Кіріспе

1951 жылғы Жаңа Зеландияның жағалау дауы – Жаңа Зеландия тарихындағы ең ірі және кең тараған өндірістік дау-жанжал. Осы кезеңде жиырма мыңға дейін жұмысшы қаржылық қиындықтар мен нашар еңбек жағдайларына наразылық білдірген жағалау жұмысшыларын қолдап ереуілге шықты. Тағы мыңдаған адамдар "қарсылас" тауарларын тиеуден бас тартты. Бұл дау кейде жағалаудағы жұмыс тоқтату немесе жағалаудағы ереуіл деп аталды. Ол 1951 жылдың 13 ақпанынан 15 шілдесіне дейін, 151 күнге созылды. Жұмыс тоқтату кезінде Сушылар одағының тіркелуі жойылды, оның қаржысы мен құжаттары тәркіленді, ал оның орнына 26 жергілікті сушылар одағы құрылды. Сол кездегі Су жағалау жұмысшылар одағының төрағасы Джок Барнстың өмірбаянын қарастырған рецензент Тони Симпсон бұл жұмыс тоқтатуды "осы елдегі өнеркәсіптік солшылдардың мифологиясындағы маңызды элемент" деп сипаттады.

Өмірбаян

Жаңа Зеландия мен Австралияның дәстүрлі нарықтарынан алыстауы, елдердің экономикасында порттардың маңызды рөл атқаруын білдірді. Теңіз жағалауындағы жұмысшылар мен олардың кәсіподақтары бір жағынан, жұмыс берушілер мен мемлекет екінші жағынан қақтығысқа түсуіне себеп болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде жұмыс күшінің жетіспеуіне байланысты, сушылар және басқа жұмысшылар көбінесе күніне 15 сағатқа дейін ұзақ жұмыс істеді. Алайда, американдық кемелерде жұмыс істейтін су жағалауындағы жұмысшылар жаңа жұмыс әдістерімен және американдық кемежайларында кең таралған технологиялармен танысты. Британдық кеме иелері осы жаңа әдістерге инвестиция жасауға құлшынбады және сушылардың соғысқа дейінгі дәстүрлі әдістерге оралуын күтті. Соғыстан кейінгі кезеңде Уотерсайд жұмысшыларының кәсіподағының басты мақсаты – апталық кепілді жалақыны және сағат 8-ден 5-ке дейінгі бес күндік, 40 сағаттық жұмыс аптасын, түнгі және демалыс күндері қосымша жұмыссыз қамтамасыз ету болды. Теңіз өнеркәсіп комиссиясының сушылардың ұсынысын қабылдаудан бас тартуына наразылық білдіріп, бірнеше жыл бойы теңіз жағалауындағы даулар жалғасты. Уотерсайд жұмысшыларының кәсіподақ күресі Еңбек федерациясының (FOL) сын тудырды, олар кәсіподақтың әрекеттері мүшелерінің мүддесіне қайшы келуі және бүкіл еңбек қозғалысына қауіп төндіруі мүмкін деп мәлімдеді. 1949 жылғы қарашада өткен жалпы сайлауда консервативті Ұлттық партия үкіметке келді. Жаңа үкіметтің белсенді кәсіподақтарға қарсылығы өндірістік қақтығысты болдырмауы мүмкін болғанымен, бұрынғы Лейборист үкіметінің 1949 жылдың тамызында міндетті әскери қызмет туралы референдум өткізу туралы шешімі, әскери қызметке қарсы болған көптеген кәсіподақтар үшін социалистік нанымдарына сатқындық ретінде қарастырылды. 1950 жылғы сәуірде Уотерсайд жұмысшыларының кәсіподағы FOL-ден шығып, өздерінің Кәсіподақ Конгресін құрды, бұл оларды жалпы кәсіподақ қозғалысынан оқшаулады. Одан кейін кемежайлардағы жұмыс тоқтатылды, бұл көптеген адамдарды ашуландырды. Қыркүйек айының басында Веллингтон сушылары шам қарасын тиеуге бас тартты, бұл дау ақырында барлық порттардағы сушылардың жұмысты тоқтатуына әкелді. 19 қыркүйекте үкімет сушылар ертең жұмысқа келмесе, төтенше жағдай жариялайтынын ескертті. Сол күні кешке Лейборист партиясының басшысы Питер Фрейзер араласып, кәсіподақ басшыларының делегациясы премьер-министр Голландпен кездесті. Келіссөздер жүргізіліп жатқанда, бұл кездесу келісімге жол ашты. 1951 жылғы 31 қаңтарда Арбитраждық сот өндірістік арбитраж жүйесіндегі жұмысшылар үшін жалақыны 15%-ға арттыру туралы бұйрық шығарды. Бұйрық 1951 жылғы 15 ақпанда күшіне енді, бірақ 1950 жылғы 7 мамырдағы сыйлықтарға кері қайтарылды, сондай-ақ 1950 жылғы маусымда сот шығарған, 1950 жылғы 8 мамырдан бастап күшіне енген 5% уақытша жалақы туралы бұйрықты жойды. Жұмысшыларды тоқтату үшін және жақында "көптеген өсімдерді" алған тағы екі кәсіподақ үшін сыйақылар алынып тасталды. Кәсіподақ өкілдері келісімге келген шешімді жеткіліксіз деп таныды, ал жұмыс берушілер өкілдері оны инфляциялық деп санап, келіспеді. Бұл жалақыны көтеру су жағалауындағы жұмысшыларға қатысты емес, олардың жұмыспен қамтылуын Теңіз өнеркәсіп комиссиясы бақылайды. Сушыларды жұмысқа алған кеме компаниялары 9%-ды ұсынды, бұл аралық жалақы туралы бұйрықтан кейін және жалпы жалақы туралы бұйрықтан кейін сушыларға бұрын берілген 6% жалақының көтерілуі арасындағы айырмашылықты құрады. Сушылар наразылық білдіру үшін қосымша жұмыс істеуден бас тартты, ал жұмыс берушілер оларды екі күндік жазаға тартып, жұмыстан шығарды. Сушылар бұл жұмыстан шығарылғандық деп мәлімдеді, ал жұмыс берушілер бұл ереуіл деп санайды. Уотерсайд жұмысшыларының кәсіподағы төрелікті қабылдаудан бас тартқан кезде үкімет еңбек заңын және тәртібін қорғау принципі бойынша ұстаным алды.

Қосымша жұмыс істеуіне тыйым салу

1951 жылдың 8 ақпанында жұмыс берушілердің жалақы ұсынысына наразылық білдіріп, Веллингтон мен Нью-Плимут филиалдары Уотерсайд жұмысшылар одағы өз порттарында қосымша жұмыс уақытына тыйым салу туралы бір жақты шешім қабылдады және басқа филиалдарды да солай етуге шақырды. Одақ басшылығы 13 ақпанда жалақыны көтеру туралы филиалдардың жауаптарын қарастыру үшін жиналды және сағат 14:00-де барлық филиалдарға сағат 17:00-ден бастап қосымша жұмыс істеуге тыйым салу туралы телеграмма жіберді. 15 ақпанда Окленд және Веллингтон порттарының жұмысшылары да қосымша жұмыс істеуден бас тартты және оларға санкция қолданылды. Одақ жұмыс берушілердің әрекеттерін жұмыстан шығару деп мәлімдеді, себебі одақ мүшелері аптасына 40 сағат жұмыс істеуге дайын болғанмен, жұмыс берушілер оларға аптасына 16 сағат жұмыс істеуге ғана рұқсат берді. Сонымен қатар, олар кемежайларда жұмыс істеу үшін әскери-теңіз күштерін және әскерді шақырып, "Waterside Workers' Union" кәсіподағын "Өнеркәсіптік келіссөздер және төрелік туралы" заңға сәйкес тіркемеден шығарды. Төтенше жағдайлар регламенті бойынша Голландия үкіметі баспасөзді цензуралады, ереуілді заңсыз деп жариялады және тіпті ереуілшілерге немесе олардың отбасыларына ақша немесе тамақ беруді де заңсыз етті. Бұл жарлықтар «Жаңа Зеландия тарихындағы ең авторитарлық заңнама» деп сипатталды. Көптеген кәсіподақтардың қолдауына ие болған FOL күтпеген жерден үкіметті қолдады. FOL президенті Финтан Патрик Уолш ереуілдің сипаты қолданыстағы төрелік жүйесіне қауіп төндіріп, оның жеңіліске ұшырауы қажет деп есептеді. Су тасымалдаушылар 22 апта бойы басқа көптеген кәсіподақтар мен жанашырлық білдірген ереуілшілердің қолдауымен қарсы тұрды, бірақ соңында жеңіліске ұшырады. Жақтастық ереуілге шыққан шахтерлер мен теңізшілер де соққыға ұшырады. Нәтижесінде, Уотерсайд жұмысшылар одағы оның беделін әдейі төмендету үшін жиырма алты жеке «порттық кәсіподаққа» бөлінді. Көптеген су тасымалдаушылар мен басқа кәсіподақ мүшелері қара тізімге енгізілді (мысалы, Джок Барнс және Тоби Хилл) және кейіннен жылдар бойы кемежайларда жұмыс істеуге тыйым салынды.

Нәтижелері

Голландия бұл әрекетті "өндірістік анархия" деп айыптады және жұмыстан шығарылғандармен күресу үшін мандат алу мақсатымен мерзімінен бұрын сайлау шақыруға тырысты. Оппозициялық Лейбористік партия, енді Уолтер Нэш басқарып тұрған, дауды шешуде орташа ұстаным сақтауға ұмтылды, Нэш: "Біз жағалау жұмысшыларын қолдамаймыз, сонымен қатар оларға қарсы да емеспіз" деді. Бірақ Лейбористердің бейтараптық позициясы екі тарапты да қанағаттандырмады, және Нэш шешім қабылдауда батылдық танытпады деп көпшілік айыптады. Нәтижесінде 1951 жылғы сайлауда үкімет үлкен артықшылықпен қайта сайланды. Олландтың ереуілді сайлаушылардың назарын инфляцияның күрт өсуінен аудару үшін пайдаланғаны айтылды, бұл 1952 жылы жоспарланған сайлауда оның жеңіске жетуіне кедерес келтіруі мүмкін еді. Жаңа Зеландиядағы белсенді кәсіподақтар басылды және кәсіподақ қозғалысы FOL мен жеңілген белсенділер арасында жылдар бойы бөлініп қалды. Лейбористік партия да Боб Семпл мен Ангус Маклаган басқаратын коммунистерге қарсылар мен Уолтер Нэш және Арнольд Нордмейер сияқты орташа көзқарастағыларға бөлінді. Ереуілден кейін FOL мен Лейбористік партия арасында көп жылдар бойы шиеленіс сақталды. Кейінірек Кит Локк пен Марк Блумскидің отбасылары Полицияның арнайы бөлімі (қазір Жаңа Зеландияның қауіпсіздік қызметі) тарапынан бақылауда болғаны белгілі болды.

Сапайылық карталары

Дау-жанжал аяқталғаннан кейін, тіркелуден шығарылған Уотерсайд жұмысшыларының кәсіподағы дау кезінде кәсіподаққа адал болғандарға адалдық карталарын таратты. Көптеген адамдар карталарын сақтап қалды, ал 1976 жылы өткен мерекелік кешке кіру тек картасы барларға ғана рұқсат етілді. 1954 жылы Жаңа Зеландия Еңбек федерациясының жылдық конференциясы кітапты оның қарапайымдау айғақтары мен фактілерді жіберуі үшін айыптады. Скотттің конференцияға кәсіподақ делегаты ретінде қатысу құқығы да күмәндалғандықтан, ол өзінен бас тартуға және кешірім сұрауға шақырылды, бірақ ол бас тартты және осыдан кейін жазғырылды. Кітап 1978 жылы қайта басылды.