Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бельгияның азаматтары немесе тұрғындары
Citizens or residents of Belgium
Латынша атау 1790 жылы қысқа ғұмырлы Бельгия Біріккен Штаттарымен қайта жаңғыртылды, ол 1789 жылы австриялық билікке қарсы төңкерістен кейін құрылған еді. Ол кезде "бельгиялық" деген сөздің сипаттауы болмағандықтан, француз тіліндегі "Belgique" (немесе "Бельгия") атауы есім және сипаттау ретінде қабылданды; бұл құбылыс сол кезде әлі де кеңінен қолданылып келген латын тілінен алынған. XVI ғасырдан бастап "Төмен елдер" немесе "Нидерланды" латын тілінде 'Belgica' деп, ал Голландия Республикасы да солай аталды.
The Latin name was revived in 1790 by the short lived United Belgian States which was created after a revolution against Austrian rule took place in 1789. Since no adjective equivalent to "Belgian" existed at the time, the French noun "Belgique" (or "Belgium") was adopted as both noun and adjective; a phenomenon borrowed from Latin which was still commonly used during the period. From the sixteenth century, the Low Countries" or "Netherlands", were referred to as 'Belgica' in Latin, as was the Dutch Republic.
Бельгияның тілдік қауымдастықтары арасындағы қарым-қатынастар
Бельгиялықтар – негізінен ұлты немесе азаматтар тобы, jus soli (латынша: топырақ құқығы), сондай-ақ туылғаннан берілетін азаматтық ретінде танылады, және біртекті этникалық топ емес. Бельгиялықтар екі негізгі тілдік және этникалық топтан тұрады: голланд тілінде сөйлейтіндер (фламандтар деп аталады) және француз тілінде сөйлейтіндер (көбінесе валлондар), сондай-ақ екі шағын неміс тілінде сөйлейтін аймақтан құралған, конституциялық тұрғыдан мойындалған үшінші, өте шағын топ. Бұл кейде бәсекелесетін этникалық және тілдік мүдделер тақырыптың конституциялық саласына қарай конституциялық түрде белгіленген «аймақтар немесе қауымдастықтар» арқылы реттеледі – бұл күрделі және Бельгияға тән саяси құрылым. Көптеген бельгиялықтар кемінде екі тілді, тіпті үш тілді болғандықтан, бизнес, әлеуметтік және отбасылық байланыстарда Бельгияны құрайтын әртүрлі этникалық топтардың өкілдері кездеседі. Брюссель астанасы аймағы географиялық және тілдік тұрғыдан екі тілді анклав ретінде, бір тілді Фламанд аймағында ерекше саяси және мәдени орынға ие. 1830 жылы Бельгия Корольдігі құрылғаннан бері Брюссель қаласы француз тіліне көшті, ол дерлік толығымен голланд тілінде сөйлейтін қаладан француз тілі басым тіл және лингва франка болған көп тілді қалаға айналды. 1830 жылы Бельгия тәуелсіздігін алғаннан бері Бельгия мемлекет басшысының конституциялық атауы «Бельгия королі» емес, «Бельгиялықтардың королі» болып табылады.
Belgians are primarily a nationality or citizen group, by jus soli (Latin: right of the soil), also known as birthright citizenship, and are not a homogeneous ethnic group. Belgians are made up of two main linguistic and ethnic groups; the Dutch speakers (called the Flemish) and the French speakers (mostly Walloons), as well as a third tiny but constitutionally recognized group from two small German speaking areas. These sometimes competing ethnic and linguistic priorities are governed by constitutionally designated "regions or communities", depending on the constitutional realm of the topic, a complex and uniquely Belgian political construct. Since many Belgians are at least bilingual, or even trilingual, it is common for business, social and family networks to include members of the various ethnic groups composing Belgium. The Brussels Capital Region occupies a unique political and cultural position since geographically and linguistically it is a bilingual enclave within the unilingual Flemish Region. Since the founding of the Kingdom of Belgium in 1830, the city of Brussels was francized, as it was transformed from an almost entirely Dutch speaking into a multilingual city with French as the majority language and lingua franca. Since the independence of Belgium in 1830, the constitutional title of the Belgian head of state is the "King of the Belgians" rather than the "King of Belgium".
Фламанд (голланд тілінде сөйлейтін)
Бельгияда фламандтар, халықтың шамамен 60 пайызын құрайды, және тілі мен салтымен ерекшеленетін, анық көрінетін топты құрайды. Дегенмен, Нидерландымен салыстырғанда, осы мәдени және тілдік айырмашылықтардың көп бөлігі жоғалады, себебі фламандтар голландиялықтармен ортақ тілде, ұқсас немесе бірдей салтымен және (қазіргі Нидерландының оңтүстік бөлігімен ғана) дәстүрлі дінмен байланысты. Бірақ, бір мемлекет екендігі туралы халықтың пікірі мәселеге, аймаққа және жеке тәжірибеге қарай өте әртүрлі болады. Көбінесе фламандтар өзіндік голландиялық деп санамайды, және керісінше, әсіресе ұлттық деңгейде.
Within Belgium the Flemish, about 60% of the population, form a clearly distinguishable group, set apart by their language and customs. However, when compared to the Netherlands most of these cultural and linguistic boundaries quickly fade, as the Flemish share the same language, similar or identical customs and (though only with the southern part of today's Netherlands) traditional religion with the Dutch. However, the popular perception of being a single polity varies greatly, depending on subject matter, locality and personal background. Generally, Flemings will seldom identify themselves as being Dutch and vice versa, especially on a national level.
Валония (француз тілінде сөйлейтін)
Валондар – Бельгияда, негізінен Валонияда тұратын француз тілді халық. Валондар Бельгиядағы ерекше қауымдастық болып табылады, маңызды тарихи және антропологиялық критерийлер (дін, тіл, дәстүрлер, фольклор) валондарды француз халқымен байланыстырады. Көбінесе, бұл термин Валония аймағының тұрғындарына да қатысты қолданылады. Олар валлон тілі сияқты аймақтық тілдерде сөйлей алады (батыста пикард, оңтүстікте гаум диалектісі). Бельгияның француз тілді тұрғындарының шамамен үштен екі бөлігі Валонияда тұрса да, Брюссельдегі француз тілді тұрғындар өздерін валондар деп санамайды.
Walloons are a French speaking people who live in Belgium, principally in Wallonia. Walloons are a distinctive community within Belgium, important historical and anthropological criteria (religion, language, traditions, folklore) bind Walloons to the French people. More generally, the term also refers to the inhabitants of the Walloon Region. They may speak regional languages such as Walloon (with Picard in the West and Gaumais in the South). Though roughly three quarters of Belgium's French speakers live in Wallonia, French speaking residents of Brussels tend not to identify as Walloons.
Неміс тілді қауымдастық
Бельгияның неміс тілді қауымдастығы – Бельгияның конституциялық тұрғыдан мойындалған үш федеративтік қауымдастығының бірі. Валлониядағы Льеж провинциясының ішінде 1000 км²-ден аспайтын аумақты қамтитын бұл аймақ, «Шығыс кантондары» деп аталатын он бір муниципалитеттен тоғызын қамтиды, ал жергілікті тұрғындардың саны 73 000-нан асып, ұлттық жалпы санының 1%-дан кемін құрайды. Нидерланды, Германия және Люксембургпен шектесетін аймақтың Эйпенде өз парламенті мен үкіметі бар. Неміс тілді қауымдастық 1920 жылы Германиядан қосылып алынған жерлердің неміс тілді бөліктерінен тұрады. Сонымен қатар, қазіргі Бельгияда 1920 жылға дейін Бельгияға тиесілі болған, бірақ қазіргі уақытта Бельгиядағы неміс тілді қауымдастықтың ресми бөлігі деп есептелмейтін басқа неміс тілді аймақтар да бар: Льеж провинциясының солтүстік-шығысындағы Блейберг-Велкенраат-Бален және Арелерланд (Бельгиялық Люксембург провинциясының оңтүстік-шығысындағы Арлон қаласы және оған жақын ауылдар). Дегенмен, осы жерлерде француз тілінің қабылдануына байланысты неміс тілінің жоғалу қаупі зор.
The German speaking Community of Belgium is one of the three constitutionally recognized federal communities of Belgium. Covering an area of less than 1,000 km2 within the province of Liège in Wallonia, it includes nine of the eleven municipalities of the so called East Cantons and the local population numbers over 73,000 – less than 1% of the national total. Bordering the Netherlands, Germany and Luxembourg, the area has its own parliament and government at Eupen. The German speaking community is composed of the German speaking parts of the lands that were annexed in 1920 from Germany. In addition, in contemporary Belgium there are also some other German speaking areas that belonged to Belgium even before 1920, but they are not currently considered officially part of the German speaking community in Belgium: Bleiberg Welkenraat Baelen in Northeastern province of Liège and Arelerland (city of Arlon and some of its nearby villages in Southeastern province of Belgian Luxembourg). However, in these localities, the German language is highly endangered due to the adoption of French.
Дін
Рим католиктік діні дәстүрлі түрде Бельгияның басым діні болып келген, бельгиялықтардың шамамен 65% өзін католик деп жариялайды. Дегенмен, 2004 жылғы жалпыұлттық мәліметтер бойынша, жексенбі күні шіркеуге қатысушылардың саны барлығы 4-8% (Фландрияда ғана 9%) құрады. 2006 жылы Фландрияда жүргізілген сауалнама көрсеткендей, Бельгиядағы Брюссель мен Валония аймақтарына қарағанда діни көзқарастары мықтырақ саналатын аймақтың тұрғындарының 55% өзін діншіл деп есептейді, ал 36% әлемді Құдай жаратқанына сенеді.
Roman Catholicism has traditionally been Belgium's majority religion, with approximately 65% of the Belgians declaring themselves to be Catholics. However, by 2004, nationwide Sunday church attendance was only about 4 to 8% (9% for Flanders only). A 2006 inquiry in Flanders, long considered more religious than the Brussels or Wallonia regions in Belgium, showed 55% of its inhabitants calling themselves religious, while 36% said that they believed that God created the world.
Демография
2010 жылғы 1 қаңтарда Бельгияның халқы 10 839 905 адамды құрады, бұл 2000 жылғы көрсеткіштен (10 239 085 тұрғын) 601 000 адамға артық. 1990 жылғы (9 947 782 тұрғын) және 2000 жылғы аралықта халық саны 291 000 адамға ғана өсті. 2010 жылғы 1 қаңтардағы Фландрия, Валония және Брюссель халқы тиісінше 6 251 983 (57,7%), 3 498 384 (32,3%) және 1 089 538 (10,1%) адамды құрады.
Belgium had a population of 10,839,905 people on 1 January 2010, an increase of 601,000 in comparison to 2000 (10,239,085 inhabitants). Between 1990 (9,947,782 inhabitants) and 2000 the increase was only 291,000. The population of Flanders, Wallonia and Brussels on 1 January 2010 was 6,251,983 (57.7%), 3,498,384 (32.3%) and 1,089,538 (10.1%), respectively.