist outside the heads of human beings. Boyer recommends the kind of "consilient" social science outlined by E. O. Wilson, and he argues that we already have the elements of such a social science, as illustrated in his book.