Кіріспе

Канадалық жаратылыстанушы, канадалық жаратылыстанушы автор Джордж МакКреди Прайс (1870 жылғы 26 тамыз – 1963 жылғы 24 қаңтар) – канадалық жаратылыстанушы. Ол эволюцияға қарсы және жаратылыстануға қатысты бірнеше еңбек жазды, әсіресе су тасқыны геологиясы тақырыбында. Оның пікірлері жаратылыстанушылар арасында оның қайтысынан кейін ғана, әсіресе 1960 жылдары пайда болған заманауи жаратылыстану ғылымы қозғалысы кезінде кеңінен таралды.

Жеке өмір

Прайс Эрнест Эдвард Прайстың әкесі және актер Джон Шелтонның атасы болды. Джон Шелтон ұлдарының бірін "әлемді теңгерту" үшін Дарвин деп атаған. Ол сондай-ақ Лейк-стрит-Див вокалисі Рейчел Прайстың бес атасы.

Өмірбаян

Прайс Канаданың Нью-Брансуик провинциясындағы Хавелок қаласында дүниеге келген. 1882 жылы әкесі қайтыс болды, ал анасы жетінші күндік адвентистер шіркеуіне қосылды. Прайс 1891-1893 жылдар аралығында Батл-Крик колледжінде (қазіргі Эндрюс университеті) оқыған. 1896 жылы ол Нью-Брансуик провинциялық нормалық мектебінде (қазіргі Нью-Брансуик университеті) бір жылдық мұғалімдерді даярлау курсына оқуға түсті, онда табиғат ғылымдарының, соның ішінде минералогияның негізгі курстарын оқыды. Прайс 1897 жылдан бастап шағын қалалардағы мектептерде сабақ берді, оның ішінде 1899-1902 жылдар аралығында Тракадидегі орта мектепте оқыды. Ол жерде ол Альфред Корбет Смитпен (жергілікті аралас ауруханасының медициналық бөлімінің меңгерушісі) танысты, ол оған ғылыми әдебиеттерді ұсынды. Жердің жас екеніне сенген Прайс геологтар өз деректерін дұрыс түсінбеген деген қорытындыға келді. 1902 жылы Прайс Тракадиден кетіп, Принс-Эдвард аралында адвентист уағызшысы және Нова-Скотиядағы жаңа адвентист интернатының басшысы ретінде қысқа мерзімге қызмет етті, ал бұрын "Қазіргі христиандық пен заманауи ғылымның негіздері" атты қолжазбасын аяқтады. Ол 1904 жылы қысқа уақытқа кітап сатумен айналысты, содан кейін Нью-Йоркке көшіп, журналдар мен газеттерге материалдар жазуға тырысты. Әйелінің өтініші бойынша адвентист шіркеуі Прайсты алдымен Мэриленд штатында құрылысшы ретінде жұмысқа алды. Ол содан кейін Калифорния штатының Окленд қаласындағы шағын адвентист мектебінің директоры болды, кейін Лома-Линдада жаңадан сатып алынған адвентист санаториясында құрылысшы және шебер ретінде жұмыс істеді, онда 1906 жылы "Иллогикалық геология: эволюция теориясының әлсіз тұсы" атты еңбегін жариялады. "Иллогикалық геология" еңбегінде Прайс "мұнда келтірілген фактілерді ескере отырып, бір түрдің қазындығы екіншісінен көне екенін қалай дәлелдей алатынын көрсеткен кез келген адамға" 1000 доллар сыйлық беруге уәде берді. 1907 жылдан 1912 жылға дейін Прайс жетінші күндік адвентистер басқаратын Медициналық евангелистер колледжінде, қазір Лома-Линда университеті деп аталатын оқу орнында сабақ берді, онда оған B.A. дәрежесі берілді, бұл оның авторлық еңбектері мен тәуелсіз зерттеулеріне негізделген. 1912 жылдан 1914 жылға дейін Сан-Фернандо академиясында, 1914 жылдан 1916 жылға дейін Лоди академиясында сабақ берді. 1920 жылдан бастап Прайс Калифорниядағы Ангуиндегі Пасифик Юнион колледжінде сабақ берді, онда оған M.A. дәрежесі берілді (Рональд Л. Нумерс бұл туралы "сыйлық" деп сипаттады). 1924-1928 жылдары Прайс Уотфордтағы Стэнборо миссионерлік колледжінде сабақ берді, 1927-1928 жылдары ол мұнда президент болып қызмет етті. Содан кейін ол 1929-1933 жылдары Мичиган штатының Берриен-Спрингс қаласындағы Эммануэль миссионерлік колледжінде (қазіргі Эндрюс университеті) және 1933-1938 жылдары Вашингтон штатының Уолла-Уалла қаласына жақын жердегі Уолла-Уалла колледжінде сабақ берді. Прайс өзінің кітап сату сапарлары оған баға жетпес "далалық геологияны бірінші қолмен білу" мүмкіндігін бергенін айтса да, оның "сыртқы әлеммен таныстығы" шектеулі болды, тіпті оның студенттері де зейнеткерлікке шыққанға дейін бір сапарда "бір қазындықты екіншісінен ажырата алмағанын" байқады. 1943 жылы ол Калифорния штатының Лома-Линда қаласына көшіп барды, онда 20 жылдан кейін 92 жасында қайтыс болды.

Қабылдау

1906 жылы Стэнфорд университетінің президенті және американдық қазба балықтары бойынша жетекші сарапшы Дэвид Старр Джордан Прайстің «Логикалық емес геология» еңбегіне шолу жазып, Прайс «бірде-бір геологтың [оның еңбегін] қабылдамайтынын» күту керектігін айтты. Бұл келесі жиырма жыл бойы хат алмасуға әкелді, онда Прайс «әлемдегі ең алдыңғы қатарлы ихтиолог» бір қазбаның екіншісінен ескі екенін дәлелдей алса, «жиырма төрт сағат ішінде эволюционист болуға» уәде берді, ал Джордан Прайске оның көзқарасын түсіндіруге тырысты. Джордан сондай-ақ Прайсты «палеонтология және зертханаларда конструктивті жұмыстар жасауға» шақырды. Сандар бойынша, жетінші күндік адвентизмнің негізі – сенбі күнінің доктринасы, яғни әдемі жаратылыс аптасы. Прайс үшін сенбі күнінің доктринасы адвентистерді эволюциядан сақтап қалды. Ол Элен Г. Уайттың жаратылысқа қатысты ұстанымын қабылдап, әлемді Киелі кітап пен ғылымның жаңа жаратылысты талап ететініне көндіруге тырысты. Прайс «геологиялық дәуірлерді» және оларға негізделген қатаң Лайелдің біркелкілігін сынады. Жердің геологиясын түсіндірудің баламалы жолы ретінде ол Күн тоқырау геологиясын қайта ойлап тапты. Ол қазбалардың ретін түсіндірудің жолдарын іздеді. Геологиялық әдебиеттерді кеңінен зерттегеннен кейін Прайс «тастар мен қазбалардың фактілері, теориядан арылып, эволюциялық теорияның негізі болып табылатын қазбалардың өзгермейтін реті туралы эволюциялық теорияны жоққа шығарады» деген қорытындыға келді. Ол жас дәуірге тән қазбаларды ескі дәуірге тән қазбаларға сәйкес келетін қабаттар туралы оқыған. Бұл қабаттарды сипаттаған геолог «егер қазбалар болмаса, бұл бір құрылым деп ойлауға болар еді» деді. Прайс үшін бұл және қабаттар арасында эрозияның белгілерінің болмауы екі тау жынысы қабаты арасында аз уақыт өткенін білдірді. Прайс әдебиеттерде осыған ұқсас қабаттардың мысалдарын да тапты, бірақ кері ретпен, яғни үстінде ескі тау жыныстары, ал төменде жас қабаттар, бұл қазбалардың интерпретациясына сәйкес келеді. «Бірін-бірі сәйкес келіп жатқан» көрінсе де, Канада геологиялық қызметі негізінен қазбалардың құрамына негізделген қабаттасуды қорғады. Прайс бұл дәлелді былай түсіндірді: «геологиялық жазбалар дәуірлердің бірінен соң бірі келуін дәлелдей алмайды, керісінше, су тасқынына дейінгі өмірдің әртүрлі, бірақ бір уақыттағы аймақтарын көрсететін «таксиномиялық» тізбекті көрсетеді». Сондықтан, 1913 жылы жазылған «Геология негіздері» кітабында, «Логикалық геологияның кеңейтілген нұсқасы», ол «Сәйкес стратиграфиялық тізбектер заңы» ұсынды, онда «кәнсіз тау жынысының кез келген түрі кез келген басқа кенсіз тау жынысымен, ескі немесе жас, сәйкес келуі мүмкін» делінген. Прайс үшін бұл заң «қабаттардың пайда болу ретіне қатысты әзірленген ең маңызды заң» болды. Йель геологы Шухерт «The New Geology» журналындағы «Science» журналында Прайс «геологиялық қорқынышқа ұшыраған» деді. Алайда, жаратылысшылар жаңа кітапты қуана қарсы алды. Гарри Риммер бұл кітапты «нағыз ғылымның шедеврі» деп атап, ол «жалған деп аталатын» ғылымның кейбір көне қателіктерін «нақты түрде жоққа шығарды». Бірнеше жылдың ішінде Прайс бірнеше консервативті діни басылымдарда кеңінен танылды. Бір басылымда ол «Фундаменталистердің басты ғылыми авторитеті» деп аталды. Ғылыми әдістемеге қызығушылық танытқан Прайс Уитхед және басқа да философтарды оқып, фактілер әрқашан интерпретацияға жататынын түсінді. Прайс «индуктивті геология» жақын жаратылысты болжайды деп сенсе де, ол креационизм мен натурализм арасындағы пікірталастың ғылымнан тыс, «философия мен теологияның шекарасының арғы жағында» екенін мойындады. Оның айтуынша, натуралистер «Дарвин мен Лайелдің түрлі-түсті көзқарасымен» фактілерге қарайды, ал жаратылысшылар табиғатты түсіндіру үшін Киелі кітапты пайдаланады. Ол жаратылысшылардың шығу тегі туралы есептемесін табиғатты зерттеу арқылы ғана ойлап тапқан жоқ, оны «біздің дініміз ұсынды» деді. «Әлем алдында тұрған екі нұсқаның» арасында таңдау жасау кезінде, яғни табиғи геология мен әлемдік апаттың арасында, бір ғана сұрақ орынды болды: «Олар табиғаттың дәлелін ең ақылға қонымды түрде түсіндіре ала ма?» Прайс жаратылыс ғылымын қорғауы (және эволюцияға шабуылдары) 1925 жылы, оның теориялары мен аргументтері Уильям Дженнингс Брайанның танымал Скоупс ісінде кеңінен қолданылғанда кеңінен танылды. Брайан Прайстен көмек сұраған, бірақ Прайс Англияда оқытумен айналысып, бос болмады. Прайс Брайанды сот барысында мүмкін болса ғылымнан аулақ болуға кеңес берді. Сот барысында қорғау тарапынан келген Кларенс Дэрроу «Сіз Прайсті айттыңыз, өйткені сіз білетін әлемде сізге ұқсас сенетін жалғыз геолог ол» деп аяңдады. «Осы елдегі әр ғалым оның шарлатан және геолог емес екенін біледі». Прайс өзінің мансабының көп бөлігінде Риммерді және оның аралық жаратылысын да осылай кешірді.