Еврей лидерлігінің эволюциясы: Тарихы, діни басшылар (пророктар, қазылар, патшалар), және қазіргі заманғы түрлері. Әр түрлі қауымдастықтар мен қозғалыстар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Басшылық лауазымы
Leadership position
Еврей басшылығы уақыт өте келе өзгеріп дамыды. 70 жылы Иерусалимдегі Екінші ғибадатхананың қирауынан бері, бүкіл еврей диаспорасына басшылық ететін бірыңғай орган болған емес. Иудаизмнің түрлі салалары, сондай-ақ әлемдегі еврей діни және тұрмыстық қауымдастықтары мен саяси қозғалыстары өз басқарушы органдарын сайлайды немесе тағайындайды, олар көбінесе елдер мен аймақтар бойынша бөлінеді.
Jewish leadership has evolved over time. Since the destruction of the Second Temple in Jerusalem in 70 CE, there has been no single body that has a leadership position over the entire Jewish diaspora. Various branches of Judaism, as well as Jewish religious or secular communities and political movements around the world elect or appoint their governing bodies, often subdivided by country or region.
Киелі кітаптағы басшылар (70-жылға дейін)
Танах дәуірінде әр түрлі басшылық түрлері қалыптасты. Бастапқы еврей тайпаларының басшылары, содан кейін Мұса, Еремия және Самуил сияқты пайғамбарлар болды, олардың сөздері бүгінгі күнге дейін адамдарға шабыт сыйлайды, Самсон сияқты сот судьялары, Дәуіт пен Сүлеймен сияқты патшалар, Иерусалим ғибадатханасының дін қызметкерлері және сот жүйесі болған Синедрион.
During the era of the Tanakh, various forms of leadership developed. There were the heads of the original Hebrew tribes, and then also prophets such as Moses, Jeremiah and Samuel and whose words inspire people to this day, judges such as Samson, kings such as David and Solomon, priests of the Temple in Jerusalem, and the Sanhedrin which was the judiciary.
Мишна, Талмуд, орта ғасырлар басшылығы (70-тен 17-ға дейінгі ғасырлар)
Ежелгі Израиль және Яһуда патшалықтарының құлдырауымен, ежелгі Грекияға қарсы маккавейлердің көтерілісімен және кейінірек яһуди-рим соғыстарымен бірге, яһуди дініндегі Ауызша заң деп аталатын Мишнаның және одан кейінгі Талмудтың ғалымдары өсіп келе жатқан және маңызды басшылық рөлге ие болды. Екінші ғибадатхананың қиратылуынан кейін және одан соң шамамен екі мың жылдық жер аударылғаннан кейін, әлемге тараған яһудилер жергілікті басшылық пен кеңес алу үшін ең білімді раввиндерге жүгінді. Бар Кохбаның Рим империясына қарсы көтерілісі кезінде (132-135 жж.) жоғары діни билік – рабби Акива Симон бар Кохбаны соғыс жетекшісі етіп бекітті. Ал 2-ғасырда Яһуда хаНаси Римнің санкциясымен ғана емес, сонымен қатар Мишнаның түпнұсқасын өңдеп, әлемдік яһуди қауымының «де-факто конституциясына» айналдырды. Талмудтың соңғы нұсқалары яһудилердің көпшілігі үшін негізгі оқу бағдарламасы болды. Бабылонда экзиларх көбінесе раббилік мәртебеде болды. Саадия Гаон (892-942 жж.) сияқты геонимдер ғалым ғана емес, сонымен қатар саяси кеңесшілер де болды. Раши (1040-1105 жж.), Маймонид (1135-1204 жж.), Йосеф Каро (1488-1575 жж.), яһуди заңдарының ең қабылданған кодексі – «Шулхан Арухты» жариялаған, Исаак Лурия (1534-1572 жж.), Вильня Гаон (1720-1797 жж.), Шафетц Хаим (1838-1933 жж.) және тағы да көптеген ғалымдардың жазбалары мен үкімдері шамамен екі мың жыл бойы яһуди заңын қалыптастырды, өйткені олардың діни шешімдері жарияланып, таратылып, зерттелді және бүгінгі күнге дейін сақталып келеді.
With the demise of ancient kingdoms of Israel and Judah and coinciding with the revolt of the Maccabees against ancient Greece and later Jewish Roman wars, the sages of the Mishnah and subsequently the Talmud, referred to as the Oral Law in Judaism, took on a growing and central leadership role. After the destruction of the Second Temple and the subsequent exile for almost two thousand years, the Jews scattered throughout the world turned to their most learned rabbis for local leadership and council. During Bar Kokhba's revolt against Roman Empire (132 135), the supreme religious authority Rabbi Akiva sanctioned Simon bar Kokhba to be a war leader, whereas during the 2nd century Judah haNasi was not only the supreme temporal leader sanctioned by Rome, but also edited the original work of the Mishnah which became the "de facto constitution" of the world's Jewry. The final editions of the Talmud became the core curriculum of the majority of Jews. In Babylonia the Exilarch was almost always a rabbinical personality. The Geonim such as Saadia Gaon (892 942) were not only great sages but also political guides. The writings and rulings of those such as Rashi (1040–1105), Maimonides (1135–1204), Yosef Karo (1488–1575) who published the most widely accepted code of Jewish law the Shulkhan Arukh, Isaac Luria (1534–1572), the Vilna Gaon (1720–1797), the Chafetz Chaim (1838–1933) and many others have shaped Jewish law for almost two thousand years, as their religious rulings were published, distributed, studied, and observed until the present time.
Ерте заманауи басшылық (18-ші және 19-шы ғасырлар)
Яһудилердің таралған қауымын басқарған, білімді раввиндердің біртұтас емес тобы ұзақ уақыт бойы үстемдік құрды. 16-шы ғасырдан 18-шы ғасырдың соңына дейін Орталық Еуропаның көп бөлігі Төрт Жердің раввиндік кеңесінің басшылығын қабылдады. Шығыс Еуропада, Вильна Гаонының (немесе ГРА, раввин Илия бен Соломон, 1720–1797) Митнагдим мектебінің ой-пікірлері мен хасидизмге қарсылығына, сондай-ақ хасидизмнің негізін қалаушы Баал Шем Товтың (рабби Израиль бен Елиезер, 1700–1760) арасындағы бәсекелестікке қарамастан, раввиндер қауымдық шешімдердің соңғы төрешілері саналды. Он мыңдаған жауаптар (Респонса) мен көптеген еңбектер еврейлер ұйымдасқан қауымда өмір сүрген әр жерде жарияланып, оқылды. Батыс Еуропада, әсіресе монархияларда, яһуди халқына тең құқықтар берілмеген жағдайда, радикалды Маскилимдер діннің жаңа рөлін әділ азаматтарды тәрбиелеу ретінде анықтады, мысалы, Мұса Мендельсонның «Иерусалим немесе Діни билік және Иудаизм» кітабында прус реформаторы Кристиан Вильгельм фон Домға жауап берген болатын. Педагогикалық қозғалыстың радикалдық бейілі соншалықты жоғары болды, Мендельсонның шәкірті Давид Фридландер Иудаизмді қазіргі Еуропа мәдениетінен оқшауланумен теңестірді, ал секулярлы Иудаизм секуляризацияланбаған мемлекеттің дініне айналуы мүмкін еді. Оның ұстазына қарсы келетіндей, ертедегі заманауи басшылар адасқан басшылар болып шықты, олардың ізбасарлары «виданы жоқ яһуди азаматтары» болып аяқтады.
The loose collection of learned rabbis that governed the dispersed Jewish community held sway for a long time. Great parts of Central Europe accepted the leadership of the rabbinical Council of Four Lands from the 16th to the late 18th centuries. In the Eastern Europe, in spite of the rivalry between the schools of thought of the Vilna Gaon (or the GRA, Rabbi Elijah ben Solomon, 1720–1797) of the Mitnagdim, who spoke against Hasidic Judaism and Baal Shem Tov (Rabbi Israel ben Eliezer, 1700–1760), the founder of Hasidic Judaism, rabbis were regarded as the final arbiters of community decisions. Tens of thousands of Responsa and many works were published and studied wherever Jews lived in organized communities. In Western Europe, especially in monarchies, where no equal rights were granted for the Jewish population, radical Maskilim defined the new role of religion as an education of just citizens — like Moses Mendelssohn in his book Jerusalem or On Religious Power and Judaism which was a response to the Prussian reformer Christian Wilhelm von Dohm. The radical tendency of the pedagogic movement went so far, that Mendelssohn's student David Friedländer identified Judaism with the seclusion of modern European culture and secular Judaism could end up in conversion to the religion of the unsecularized state. In contradiction to his teacher early modern leadership turned out to be misled leadership, whose followers ended up as "Jewish citizens without any conscience".
Рабиндік ықпалдың құлдырауы
Ренессанс өркендегенімен және зайырлы, қазіргі заманғы әлем дамыған сайын, яһудилер 18-19 ғасырларда, әсіресе Наполеон тұсында яһуди емес қоғамға қабылданып, Еуропадағы яһуди геттоларынан шыға бастады. Сонымен қатар, олар раввиндердің қауымдық және діни басшы ретіндегі дәстүрлі рөлін қабылдамайтын болды. Германиядағы реформалық яһудилік қозғалысының негізін қалаушы Израиль Якобсон сияқты жаңа лидерлер православиеге қарсы тұрған, теңдік пен модернизмді қолдайтын жаңа бағыт ұсынды. Яһуди қоғамындағы осы жіктер бүгінгі таңда бүкіл яһуди қауымын басқаратын біртұтас діни органның болмауына алып келді.
With the growth of the Renaissance and the development of the secular modern world, and as Jews were welcomed into non Jewish society particularly during the times of Napoleon in the 18th and 19th centuries, Jews began to leave the Jewish ghettos in Europe, and simultaneously rejected the traditional roles of the rabbis as communal and religious leaders. New leaders such as Israel Jacobson, father of the German Reform Judaism movement, launched an egalitarian, modernist stance that challenged the Orthodoxy. The resulting fractures in Jewish society has translated into a situation whereby there is no single religious governing body for the entire Jewish community at the present time.
Қазіргі синагога басшылығы
Жеке діни қауымдар мен синагогаларда рухани жетекші әдетте раввин болып табылады. Раввиндер Талмуд пен Шулхан Арух (Еврей заңдарының кодексі) сондай-ақ көптеген басқа да еврей ғылымының классикалық мәтіндерін үйренуі тиіс. Раввиндер раббилік мәтіндер мен шешімдерді (респонса) ешива немесе осыған ұқсас мекемеде формалды түрде оқып үйренеді. Дегенмен, "раввин" – әмбебап термин емес, себебі көптеген сефардтық раввиндік яһуди қауымдары өздерінің басшыларын Хахам ("дана адам") деп атайды. Йемендік яһудилер, "Тейманим" деп белгілі, арасында "Мори" ("ұстазым") термині қолданылады. Әр діни дәстүрдің раввиндерге қоятын талаптары өзгеше; толық ақпарат алу үшін Semicha ("рухани лауазым беру") бөлімін қараңыз. Раввиннен өзге, көптеген синагогаларда намаздың көп бөлігін жүргізетін хазан (кантор) болады.
In individual religious congregations or synagogues, the spiritual leader is generally the rabbi. Rabbis are expected to be taught in both the Talmud and the Shulkhan Arukh (Code of Jewish Law) as well as many other classical texts of Jewish scholarship. Rabbis go through formal training in Rabbinical texts and responsa, either at a yeshiva or similar institution. "Rabbi" is not a universal term, however, as many Sephardic rabbinic Jewish communities refer to their leaders as Hakham ("wise man"). Among Yemenite Jews, known as Teimanim, the term Mori ("my teacher") is used. Each religious tradition has its own qualifications for rabbis; for more information, see Semicha ("ordination"). In addition to the rabbi, most synagogues have a hazzan (cantor) who leads many parts of the prayer service.
Православ және хареди раввиндік басшылығы
Израильде Бас раввин лауазымы әрқашан зор ықпалға ие болған. Американың "Агудат Исраэль" сияқты әртүрлі ортодоксалдық бағыттар мен Израильдегі "Шас" партиясы өздерінің рош ешиваларының үкімдерін қатаң сақтайды, олар көбінесе белгілі Талмуд ғалымдары болып табылады. Любавичтің соңғы ребесі, раввин Менахем Мендель Шнеерсон, қадірлі раввин Елазар Менахем Шах және Израильдегі раввин Овадия Йосеф – қазіргі заманғы күшті хареди раввиндерінің мысалдары. Хареди "Агуда" қозғалыстары өздерінің Тора ғалымдары кеңесінен саяси бағыттарды алады және оған сәйкес әрекет етеді. Хасидтік қозғалыстарда басшылық көбінесе мұрагерлікпен беріледі.
In Israel the office of Chief Rabbi has always been very influential. Various Orthodox movements, such as Agudath Israel of America and the Shas party in Israel strictly follow the rulings of their Rosh yeshivas who are often famous Talmud scholars. The last Rebbe of Lubavitch, Rabbi Menachem Mendel Schneerson, the late Rabbi Elazar Menachem Shach, and Rabbi Ovadia Yosef in Israel are examples of powerful contemporary Haredi rabbis. The Haredi Agudah movements receive and follow the policy guidelines of their own Council of Torah Sages. In the Hassidic movements, leadership is usually hereditary.
Дүниежүзілік басшы
Еуропадағы Ренессанс және Ағарту дәуірінен кейін (жұрттың көпшілігі өздерінің туған елдерінің мәдениеттеріне сіңісуіне әкелген еврейлердің "ұзақтығы" – Хаскала қозғалысы), еврейлердің практикасының әртүрлілігі артып, көптеген адамдар секулярлық құндылықтар мен өмір салтын қабылдады. Көптеген қазіргі еврей қауымдастықтарына жергілікті, ұлттық және халықаралық деңгейде әртүрлі секулярлық ұйымдар қызмет көрсетеді. Бұл ұйымдардың діни өмірде ресми рөлі жоқ, бірақ олар еврей қауымдастығында маңызды рөл атқарады. Хадасса және Біріккен еврей қауымдастықтары сияқты ең ірі топтардың көпшілігі сайлау арқылы басшылыққа ие. Ешбір секулярлық ұйым бүкіл еврей қауымдастығын білдірмейді, және антисемитизм және Израиль саясаты сияқты еврей қауымдастығының мәселелеріне қатысты осы ұйымдардың ұстанымдары туралы еврейлер арасында жиі маңызды ішкі пікірталастар болады. Бүгінде АҚШ және Канадада негізінен секулярлық Біріккен еврей қауымдастықтары (БЕҚ), бұрын Біріккен еврей апелляциясы (БЕА) ретінде белгілі, Солтүстік Америкада 150-ден астам еврей федерацияларын және 400 тәуелсіз қауымдастықты білдіреді. Американың кез келген ірі қаласында жергілікті "Еврей федерациясы" бар, ал көптеген қалаларда жаңашыл қоғамдық орталықтар бар және негізінен денсаулық сақтаумен байланысты қызметтер көрсетеді. Олар Солтүстік Америка мен Израильдегі қайырымдылық және гуманитарлық мақсаттарға рекордтық қаржы жинады. Қосымша жергілікті ұйымдарға еврей отбасыларына қызмет көрсету орталықтары, еврей зейнеткерлер үйлері және еврей қауымдық қорлары кіреді. Басқа ұйымдар, мысалы, Қарсы жамандау лигасы, Америка еврей конгресі, Америка еврей комитеті және Бнай Брит американдық еврей қауымдастығының әртүрлі мәселелерде әртүрлі сегменттерін білдіреді.
Following the Renaissance and the Enlightenment in Europe (with its Jewish "extension" the Haskalah movement, which led to much modern day assimilation into the cultures of their native countries), the variety of Jewish practice grew, with a widespread adoption of secular values and life styles. Many modern Jewish communities are served by a variety of secular organizations at the local, national, and international levels. These organizations have no official role in religious life, but often play an important part in the Jewish community. Most of the largest groups, such as Hadassah and the United Jewish Communities, have an elected leadership. No one secular group represents the entire Jewish community, and there is often significant internal debate among Jews about the stances these organizations take on affairs dealing with the Jewish community as a whole, such as antisemitism and Israeli policies. In the United States and Canada today, the mainly secular United Jewish Communities (UJC), formerly known as the United Jewish Appeal (UJA), represents over 150 Jewish Federations and 400 independent communities across North America. Every major American city has its local "Jewish Federation", and many have sophisticated community centers and provide services, mainly health care related. They raise record sums of money for philanthropic and humanitarian causes in North America and Israel. Additional local organizations include Jewish Family Services, Jewish nursing homes and Jewish community foundations. Other organizations such as the Anti Defamation League, American Jewish Congress, American Jewish Committee, and the B'nai B'rith represent different segments of the American Jewish community on a variety of issues.
Қарақайлар басшылығы
Қарақай синагогы директорлар кеңесімен басқарылады, ал оның рухани жетекшісі көбінесе Хахам деп аталады, ол "раббиге" балама және функциясы осымен сәйкес келеді. Ғаббай – қазынашы, Шаммаш – меңгеруші, Хазан – дұға басшысы, ал кейбір синагогтарда Баал-Кери’а Тораны оқуды жүргізеді. Америкада қараиттер Американың қараит яһудилері арқылы өкілдік етіледі, ал Израильде олардың өкілдері бар.
A Karaite synagogue is run by a board of directors, and its spiritual leader is often called a Hakham, the equivalent of a "rabbi", and matches one in function. The Gabbai is the treasurer, the Shammash is the custodian, the Hazzan leads prayers, and in some the Ba'al Qeri'ah leads in the reading of the Torah. In America, Karaites are represented by the Karaite Jews of America, and in Israel they are represented.