Кіріспе
Польша князі Януш I Варшавалық (pl: Janusz I warszawski), сондай-ақ Януш I Ескі (pl: Janusz I Starszy) (шамамен 1347/52 – 8 желтоқсан 1429), Мазовия тармағындағы Пьяст әулетінің мүшесі, 1373/74 жылдан Варшава герцогы және 1381 жылы әкесінің мұрасын оның және оның інісі арасында бөлісуден кейін Нұр, Ломжа, Лив, Циханов, Вышогруд және Закрочимге билеуші болды. Бұған қоса, ол 1391 жылдан бастап Польша Корольдігінің Подляхия феодалы болды (тек өмір бойына). Ол Мазовия герцогы III Семовит пен оның бірінші әйелі, Опавалық Николай II-нің қызы Евфемияның үлкен ұлы болды. Хроникер Ян Длугош жасаған қателік салдарынан бұрын Януш I шамамен 1329 жылы туған деп есептелген, бірақ қазіргі заманда бұл дата 1346 жылға түзетілді. Мұның дәлелі ретінде, ол тек 1373/74 жылдары өз герцогтігін (астанасы Варшавада) алды. 16 маусымда 1381 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, Мазовияны оның және кіші інісі IV Семовит арасында бөлу нәтижесінде Януш I өзінің иеліктерінің барлығына толық ие болды: Варшава, Нұр, Ломжа, Лив, Циханов, Вышогруд және Закрочим.
Janusz I of Warsaw (pl: Janusz I warszawski), also known as Janusz I the Old (pl: Janusz I Starszy) (c. 1347/52 – 8 December 1429), was a Polish prince member of the House of Piast in the Masovian branch, from 1373/74 Duke of Warsaw and after the division of the paternal inheritance between him and his brother in 1381, ruler over Nur, Łomża, Liw, Ciechanów, Wyszogród and Zakroczym. In addition, he was a vassal of the Polish Kingdom since 1391 for the fief of Podlachia (only during his lifetime). He was the eldest son of Siemowit III, Duke of Masovia and his first wife Euphemia, daughter of Nicholas II of Opava. Due to an error of chronicler Jan Długosz was previously assumed that Janusz I was born c. 1329, and it wasn't until modern time that this date could be corrected until a much later one, c. 1346. Evidence of this fact was that only in 1373/74 he received his own duchy (with its capital in Warsaw). As the result of the partition of Masovia between him and his younger brother Siemowit IV after the death of their father on 16 June 1381, Janusz I finally obtain the totally of his domains: Warsaw, Nur, Łomża, Liw, Ciechanów, Wyszogród and Zakroczym.
Польша Корольдігімен саясат
Бұл аймақта Януш I Польшаның кезек-кезек билеген Людовик Анжу, Ядвига және Владислав II Ягилломен тығыз ынтымақтастық орнатып сақтады. Мұның бір көрінісі – ол 1373, 1383 және 1387 жылдары үш рет адалдық серт бергені. Осылайша Януш I өзінің ағасы IV Семуиттің саясатына тікелей қарсы тұрды, ол Анжу әулетіндегі қиындықтарды пайдаланып, Польша тәжін өзіне иемденуді көздеді. Польша және Венгрия королі Людовик қайтыс болғаннан кейін Януш I Ядвиганың Польша тәжін тану құқығын мойындады. Осы мақсатта ол 1383 жылы Будаға сапар шегіп, оған қолдау күштерін ұсынды, ал оның орнына Бохня тұз кеніштерiнен алынған жылына 24 000 флорин жалақы алды. Оның Анжуға бағынышты саясатының арқасында Януш болашақ Рим императоры Люксембургтiң Зигмундың әскерінен қорғалды, ол болашақ әйелі Венгрия королевасы Марияны және Ядвиганың қарындасын құтқаруға бағытталған жолда болды.
Литваға қатысты саясат және Подлякияны басып алу
Польша мүдделерін Литваның Ұлы княздығынан артық Владыслав II Ягилоға басымдық беру оның және оның әйелінің әкесі Кестутистің арасында азамат соғысына себеп болды. Януш I 1382 жылы осы жағдайды пайдаланып, Подлахия және Дрохичин қалаларын басып алып, оларды әйелі Дануте (Кестутистің қызы) құдайының бір бөлігі деп мәлімдеді, олармен ол шамамен 1371/73 жылдары үйленген. Алайда, бұл иелік тұрақты болған жоқ, себебі сол жылы Польша королі, әйелінің әкесін жеңгеннен кейін, осы жерлерді қайтарып алды. Януш I жағдайды одан әрі ушықтырмау үшін, қашқан Витаутты, оның күйеу інісі болғанына қарамастан, салқын қабылдады және дін қабылдаудан бас тартқаннан кейін оны Тевтон орденіне жіберді. Владыслав II Ягило мен Януш I арасындағы қарым-қатынас 1387 жылы ғана жақсарды, Варшава герцогы Владыслав II-нің Польша королі болып сайлануынан кейін, ол оны ресми түрде мойындап, Вильнюске жасаған патшалық сапарында қатысты, бұл Литваның христиандығына көшудің бірінші қадамы болды. Оның Владыслав II-мен жақсы қарым-қатынасы 1389 жылы Витауттың Мазовияға келген сапары кезінде одан да айқын болды, сол кезде Януш I тойдың ортасында Витауттың ұсынған алтын кәсесін қабылдаудан бас тартты, бұл әдепсіздік деп есептелді. 1391 жылдың 2 қыркүйегінде Владыслав II Ягило Януш I-ге бұрын даулы Подлахия және Дрохичин жерлерін мәңгілікке берді, сонымен қатар ол Миелник, Биельск Подляски және Сураж қалаларын да алды ("terram nostram Drohiczensen, Melnyk, Surasz, Byelsko ac omnibus villis in eisdem districtubus").
Тевтондық рыцарьларға қатысты саясат
Януш I мен Владыслав II Ягелло арасындағы достық қарым-қатынас Тевтон орденімен Мазовияның арасындағы тұрақты жаушылыққа себеп болды. 1393 жылы, себептері белгісіз, Януш I Наревке жақын Злоториядағы шекаралық қамалға барғанда Балга мен Рагниттің комтурлары оны тұтқындап, Ұлы магистр Конрад фон Юнгингеннің бұйрығымен Малборк қамалына қамады. Бұл әрекеттері арқылы олар поляктарды орденге қарсы соғысқа провокациялауды көздеген болуы мүмкін. Тевтон орденіне елшілерді жіберген Владыслав II Ягеллоның араласуы нәтижесінде Януш I босатылды. 1404 жылы орден Януш I-ді қайтадан тұтқындады, бұл Польша патшасына көмек көрсету мақсатында жасалды. Червинск-над-Висла ауылында Януш I біріккен поляк-литва әскерін шоғырландыру орнын белгіледі. Ол сол жерден әскерін басқарып, атты әскерлерді ұйымдастырып, 15 шілдеде 1410 жылы шайқас болған Грунвальдқа аттанды. Януш I содан кейін науқанның қалған бөлігіне қатысты. Владыслав II оның адалдығын сыйлағандықтан, оған Тевтон орденіне қарасты Ниджица, Острода және Ольштын қамалдарын сыйға берді. Алайда, бұл иеліктер ұзаққа соқпады, өйткені жеті айдан кейін (1 ақпан 1411 жылы) Торнь бейбіт шарты жасалғаннан кейін ол қамалдарды Тевтон орденіне қайтаруға мәжбүр болды. 1414 жылы Тевтон орденімен тағы да соғыс басталғанда (Аштық соғысы деп аталды), Януш I тағы да патшаны қолдауға бел буды. Бірақ бұл жолы, жасының үлкендігіне байланысты, ол тікелей науқанға қатыспады, орнына ұлы Болеславты жіберді.
Ішкі саясат және реформалар
Ішкі саясатта Януш I, неміс Кульм заңына сәйкес, 24 қалаға, оның ішінде Церске (1383), Цьечановқа (1400), Розанға (1403), Варшаваның Жаңа қаласына (1408) және Тикоцинге (1425), Прасныш пен Остроленкаға (1427) және Каминьчикке (1428) княздықтың экономикалық саясатын жан-жақты реформалады. 1406 жылы маңызды қадам жасалып, ол астанасын Церскіден жаңадан дамып келе жатқан стратегиялық Варшава қаласына көшірді және қалаларын дамытуға, қамалдар мен бекіністерін нығайтуға белсенді түрде кірісті. Бұл дамудың айқын белгісі – Әйіргі Санкт-Джон шіркеуінде коллегия құру және қамал салу (кейіннен болашақ Корольдік сарайдың ең көне бөлігі ретінде танылды). Осы кезеңде бекітілген ең танымал қамалдардың қатарында бұрынғы астана Церск, Лив және Цьеханов болды.
Неке және балалылық
Шамамен 1371/73 жылдың 23 қарашасында Януш I литвалық ханшайым Данутеге (1358 ж. шамамен – 1424 жылдың 24 қарашасы) үйленді, ол крещениеден кейін Ана есімін алды, ол Кестутис қызы және Витаутас әпкесі, екеуі де Тракай князьдары және Литваның ұлы князьдары; осының салдарынан, ол кейін Польша королі Владыслав II Ягеллоның (Жогайла туған, Кестутистің інісі Алгирдастың ұлы) бірінші туысы болды. Олардың одағынан кем дегенде төрт бала дүниеге келді:
Қыз (Ольга?) (1373/76 ж. шамамен – 1401 жылдың 8 желтоқсаны), ол 1388 жылы бірінші рет Молдавия воеводасы Петру I-ге, ал екінші рет Молдавияның магнаты Вильчаға тұрмысқа шықты. Януш (1376/81 ж. шамамен – 1422 жылдың 18 қазаны). Болеслав (1385/86 ж. шамамен – 1424 жылдың 4 мамыры). Конрад (шамамен 1400 жыл – 1412/13 жылдың 9 желтоқсаны). Януш I барлық балаларынан аман қалды және өсиет бойынша өзінің ең үлкен немересі Болеслав IV-ке (екінші ұлы Болеславтың ұлы) иеліктерін берді. Ол 1429 жылдың 8 желтоқсанында Черск қаласында қайтыс болды және Варшавадағы Әулие Иоанн архикафедралық соборында жерленді.
Daughter (Olga?) (1373/76 c. 8 December 1401), who married firstly in 1388 to Voivode Petru I of Moldavia and secondly with the Moldavian magnate Wilczę. Janusz (1376/81 c. 18 October 1422). Bolesław (1385/86 c. 4 May 1424). Konrad (c. 1400 9 December 1412/13). Janusz I survived all his children and passed, by testament, his domains to his eldest surviving grandson, Bolesław IV (son of the second son, Bolesław). He died on 8 December 1429 at Czersk, and was buried at St. John's Archcathedral, Warsaw.