Кіріспе

Балық түрлері

Калифорниялық алтын алабұға (Oncorhynchus aguabonita немесе Oncorhynchus mykiss aguabonita) – Калифорнияға тән алабұға түрі. Алтын алабұға көбінесе Алтын алабұға арнасында (Керн өзенінің саласы), Вулкан арнасында (Алтын алабұға арнасының саласы) және Оңтүстік Форк Керн өзенінде кездеседі. 1947 жылдан бері алтын алабұға Калифорния штатының ресми тұщы су балығы болып саналады. Калифорниялық алтын алабұға екі көкбалық (rainbow trout) түршесімен тығыз байланысты. Кіші Керн өзенінің бассейнінде таралған Кіші Керн алтын алабұғасы (O. m. whitei) және Керн өзені жүйесінде кездесетін Керн өзені көкбалығы (O. m. gilberti). Бұл үш алабұға жиынтысы кейде "алтын алабұға кешені" деп аталады.

Таксономия

Бастапқыда алтын алабұға лосось балығының кіші түрі ретінде сипатталған, оның атауы Salmo mykiss agua bonita болған. Сол сияқты, ITIS O. m. whitei және O. m. gilberti түрлерін O. mykiss-тің кіші түрлері ретінде тізімдесе, O. aguabonita-ны толық түр ретінде тізімдейді.

Сипаттама

Алтын форельдің екі жағында қызыл түсті көлденең жолақтары бар, сондай-ақ әр жағында 10-ға жуық қара, тік, овал пішіндес белгілер ("парр белгілері" деп аталады). Арқа, бүйір және анальды қанаттарының алдыңғы жиектері ақ түсті. Табиғи ортасында ересектердің ұзындығы –дан –ға дейін жетеді. –дан ұзын балықтар ірі саналады. Алтын форельді сол сияқты аталатын алтын жаңбырлы алабұғақтан (паломино алабұғасы деп те аталады) ажырату керек. Алтын жаңбырлы алабұғақ – жаңбырлы алабұғақтың түс вариациясы. Алтын форель көбінесе теңіз деңгейінен 6890 фут (2100 м) биіктіктен 10000 фут (3048 м) биіктікке дейін таралған, Калифорнияның оңтүстік Сьерра-Невада тауларында кездеседі. Калифорниядағы туған жерінен тыс, алтын алабұға көбінесе 10,500–12,000"+ биіктіктегі далалық аймақтардағы цирктер мен шағын өзендерде кездеседі, көбінесе 12,500"+ биіктіктегі өткелдерден кейін, олардың шілде айынан кейін ғана кремон, мұз балтасы және арқансыз өтілуі мүмкін емес. 2012 жылы Вайоминг штатындағы Golden Lake көлінен ауланған O. m. aguabonita үшін IGFA "Барлық құралдармен ұзындық рекорды" тіркелді.

Тарату

O. m. aguabonita Оңтүстік Сьерра-Невада тауларында, оның ішінде Керн өзенінің Оңтүстік саласының жоғарғы ағысы мен салаларында, сондай-ақ Алтын форель сағасы мен оның салаларында таралған. Бір ғасырдан кейін олар Солтүстік Американың батысындағы Бехнкедің жергілікті форельдері туралы еңбегінде Oncorhynchus mykiss aguabonita түрі ретінде тіркелді. 1904 жылы Стюарт Эдвард Уайт өзінің досы, Президент Теодор Рузвельтке, шамадан тыс балық аулау алтын форельдің жойылуына әкелуі мүмкін екенін жеткізді. Уайттың "Таулар" романында ол Калифорнияның Керн платосындағы қорғауға алынған алтын форель туралы жазды. Рузвельт Уайттың алаңдауын бөлісті және АҚШ Балық комиссары Джордж М. Бауэрс арқылы АҚШ Балық шаруашылығы бюросының биологы Бартон Уоррен Эверманнды жағдайды зерттеуге жіберді. 1906 жылы Эверман "Оңтүстік Жоғары Сьеррадағы Алтын Форель" атты еңбегін жариялады. Морфологиялық ерекшеліктеріне сүйенсек, Эверман осы жергілікті балықтың төрт түрін дәл сипаттады: Алтын форель (Вулкан) сағасынан – Salmo roosevelti, Керн өзенінің жақын орналасқан Оңтүстік саласынан – Salmo aguabonita, Кіші Керн өзенінен – Salmo whitei (Стюарт Эдвард Уайттың құрметіне аталған) және Керн өзенінің көк алабұғасы – Salmo gilberti. Кейінгі генетикалық зерттеулер Керн өзеніне тән үш топ форельді анықтады: Калифорния алтын форелі (O. m. aguabonita) Оңтүстік Керн өзені мен Алтын форель сағасында (Керн өзенінің негізгі арнасына қосылған, бірақ тарихи тұрғыдан Оңтүстік Керн өзенінің ағысымен байланысты және қазір лава ағыны мен шөгінді тізбегімен ғана бөлінген), Кішкентай Керн өзенінің алтын форелі (O. m. whitei) және Керн өзенінің көк алабұға форелі (O. m. gilberti).

Қорғау

Көп жылдар бойы асыра пайдалану, тиімсіз басқару және экзотикалық түрлермен бәсекелесу салдарынан алтын алабұқа "қорғауға алыну қажет" санатына енуге жақын қалды. Импортталған бұлақ алабұқасы (Salvelinus fontinalis) оларды тамақ үшін басып озады, импортталған қоңыр алабұқа (Salmo trutta) оларды жейді, ал импортталған көкжаңбырлы алабұқа (O. mykiss) олармен будандасады, интрогрессия арқылы туған жергілікті ген қорын зақымдайды. Халық саны ондаған жылдар бойы тұрақты түрде азайып келеді. 1978 жылы Иньо ұлттық орман және Секуоя ұлттық орман ішінде Алтын алабұқа қорығы құрылды, ол Керн өзенінің және Оңтүстік Керн өзенінің жоғарғы су жинау алаптарын қорғайды. Бұл аймақтағы спорттық балық аулаушылар үшін Tunnel Air Camp әуежайының және әуе тасымалдау операцияларының жабылуына да себеп болды. 2004 жылдың қыркүйегінде Калифорния Балық және ойын департаменті федералдық агенттіктермен мал жаюдан туған зардапты қатты зақымдалған табиғи ортаны қалпына келтіру жөнінде келісімге келді, бұл кең ауқымды сақтау стратегиясының бір бөлігі болды. АҚШ Құрып бара жатқан түрлер туралы заңы (USESA) 1978 жылдан бері O. m. whitei түршесін LT, яки тізімге алынған, қорғауға алынған деп белгіледі, Oncorhynchus aguabonita whitei деген атпен. Басты қауіп – көкжаңбырлы алабұқамен будандасу және интрогрессия. Қазіргі уақытта генетикалық тұрақты популяциялар бар болса, өте аз. Басты қауіптерге көкжаңбырлы алабұқаның үнемі араласуы, мал жаю, орман кесу және жол салудан туған ортаның жоғалуы, су тасқыны, құрғақшылық және өрт (содан кейін болатын көшкін) сияқты болжауға келмейтін оқиғалар, сондай-ақ импортталған сусарлардың салдарынан ортаның азаюы жатады. Көкжаңбырлы алабұқамен будандасу қауіпті деп есептеледі, сондай-ақ "наразы балық аулаушылардың басқа шараптықтарды енгізуінен үнемі қауіп бар". Калифорния алтын алабұқасы отырғызылған басқа штаттардағы (Аризона, Нью-Мексико және Орегон) қазіргі жағдайы туралы құжаттама жоқ. Алайда, бұрынғы Нью-Мексико популяциясы салыстырмалы түрде жақсы белгілі және әйгілі, өйткені сол кездегі полковник Чак Йегер өзінің командирі генерал Ирвинг "Твиг" Браншты Сьерра-Невададағы алтын алабұқа популяциясымен таныстырғанда, Бранч Йегер мен Бад Андерсонға осы түрді Нью-Мексиконың тау өзендеріне енгізуді бұйырды. Бұл Нью-Мексикодағы популяциялар да кейіннен жойылды.