Кіріспе
Гедиминас бағаналары (, ; , 'Сырықтар') – Литваның ең көне ұлттық символы және оның тарихи елтаңбаларының бірі. Олар Литва Ұлы Княздығында бастапқыда билеушілердің жеке таңбасы, мемлекеттік символ ретінде, ал кейіннен жетекші аристократияның геральдикалық белгілерінің құрамында қолданылған.
The Columns of Gediminas or Pillars of Gediminas (, ; , 'Columns') are one of the earliest symbols of Lithuania and its historical coats of arms. They were used in the Grand Duchy of Lithuania, initially as a rulers' personal insignia, a state symbol, and later as a part of heraldic signs of leading aristocracy.
Атауы
"Гедиминас бағаналары" деген атауды 19 ғасырда тарихшы Теодор Нарбут берген. Ол бұл символды Гедиминастың таңбасы деп есептеген. Символдың дәлірек аты – Гедиминастар тіректері, себебі оның Литваның Ұлы князі Гедиминаспен байланысы туралы тікелей дәлел жоқ.
Литва Ұлы Герцогтігінде
Тарихи және археологиялық дәлелдерге сәйкес, бұл бағаналарды Литваның Ұлы князі және Тракай князі Кестутис қолданған. Олар оның шығарған литвалық монеталарында бейнеленген. Бұл символ 1397 жылдан бастап Витауттың жеке таңбасы ретінде қолданылып, оның мөрі мен монеталарында пайда болды. Ежелгі монеталарды зерттеген тарихшы Эдмундас Антанас Римша Гедиминдердің бағаналары Тракай түбегіндегі қамал қақпаларын көрсетеді деген пікір білдірді. Ян Длугош айтуынша, бұл символ жылқылар мен басқа да мүлікті таңбалау үшін қолданылған белгіден шыққан. Кестутистің ұрпақтары бұл бағаналарды өздерінің отбасылық символы ретінде, яғни гербтей қабылдады. Гедиминас бағаналарын тағы бір қолданған – Литваның Ұлы князі Сигизмунд Кестутайтис. Алғашқыда бұл бағаналар Кестутис әулетін білдірсе, Алгирдас әулеті Витис символын қолданды. Кейіннен, билеуші династияның символы ретінде Ягеллондықтар да оны қабылдады, соның нәтижесінде екі символ Литва Ұлы Герцогтігінің мемлекеттік рәміздеріне айналды, ал Гедиминас бағаналары келесі ғасырлар бойы қолданыста болды.
Литваның соғыстар аралығындағы республикасында
Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстар аралығында Литва Республикасы оларды маңызды мемлекеттік символ ретінде пайдаланды, мысалы, лит монеталарында, ескерткіштерде және әскери техникада. Гедиминас бағаналары 1928 жылы тағайындалған Литваның Ұлы князі Гедиминастың ордені – Литва Президентінің сыйлығында бейнеленген.
Кеңес Одағында
Литваның КСРО-ға қосылуынан кейін бұл символ ресми түрде тыйым салынды. 80-жылдардың соңындағы Әншіл революциясы кезінде ол Sąjūdis реформалық қозғалысының айқын белгісіне айналды.
Литвадағы қазіргі қолданысы
Гедиминас бағаналары Сеймнің гербінде, Литва Қарулы Күштерінің, Құрлық әскерінің, Әуе күштерінің, Әскери полицияның, Ұлттық қорғаныс еріктілерінің және Ұлы князь Гедиминас штаб батальонының эмблемаларында қолданылады. Гедиминас бағаналары Ескі Тракай, Тракай аудандық әкімдігі және Шимкайтайдың гербтерінде де бейнеленген. Бұл символ ел бойынша көптеген ескерткіштерде де пайдаланылады. Литвада өткен 2011 жылғы Евробаскеттің ресми логотипі – баскетбол доңғалағының үстіне қойылған бағаналардан тұрады. Гедиминас бағаналары, пошта мүйізімен бірге, Литва пошта компаниясы – Lietuvos paštas-тың ресми логотипі болып табылады. Компания ресми маркаларында осы бағаналарды қолданады. Гедиминас бағаналары мен менораның үйлесімі литвалық еврей қауымы Литвадағы еврейлер тарихын көрсететін мазмұнмен литвалық еврейлерді анықтау үшін символ ретінде қолданылады.
Беларусьтегі қолданысы
[[Файл:Брайн гербі 2001.svg|thumb|110px|Брахин қаласының елтаңбасы – кері пал: 1. Полоцк князі Изяславтың символы, қызыл түс күміс фонда; 2. Гедиминас бағаналары, күміс қызыл фонда; 3. Карибутаның елтаңбасы, алтын көк фонда. Гедиминас бағаналары оңтүстік-шығыс Беларусьтағы Брахин қаласының елтаңбасында бейнеленген. Бұл символ 2019 жылы ашылған Лида қаласындағы Ұлы князь Гедиминасқа қойылған ескерткіште де көрсетілген.
Украинадағы қолданысы
Украинада Житомир облысының гербі екінші ширекте Витистің (Погоня) ежелгі нұсқасын, рыцарь қалқанында Гедиминас бағаналарымен бірге бейнеледі. 2022 жылы Ресейдің Украинаға басып кіруі басталғаннан кейін, Украинаның Аумақтық қорғанысы халықаралық легионының құрамында Погоня полкі құрылды, олар өздерінің таңбасында Гедиминас бағаналарын пайдаланды.
Өнер саласында
Ян Матейконың «Грюнвальд шайқасы» картинасында Гедіминас бағаналары бейнеленген.