Кіріспе
Бразилиялық Fittipaldi Automotive жарыс командасы, кейде алғашқы ірі демеушісінің атымен Copersucar деп аталды, 1975 жылғы F1 маусымынан бастап 1982 жылғы F1 маусымына дейін Formula One жарыс командасы және конструкторы ретінде қатысты. Бұл Бразилияда орналасқан жалғыз Formula One командасы болды. Команда 1974 жылы жарыс жүргізуші Уилсон Фиттипальди және оның кіші інісі, екі мәрте әлем чемпионы Эмерсон, Бразилияның Copersucar қант және спирт кооперативінен қаражаттармен құрылған. Команда бразилиялық лицензиямен жарысты. Эмерсон Фиттипальди 1976 жылы McLaren командасынан кеткеннен кейін бұл команданың жүргізушісі болды, бірақ отбасылық командамен бұрынғы жетістіктерін қайталай алмады. Болашақ әлем чемпионы Кеке Росберг осы командамен Formula One-де алғашқы подиумына қол жеткізді. Команда бастапқыда Фиттипальдилердің туған қаласы Сан-Паулуда орналасқан, ал әлемдік автоспорт индустриясының орталығы – Ұлыбританиядан шамамен 6000 миль (10,000 км) қашықтықта болды. 1977 жылы Ұлыбританияның Рединг қаласына көшірілді. 1975 жыл мен 1982 жыл аралығында 119 Гран-приге қатысып, барлығы 156 автомобильді сынақтан өткізді. Үш мәрте подиумға көтеріліп, 44 чемпионат ұпайы жинады.
Fittipaldi Automotive, sometimes called Copersucar after its first major sponsor, was a Formula One racing team and constructor that competed from F1 season of 1975 to F1 season of 1982. It was the only Formula One team to have been based in Brazil. The team was formed during 1974 by racing driver Wilson Fittipaldi and his younger brother, double world champion Emerson, with money from the Brazilian sugar and alcohol cooperative Copersucar. The team raced under a Brazilian licence. Emerson Fittipaldi became a driver for the team in 1976 after leaving McLaren, but was unable to replicate his earlier success with the family owned team. Future world champion Keke Rosberg took his first podium finish in Formula One with the team. The team was originally based in the Fittipaldis' hometown of São Paulo, almost 6,000 miles (10,000 km) away from the centre of the world motor racing industry in the UK, before moving to Reading, UK during 1977. It participated in 119 Grands Prix between 1975 and 1982, entering a total of 156 cars. It achieved three podiums and scored 44 championship points.
Шығу тегі
1960 жылдары жас Фиттипальди ағайындылары Уилсон мен Эмерсон өздерінің туған Бразилиясында карталар жасау және қозғалтқыштарды реттеу арқылы сәтті бизнес жүргізді. Олар клиенттерге арналған Formula Vee жарыс машиналарын және түрлі табысты спорттық автомобильдерді, соның ішінде екі қозғалтқышпен, шыны талшықтан жасалған Volkswagen Beetle-ді құрастырып, автомобильдер мен жарыс аксессуарларымен айналысатын бизнес жүргізді. Олар Бразилияда жарыстарда жеңіске жеткен жүргізушілер болды және 1960 жылдардың соңында Еуропаға барып, Формула-1-ге, ең жоғары халықаралық бір орындық жарыстар класына өту үшін төменгі лигалардан өсті. Кенже ағасы Эмерсон табысқа жетті; 1970 жылы ол Формула-1-де Lotus командасы үшін жүргізіп, 1972 жылы алғашқы әлем чемпионатын жеңіп алды. Уилсон 1972 және 1973 жылдары Формула-1-де Brabham командасының құрамында жарысып, ең жақсы нәтижесі – бесінші орынды иеленді. 1973 жылдың соңында ағайындылар өздерінің Формула-1 командасын құруға шешім қабылдады. 1974 жылғы маусым жаңа команданы құруға кетті, оның бразилиялық стильде болуы жоспарланған. Уилсон бразилиялық қант және спирт кооперативі Copersucar-ды команданы демеушілік етуге көндірді. McLaren жүргізушісі Эмерсон командаға кеңесші ретінде көмектесті. Copersucar брендімен жабдықталған автомобильді бразилиялық Ричард Дивила жасады, ол бұрын Fittipaldi Empreendimentos үшін Formula Vee машиналарын жобалаған, ал кейіннен Lotus және Brabham шассилерін өзгертіп, Еуропалық Formula Two Team Bardahl Fittipaldi үшін жұмыс істеген. Ұлттық аэроғарыш компаниясы Embraer де қатысып, жаңа командаға материалдарды жеткізіп, сынақ туннеліне қол жеткізуге көмектесті. Мексикалық Жо Рамирес команда менеджері болып тағайындалды. Команда бастапқыда Ұлыбританиядан шамамен 6000 миль (10 000 км) қашықтықта орналасқан Бразилияда орналасқан. Бұл 1960 жылдардан бері Формула-1 технологиясының басым ағылшын сипатын ескере отырып, батыл қадам болды. Ұзын және төмен Copersucar FD01, қозғалтқышты жабатын дөңгелек тәрізді корпусымен және ерекше артқы радиаторларымен, күміс түске боялып, бүйірлерінде көкжиек түстерімен безендірілді. Автомобиль 1974 жылғы қазанда Бразилиядағы Федералдық Сенатта президент Эрнесто Гейзельдің қатысуымен таныстырылды. Brabham-ның BT сериялы машиналарын сияқты, FD белгілемесі жүргізуші мен дизайнердің (Фиттипальди және Дивила) әріптерін көрсетеді.
Коперсукар-Фиттипальди (1975-1977)
Бастапқыда Copersucar Fittipaldi деп аталған команда 1975 жылы жарыстың алғашқы маусымында үлкен жетістікке жете алмады. Уилсон өзінің FD01 шассиімен Аргентина Гран-приінің бірінші жарысының 13-ші айналымында апатқа ұшырады, ал оның ағасы McLaren-де жеңіске жетті. Қалған жыл бойы қолданылған FD02 және FD03 шасси нөмірлері бастапқы машинамен бірдей конструкцияға ие болды, бірақ бастапқы шассидің көп бөлігінен бас тартылды. Уилсон жалғыз жүргізуші болды және тек бес рет финиш сызығын кесті, оның ең жоғары нәтижесі Уоткинс-Глендегі АҚШ Гран-приінде 10-шы және соңғы орын болды, ал үш рет іріктеуден өте алмады. Италиялық Артуро Мерзарио да оның ағасы Австрия Гран-приінің жаттығуларында қолынан екі сүйек сынғаннан кейін шассиді өз қолына алғанда жақсы нәтиже көрсетпеді. Жетістікке жете алмаса да, кішкентай команда келесі жылға қатысты маңызды жетістікке қол жеткізді: Эмерсон Фиттипальди 1974 жылы екінші Жүргізушілер Чемпионатын жеңіп алған McLaren командасынан келді. Оның ағасы команданы басқару үшін жүргізушіліктен бас тартты. Эмерсон былай деді: "Келесі маусымда әлем чемпионатының титулын жеңуге мүмкіндігім жоқ екенін түсінемін. Бұл өте қиын бастама болады, бірақ мен өте ынталымын және баршаның күш-жігерімен келесі жылдың екінші жартысында бірінші оң нәтижелерге қол жеткізетінімізге сенімдімін. Менің ойымша, бір-екі жылдың ішінде Бразилияда әлемдегі ең үздік Формула-1 командаларының бірі болады". Эмерсон 1976 жылы команданың негізгі жүргізушісі болды, бірақ бразилиялық Инго Хоффман оған төрт жарыста қосылды. Фиттипальди Интерлагостағы дебютінде жаңа FD04 үшін бесінші орынды иеленді. Жарыста ол тек 13-ші орынға ие болды – бұл оның үш ұпай жинаған маусымның қалған бөлігін көрсететін нәтиже болды. Іріктеу нәтижесі команданың ең жақсы жетістігі болып қала берді. Бразилияда команданың базасын құру тәжірибесі ұзаққа созылмады – олар қозғалтқыш пен қоробка берілісінің жеткізушілерінен тым алыс болды және Ұлыбританиядағы мамандардан құрауыш өндірушілерінің үлкен қауымдастығы болмады. Бірінші FD04 сол жерде құрастырылса да, болашақ машиналар команданың Редингтегі (Ұлыбритания) базасында, "мотор спорты алқабы" деп аталған жерде құрастырылатын болды. Команда 1977 жылы да осылай жалғастырды. Фиттипальди жыл бойы бірнеше 4-ші және 5-ші орындарды иеленді. Хоффман жыл басында екі рет қана жарысқа қатысып, Бразилия Гран-приінде 7-орынды иеленді. Жаңа F5, күміс емес, сары түспен боялды (Дивила техникалық директор лауазымынан кеткендіктен, таңбаламадан "D" әрпі алынып тасталды) және маусымның ортасында ұсынылды.
Фиттипальди Автомобильдік (1978 1979)
1977 жылы үлкен жетістікке қол жеткізбегенмен, 1978 жылы Lotus көрсеткен жер әсерінің қағидаларын іске асыру үшін модификацияланған F5A, бұрынғы әлем чемпионына бірнеше жақсы нәтижелерге қол жеткізуге мүмкіндік берді. Олардың ең жақсысы – Бразилиядағы команданың дәстүрлі, сүйікті трассасында Марио Андретти мен Жиль Вильнёвпен күрескеннен кейін алған екінші орын. Фиттипальди 17 ұпаймен маусымды аяқтады, ал команда, енді Fittipaldi Automotive деп аталады, Конструкторлар кестесінде 7-орынды иеленді – Эмерсонның бұрынғы командасы McLaren-нен бір саты жоғары. 1979 жылғы маусымда өткен жылғы үміттер күңкіреп қалды. Жер әсерін табысты қолдану тректе жеңіске жету үшін маңызды бола бастады, бірақ осы құбылыстың түсінігі әлі де бастапқы сатыда болды және Ральф Белламидің F6 машинасы тректе сәтсіздікке ұшырады. Фиттипальди команданың жалғыз пилоты болды, бірақ Алекс Рибейро сол жылы Имола трассасын ашқан чемпионаттан тыс жарыста қатысты, содан кейін маусым соңында Солтүстік Америка чемпионатына машинаны іріктеуге тырысып, сәтті болмады.
Skol Fittipaldi командасы (1980)
1979 жылдың соңында Copersucar демеушіліктен бас тартуға шешім қабылдады. Команда жақын орналасқан Wolf Racing командасының қалдықтарын сатып алып, алғаш рет екі машинамен қатысты. 1980 жылғы маусымда команда жаңа демеушісі Skol Brasil (қазір AmBev бренді) құрметіне Skol Team Fittipaldi деп аталды. Эмерсон және Wolf Racing жүргізушісі Кеке Росберг маусымның бірінші бөлігінде өткен жылғы қайта жасалған Wolf шассилерімен жарысты. F7 деп аталған машиналар, F8 үлгісімен ауыстырылар алдында әрбір жүргізушіге үшінші орын сыйлады. Сол жылы дизайн командасын Харви Постлтвейт басқарды, ол бұрын Wolf командасынан келген маман еді, сондай-ақ өте жас бас аэродинамик Адриан Ньюи де осы командада жұмыс істеді. Екеуі де кейіннен басқа командалар үшін чемпиондық атаққа ие болған машиналардың дизайндарын жасады.
Фиттипальди Автомобильдік (1981-1982)
Эмерсон Фиттипальди 1980 жылдың соңында жарыс спортын қырық суға салуға шешім қабылдады. Кейін ол Формула-1-дегі соңғы екі жылының өте қиын болғанын айтты: "Мен команданың жұмысын жақсартуға тырысып, мәселелерге тым көп араластым, соның салдарынан отбасыма және жеке өміріме немқұрайдылық таныттым", дегенмен ол бұл кезде әріптестерінің қазасын себеп ретінде көрсеткен. Ол 33 жаста болғанмен, он жылдан бері Формула-1 жарыстарында қатысып келеді. Сол жылы өткен он жарыстың жетісінде финиш сызығына жетпеді және бірнеше рет фин командаласынан оқпанда қалды. Ол команда басқаруына көшті, ал 1981 жылы оның орнына жас бразилиялық Чико Серра келді. Skol демеушілігі қайтадан тоқтатылғаннан кейін Fittipaldi Automotive деген есімге оралған команда 1981 жылдан бастап күрт құлдырады. Постлэтвейт жыл басында Феррари командасына өтті, ал команда тағы да өткен маусымның шассиінің жаңартылған нұсқаларын пайдаланды, Michelin, Avon және Pirelli шиналарын қолданып жарысты. Бір жарыста екі машинаның да шиналары әртүрлі брендтерден болды. Росберг жыл басындағы чемпионат емес FOCA Оңтүстік Африка Гран-присінде төртінші орынды иеленді, бірақ көшбасшылардан бір айналымға қалып қойды (FISA–FOCA соғысы туралы қараңыз), бірақ одан кейін пилоттар бірнеше рет DNQ алып, жарыстан шығып қалды. Финишқа жеткен кезде олар көбінесе алаңның соңында болды және сол жылы ешқандай ұпай жинамады. Фин пилоты 1982 жылы Уильямс командасына өтті, онда ол жүргізушілер чемпионатында жеңіске жетті. Команда Серра үшін бір F8 машинасын сақтап, көбінесе 1981 жылғы маусымның көп бөлігінде жарысқан шассиді пайдаланды. Ники Лауда дисквалификацияланғаннан кейін, Белгия Гран-присінде (Золдер) алтыншы орын алып, соңғы бір ұпай жинады. Жаңа F9 машинасы Дивила мен Тим Райттың бірлескен еңбегімен жасалып, сол жылы Британ Гран-присінде таныстырылды, бірақ жағдайды жақсарта алмады. Фиттипальди ағайындары 1983 жылы жарыстарды жалғастыру үшін қаржы жинауға тырысты, бірақ команда 1983 жылдың басында жұмысын тоқтатты.
"Аврора" Formula One
RAM Racing (Mopar Ultramar Racing Team) командасы басқаратын Fittipaldi F5A шассиі 1979 жылдың 15 сәуірінде Brands Hatch трассасында өткен Чемпиондар жарысында Aurora Formula One чемпионатындағы жалғыз жеңісін оді. Гей Эдвардс бұл жарысты жеңіп алды, бірақ нәтиже бойынша 7-орынды иеленді, себебі ол Aurora сериясына қатыспаған әлемдік чемпионаттан келген алты көліктен кейін келді. Эдвардс және оның командаласы Бернард де Драйвер серияда бірнеше подиумға шығуды қоса, тағы да жақсы нәтижелерге қол жеткізді. Британдық каскадер Валентино Мусетти 1980 жылы Aurora Formula One Ұлыбритания чемпионатында жаңартылған F5B нұсқасымен жарысты, бірақ бұл жолы алдыңғы жылғыдан нәтижесі нашар болды.
Жүргізушілер
Өзінің тарихының көп бөлігінде Фиттипальди Automotive толығымен Эмерсон Фиттипальдиге бағытталған. Эмерсон екі мәрте әлем чемпионы атанды және отбасылық командаға қосылғанда тегіс әрі жылдам стилімен танымал болды. Оның ағасы команданың алғашқы маусымында жарысқанмен, Эмерсонның команда үшін жүргізуі мүмкін деген әңгіме әрқашан ауада болды. Бір жылдан кейін ол сол кездегі командасы McLaren-мен келісімшарт туралы келіссөздерді соңғы сәтте тоқтатты және Фиттипальдимен келісімшарт жасады. Ол әлі де алдыңғы қатарда жарыса білгенімен, Фиттипальди Automotive-пен бірге жұмыс істеген кезінде тұрақсыз нәтижелер көрсетті. Бірнеше рет команда менеджері Жо Рамирес оның жылдамдықпен кенеттен серпіліс жасағанын көрген соң, жүргізушісінің толық потенциалын пайдаланбағанын айтып сөккен. 1980 жылы Фиттипальдидің командаласы Кеке Росберг оның өзінің ең жақсы күйін ұзақтан бері артта қалдырғанын және оның жігерсіз екенін сезді. Эмерсон сол жылдың соңында отбасылық командамен өткізген бес маусымынан кейін зейнеткерлікке шықты, бірақ 1984 жылы CART сериясында жарысқа оралды. Ол 1989 жылы серия чемпионатында жеңіске жетті, ал 1989 және 1993 жылдары Индианаполис 500 жарысын ұтып алды. Эмерсонның CART мансабы 1996 жылы Мичиган 500 жарысында ауыр жарақат алғаннан кейін аяқталды. Жас фин Кеке Росберг 1980 жылғы маусымда Фиттипальдиге қосылғанда бәсекеге қабілетті орын табуға тырысып жатты. Ол бұрын Теодор, ATS және Уолтер Вольф командалары үшін екі маусым жарысқан, бірақ Теодормен чемпионат емес жарыста жеңіске жеткенімен, әлем чемпионатында ұпай жинамаған. Фиттипальди 1979 жылдың соңында Вольфтың қалдықтарын сатып алды. Росбергтің сөзіне қарағанда, Фиттипальди Automotive-те бұрын толық уақытты командаласы болмаған Эмерсон тағы бір бразилиялық жүргізушіні қалаған, бірақ бұрынғы Вольф қызметкерлері Питер Уорр мен Харви Постлтвейт оны финге екінші орынды ұсынуға көндірді. Росберг өзі Фиттипальдимен Формула-1-де толық маусымды «жеңіске қадам» ретінде қарастырды. Ол алғашқы маусымында Эмерсонмен бірге бәсекеге қабілетті болды және командамен алғашқы жарысында, 1980 жылғы Аргентина Гран-присінде жүлделі орынға ие болды. Росберг команда үшін екінші жарыста Эмерсонды озуға қол жеткізді және содан бері Фиттипальди мен оның арасында шиеленіс туды деп мәлімдеді. Командамен екінші маусымында, бірде-бір ұпай жиналмаған кезеңде, Росберг келісімшартынан босатылу жолын тапты. Ол Williams командасына өтті, онда келесі маусымда жүргізушілер арасындағы әлем чемпионатында жеңіске жетеді. Фиттипальдидің басқа да танымал жүргізушілеріне оның алғашқы маусымында жалғыз Фиттипальди машинасын жүргізген Уилсон Фиттипальди және команданың екінші қатысушысы ретінде бірнеше жарысқа қатысқан болашақ 12 рет Бразилияның акциздік автомобиль чемпионы Инго Хоффман кірді.
Чемпионат емес нәтижелер
ЖылОқиғаӨткізілген жерЖарысшыНәтижеЕскертулер1975BRDC Халықаралық трофейСилверстоунУилсон ФиттипальдиЖарыстан шықтыХалықаралық трофей 1950-ші жылдардан 1970-ші жылдарға дейін үнемі өткізіліп келді1978BRDC Халықаралық трофейСилверстоунЭмерсон Фиттипальди21979Дино Феррари Гран-приіИмолаАлекс РибейроЖарыстан шықтыАвтодромо Дино Феррариді ашуға арналған чемпионат емес жарыс1980Испан Гран-приіЖарамаЭмерсон Фиттипальди5Бұл жарысқа FISA командалары қатыспады (FISA–FOCA соғысын қараңыз) және кейін чемпионаттың бір бөлігі емес деп жарияланды. Кеке РосбергЖарыстан шықты1981Оңтүстік Африка Гран-приіКяламиКеке Росберг4FISA–FOCA соғысының тағы бір құрбаныШико Серра9