Кіріспе

Британдық Формула-1 командасы «Оникс Гран-при» – 1989 және 1990 жылғы Формула-1 маусымдарында қатысқан Ұлыбританияның бұрынғы Формула-1 командасы. Команда 26 әлем чемпионат Гран-присіне (25 старт) қатысып, құрастырушылар әлем чемпионатында алты ұпай жинады. Ең жақсы нәтижесі – 1989 жылғы Португалия Гран-присінде Стефан Йоханссон үшін үшінші орын.

Формула-1 алдындағы бастамалар

Onyx Grand Prix 1978 жылдың соңында Onyx Race Engineering ретінде құрылды, бұл Майк Эрл мен Грег Филдтің бұрынғы әріптестігі еді. Филдке жаңа жобаға қосылуды ұсынар алдында, Эрл ашық дөңгелекті жарыстарда көп тәжірибе жинаған, F3, F2 және Formula 5000 сыныптарында Church Farm Racing командасын басқарған, сондай-ақ бұрын Филд пен жүргізуші Дэвид Пурлимен бірге Formula Atlantic, F2, European Formula 5000 және кейде Formula One жарыстарында LEC командасында жұмыс істеген. Команданы құруға алғашқы қадамын басқанда, олар 1979 жылғы маусымда Формула 2-ге өз шассилерін енгізуді жоспарлады, бірақ бұл көбінесе сәтсіз аяқталды. 1980 және 1981 жылдары Джонни Секото мен Риккардо Палетти үшін жартылай заводтық March машиналарын пайдаланды. 1981 жылғы бәсекеге толы маусымнан кейін Палеттидің демеушілері оны Osella командасымен Формула 1-ге шақырды. Onyx артта қалуды қаламады, сондықтан F1-де өзін сынап көрді, испандық Эмилио де Виллота үшін 5 кезеңде жеке March машинасымен қатысты, бірақ де Виллота ешбір жарысқа ілікпеді. Onyx 1983 жылы өз машиналарын қайтадан жарысқа шығаруды жоспарлады, бұл жолы Формула 1 әлеміне Палеттимен бірге оралуды көздеді. Алайда, 1982 жылғы Канада Гран-присінде Палеттидің қазасы Onyx-тің дамуына үлкен соққы болды.

Келесі қадам

Осы кезде серіктес-основатель Грег Филд команданы тастап, өз үлесін жарысқа құмар Джо Чемберленге сатты, бұл команда үшін кері қадам сияқты көрінді. March Engineering компаниясының негізін қалаушы Робин Херд, өзінің March Formula 2 командасының жұмысын сырттан тапсыруды шешіп, Эрл мен Onyx-ке бұл жөнінде ұсыныс жасады. Onyx енді 1983 жылғы маусымда кластағы үздік шассиге, үстемдік ететін BMW қозғалтқышына және ең жақсы Michelin шиналарына, сондай-ақ Беппе Габбиани, Тьерри Тассен және Кристиан Даннер сияқты қабілетті пилоттарға ие болды. Бірақ маусым жақсы өтпеді, команда Ralts командасынан қалып қойды. 1984 жылы команда Ralts-тан одан да артта қалды, тіпті жеке қатысқан March командасынан да. 1985 жылы Формула 3000, Формула 1-ге жол ашатын Формула 2 сериясын алмастырды, ал Onyx March командасының жұмысын жалғастырып, 1985 жылы Эмануэле Пирромен 3-орынды иеленді, содан кейін Пирро 1986 жылы екінші орынды алып, одан да жоғары көтерілді. Модена Формула 1-ге өткеннен кейін, Onyx чемпиондықты сақтап қалу үшін Волкер Вайдлермен күш біріктірді, бірақ 1988 жыл үлкен көңілін қалдырды, себебі Вайдлер 88B March машинасымен күресіп, жалпы есепте 15-орынды иеленді. Дегенмен, Формула 2 және Формула 3000-дағы сәтті өткелдерге қуанышты Эрл енді Формула 1-ге қатысуға асықты және мотоспорттың шыңына жеткізе алатын мықты команда құруға кірісті.

Формула бірінші

Формула 1-ге қатысудан бұрын Пол Шекспир 1988 жылдың қыркүйегінде команданың басым бөлігі акцияларын сатып алды, бұл Onyx командасына қадам жасау үшін қажетті қаржылық инъекцияны жасады. Мартин Диксон команда менеджері ретінде тағайындалды, ал командаға Marlboro және Moneytron компанияларының демеушілігі қосымша қолдау көрсетті, Moneytron – бұл бельгиялық Жан Пьер Ван Россемге тиесілі компания. Ван Россем көп ұзамай Шекспирдің барлық акцияларын сатып алып, командаға болашақта көптеген мәселелер тудыратын келісім бойынша басым иегер атанды. Осы уақыт аралығында команда, енді Onyx Grand Prix деп қайта аталды, Ford V8 қозғалтқыштары мен Goodyear шиналарын пайдалану туралы келісімге келді. Бұрын McLaren командасында жұмыс істеген беделді инженер Алан Дженкинс команданың алғашқы Формула 1 машинасының жобасын жасауға шақырылды, нәтижесінде шағын Onyx ORE 1 машинасы пайда болды. Earle жүргізушілер құрамында жастық пен тәжірибені үйлестіріп, беделді Стефан Йоханссонды және жас бельгиялық жаңадан келген Бертран Гашотты жалдады, Гашот Ван Россемнің және оның Moneytron демеушілігінің келгеніне себепкер болған еді. Нақты бизнес-жоспар, жасөспірімдер формулаларындағы мол тәжірибе, жақсы машина және қозғалтқыш жиынтығы, сондай-ақ мықты жүргізушілер жұбымен Onyx Grand Prix Формула 1-де жарқын болашаққа ие болары сезілді. Англияда машинаның тұсаукесерінде Autosport журналисі Найджел Роубек Moneytron демеушілігін "Мен көрген ең дәмсіз" деп сипаттады.

1989 жылғы маусым

Барлық қызығушылық пен дайындыққа қарамастан, Onyx тек алғашқы Гран-приге ғана үлкерді. Олардың машиналары тек іске қосылған күні таңертең ғана аяқталды, содан кейін оларды асығыс жинап, сол күні Хитроу әуежайына Бразилияға, маусымның алғашқы жарысының өтетін орнына тасымалдауға тура келді. Автомобильдерді толығымен жөндеу үшін сынақ жүргізілмегендіктен, алғашқы 3 раундта бірде-бір көлік алдын ала іріктеуден өте алмады. Імоладағы жарыстан бұрын сынақ кезінде болған апат бір шассиді толығымен жойып жіберді, жағдай нашарлай түсті. Жарыс кезінде Йоханссонның машинасының тежегіштері бұзылып, тағы бір апатқа себеп болды. Жақсы белгілер көріне бастады, Гашо Имоладағы алдын ала іріктеуден өтсе, Йоханссон Монакода да солай істеді, ақыры Йоханссон Мексикадағы алдын ала іріктеуден өтіп, сенбі күнгі еркін жаттығуларда 6-шы жылдамдықты көрсетіп, жарысқа 21-ші орыннан қатысты, бұл атақты Нельсон Пике, Пьерлуиджи Мартини, Рене Арнокс және Эдди Чиверден жоғары еді. Алайда, машинаның дебюттік жарыста механикалық ақауға ұшырауы күтілді, бірақ прогресс байқалды. Финиксте Грег Филд Диксонның орнына команда менеджері болып қайта оралды, Йоханссон да стартқа шықты, бірақ алдыңғы аспаның істен шығуы оның күнін аяқтады. Канадада Йоханссон тағы да алаңға шықты, бұл жолы 18-ші орын. Гашо әлі де алғашқы Гран-приге қатысуға дайындалып жатқан, бірақ ол жақындап қалды. Осы сәтті кезеңде жағдай нашарлай бастады. Ван Россемнің сәнді өмір салты мен ысырапшылдығы айқын көрінді, ол Феникс Гран-приі алдында 20 миллион АҚШ долларына Gulfstream IV бизнес-джетін сатып алды. Йоханссон да Канадада нашар пит-стоптан кейін, әуе қаруын бұзуынан дисквалификацияланды. 1989 жылғы Франция Гран-приі қара бұлттар арасында күндей жарқырады. Екі машина да Пол Рикард трассасына өте жақсы сай келді және алдын ала іріктеуде оңай жеңіске жетті. Олар біліктілікте одан да әсерлі болды, Гашо 11-ші орынды, ал Йоханссон 13-ші орынды иеленді. Гашо 4-ші орын алған Алесимен бірге жүрді, бірақ батарея проблемасы оны 13-ші орынға түсірді, ал Йоханссон команданың алғашқы ұпайларын 5-ші орынмен жеңіп алды. Екі ұпай команданы маусымның қалған бөлігінде алдын ала іріктеуден өтуге мүмкіндік беретін еді, бірақ ол Ұлыбританиядағы келесі кезеңде орындалмады. Йоханссон біліктілікке өте алмады, ал Гашо 21-ші орынға ие болды, бірақ Минардилер 5-ші және 6-шы орындарды иеленіп, Onyx-ті алдын ала іріктеудің аяусыз әлеміне тастады, дегенмен екі Брабхам мен Далараның Алекс Каффи енді алдын ала іріктеуге қатыспағандықтан, бұл тапсырма оларға оңай болды. Йоханссон Германияда, Венгрияда және Бельгияда біліктілікке өтті, Гашо Германияда өткізілген жарыста (бұл 1989 жылғы маусымда Onyx-тің алдын ала іріктеуден өтіп, кейін біліктілікке өтпеген жалғыз жағдайы) қатыса алмады. Ван Россемнің еріншектігі мен ысырапшылдығына қатысты қиындықтар тағы да туды, ол баспасөз құралдарында командаға үздік жүргізушілерді тартуға тырысып жатқанын және Поршедің F1 қозғалтқышы жобасына 40 миллион АҚШ долларын инвестициялау үрдісінде екенін айтты, ал шын мәнінде және жабық есіктер артында Ван Россем Формула 1 командасын басқару шығындарына зарлана бастады және тіпті команданың шоттарын төлеуге асықпайтынына шүбә келтірілді. Ол "Порше" моторлары туралы келісімшарт бұзылса, "Формула-1" командасынан кететінін мәлімдеді. Көптеген адамдар мұны спорттан шаршағанын мойындағандай көрді және одан шығу үшін себеп іздеді. Ван Россемнің керемет деструктивті және еріншек әзіл-оспақтары жалғасты: ол сондай-ақ Бельгия Гран-приі аптасы ішінде Бельгияның газетінде екі F1 ең күшті адамдарының, F1 коммерциялық құқықтарының иегері және F1 басқарудың бас директоры Берни Экклстоунның және кейін FIA президенті Жан Мари Балестренің ашуын туғызған. Ол Балестреге нацист деп аталғанын жоққа шығарды (Балестре екінші дүниежүзілік соғыс кезінде нацистік про-Виши француз әскерінің құрамында болған) және Экклстоунды мафия басшысы деп атады. Содан кейін Экклстоун Ван Россемге одан әрі Гран-прилерге қатысуға тыйым салды. Италия Гран-присінде Гашо команда үшін соңғы жарысқа қатысады, ал Йоханссон старт ала алмады. Гашо өзінің еріншек басшысының ашуын туғызды және команданың тестілеуден бас тартуына және өзінің жүргізушілігіне сенімсіздік танытқанына наразылығын білдіргені үшін жұмыстан шығарылды. Оның орнына соңғы минутта JJ Lehto таңдалды, бірақ жаңа машинамен танысуға аз уақыт болғандықтан, ол Португалиядағы келесі кезеңге қатыса алмады. Бірақ Йоханссон Португалия Гран-приінде Onyx үшін күлімдеуге себеп болды. Ол жарыс кезінде доңғалақты ауыстырмауға шешім қабылдады және барлық қарсыластары пит-стоп жасағаннан кейін, Манселл мен Сенна соқтығысқаннан кейін, ол керемет 3-ші орында болды, бірақ доңғалақтары тозып бастады. Оны Уильямс екі машинасы да оқып өтті, бірақ олар жарыстан шығып қалды, Йоханссон отынсыз 3-ші орында финиш сызығын кесті. Бұл команда үшін үлкен сәт болды, бірақ ол олардың соңғы ұпайлық жеңісі де болды. Ван Россем қаржыны жұмсауға құштар болмағандықтан, машинаны жаңарту баяу жүрді, Йоханссон маусымның қалған бөлігінде біліктілікке өте алмады, бірақ Лехто жақсара берді, Испанияда және Австралияда стартқа шықты. Команда дебюттік маусымында 10-шы орынды иеленді, 6 ұпай жинады және келесі маусымда алдын ала іріктеуге қатысудан босатылды.

1990 жылғы маусым

1989 жылы нығайып, дамуға мүмкіндік берген негіз 1990 жылға қарай күл-құрдымға ұшырады. 1989 жылғы маусымның соңында Ван Россемнің ынтасы төмендегені байқалды. Қаржы жылдам таусылып, Ван Россемнің әдемі және өрескел мінезі Эрл мен Чемберленнің командадан кетуіне, ал Филд екінші рет кетіп қалды. Алан Дженкинс команданы басқарды, ал Питер Райнардт Филдтің орнына Команда Менеджері болды. 1991 жылғы F1 маусымы үшін Honda немесе Porsche V10 келісіміне қол жеткізе алмаған Ван Россем қаулысын орындап, Moneytron демеушілігімен бірге кетіп қалды. Жаңа иеленуші іздеп жүргенде, швейцариялық автомобиль коллекционері және бұрынғы жарыскер Питер Монтеверди команданың 50% үлесін, Карл Фойтек 25% үлесін, ал Бруне Фрей қалған 25% үлесін сатып алды. Onyx қаржылық тұрғыдан соншалықтай қиын жағдайда болды, Фойтек 1989 жылы команда қолданған Goodyear шиналары үшін төлем жасауға мәжбүр болды, содан кейін ғана компания 1990 жылғы маусымға арналған шиналарды жеткізді. Команда Эрл мен Чемберленді қайта жұмысқа алды, бірақ Алан Дженкинс Эрлмен жұмыс істеуден бас тартқаннан кейін көп ұзамай жұмыстан босатылды. Жағдайды одан бетер нашарлату үшін Эрл мен Чемберлен тағы да Команда Менеджері Рейнхардтпен және Onyx командасының тәжірибелі қызметкерлерінің көп бөлігімен бірге кетіп қалды. 1990 жылы команда JJ Lehto-ны сақтап қалды және екінші машинада бөлік иесі Карл Фойтектің ұлы Грегор Фойтектің қатысуын ұйғарды. Фойтек Brabham командасымен екі жарысқа келісімшарт жасасқандықтан, Йоханссон алғашқы екі кезеңде қатысты. 1990 жылғы маусымға арналған машинаны жетілдіруге аз қаржы жұмсалғандықтан, Onyx өткен жылғы ORE 1 машинасымен алғашқы екі кезеңге келді. Екі жүргізуші де алғашқы екі жарысқа ілікпеді, Йоханссон екі шассиді қиратты. Сан-Марино Гран-приіне команда ORE 1B шассиімен келді. Фойтек Йоханссонды алмастырды, ол Onyx-ті келісімшартты бұзғаны үшін сотқа берді және Алан Дженкинспен бірге Монтевердидің команданы көшіру жоспарын тоқтату үшін сотқа шақыру талабын беруге тырысты. Екі машина да Имолада стартқа шықты, Лехто 12-ші орын алды. Монакода Фойтек жарыстың соңғы кезеңінде 6-шы орында болғанда Эрик Бернардың Larrousse машинасымен соқтығысып, 7-ші орынға ие болды, бұл Onyx үшін маусымдағы ең жақсы нәтиже болды. Екі машина да Канада мен Мексикада стартқа шықты, бірақ олардың арасында тек Фойтектің Мексикадағы 15-ші орны болды. Шілде айында Монтеверди команданы Швейцарияға көшіру арманын орындады, бірақ бұл жағдайды жақсартпады. Команданың қаншалықты артта қалғанын Франциядағы жарыста көрдік, онда екі машина да стартқа шыға алмады, ал өткен маусымда олар жоғары орындарда іліккен және ұпай жинаған. Британ Гран-приінде екі машина да стартқа шықпады. Германия Гран-приі кезінде Монтеверди команданың атын Monteverdi Onyx Formula One деп өзгертуге қол жеткізді, бірақ бұл тағы да ештеңе білдірмеді, өйткені екі машина да стартқа шықса да, Фойтек ерте зейнеткерлікке шықты, ал Лехто алты айналымнан кейін аяқтады және нәтижесі тіркелмеді. Сондай-ақ, машинаны нашар дайындағаны туралы әңгімелер тарады, оның ішінде сынған суспензия бөліктерін ауыстырудың орнына қайта біріктіру және Монтевердидің спорттық автомобильдер коллекциясынан қосалқы бөлшектерді алу туралы ақпарат тарады. Бір жағдайда Лехто бірнеше рет нашар басқару туралы шағымданып, мәселе оның жетек білігі дұрыс орнатылмағаны анықталғанда шешілді. Осы уақытта бөлік иесі Карл Фойтек ақшасын кері тартып алып, ұлын енді қауіпті деп санаған машинаны жүргізуге тыйым салды. Қаржылық қиындықтар өте ауыр болғандықтан, Фойтектің кетуі соңғы тамшы болды және команда чемпионатты аяқтамай, Венгрия Гран-приінде жұмысын тоқтатты.

Реформация

Arena Motorsport командасын басқарғаннан кейін, Эрл команданы бастапқыда 2014 жылғы Әлемдік туристік автомобильдер чемпионатында Ford Fiesta седанының TC1 нұсқасымен өнер көрсету үшін қайта құрды. Алайда, 2014 жылдың ақпан айында Ford-тың қолдауы жетіспегендіктен жоспарлар күштен шығарылды. Оның орнына команда 2015 жылғы TCR International Series маусымы үшін Ford Focus ST құрастыруға көшті. Бірақ, автомобиль жетілмеген және бәсекеге қабілетсіз болды, сондықтан тұңғыш маусымдағы жарыстардың жартысына ғана қатысып, Монцада екі мәрте ғана нәтиже көрсетті. Содан кейін, 2016 жылға FRD жарыс командасына активтер сатылды.