Кіріспе

Грек кеме жасаушысы және кеме иесі Иоаннис Влахос (Ιωάννης Βλάχος), Даскалогианнис (Δασκαλογιάννης; 1722/30 – 17 маусым 1771) – 18 ғасырда Осман билігіне қарсы Криттегі көтеріліске басшылық еткен бай кеме жасаушы және кеме иесі.

Өмір жолы және қызметі

Иоаннис Влахос 1722 немесе 1730 жылы Криттің сол кездегі жартылай тәуелсіз аймағы болған Сфакиядағы Анополис ауылында дүниеге келген. Әкесі де бай кеме иесі болғандықтан, оны шетелге білім алуға жіберді. Білімімен оның отандастары оны "Даскалос" (ұстаз) деп атады, сондықтан оның лақап аты Даскалогианнис, яғни "Жоан Ұстаз". Ол 1750 жылы қала хатшысы, 1765 жылы Сфакия аймағының төрағасы және төрт үш мастты сауда кемесінің иесі ретінде танымал болды. Бұл кемелер Омпросгиалостан және Лутро шығанағынан жүзіп шықты. Түріктер Даскалогианниске және оның серіктеріне Крапи жазығында шабуыл жасағанда, көтерілісшілер ауыр жеңіліске ұшырап, биік тауларға қашуға мәжбүр болды. Түріктер көтерілісшілерді ұстап, аймақтағы көптеген ауылдарды қиратты, тұрғындардың қойларын шашыратты, аймақты тонады, көптеген тұрғындарды тұтқынға алып, оларды Чандакастағы құл сату орындарына сатты. Даскалогианнистің інісі, ауылдық дін қызметкері де тұтқынға алынды. Даскалогианниске уәде етілген ресейлік араласу күшін жойған жоқ және көтеріліс жазықтарға таралмады. 18 наурыз 1771 жылы түріктер көтерілісшілерге ультиматум берді. Егер олар бағынып берсе, оларға қауіпсіз өтуге рұқсат беріледі, бірақ ультиматуммен бірге бейбітлік шарты бар құжат та қоса берілді. Құжатта 12 талап болды: 1. Олар өткен жылы төлемеген салықтарын төлеуге міндетті болды. 2. Олар қару-жарақтары мен азық-түліктерін тапсыруға тиіс болды. 3. Олар өздерінің көшбасшыларын ұстап беруге міндетті, оларды Ираклионға сот процесі үшін жеткізуге тиіс болды. 4. Олар өздерінің портына жақындаған христиандық кемелермен байланысқа түспеуге және оларды жабдықтамауға тиіс болды. 5. Олар христиандық кемелердің экипаждарын тұтқындап, Ираклионға жеткізуге міндетті болды. 6. Сфакиядағы сот жүйесі Ираклиондағы түрік үкіметі тағайындаған бейбіт судьямен басқарылуға тиіс болды. 7. Шіркеулер жөнделмеуі және қалпына келтірілмеуі керек еді. Жаңа шіркеулер де салынбауы керек еді. 8. Олар солтанның ферманына (заңдық құжат) сәйкес ондық салығын төлеуге міндетті болды. 9. Биік үйлер (қорғаныс мұнаралары) салынбауы керек еді, ал қолданыстағы ғимараттарға христиандық белгілерге рұқсат етілмеді. 10. Діни мерекелерді өткізуге және қоңырау соғуға тыйым салынды. 11. Тұтқынға алынған мұсылмандар босатылуға тиіс еді. 12. Сфакиоттар бағындырылған гректердің арнайы киімдерін киюге міндетті болды. Даскалогианнис шайқастың ұтылғанын түсінгенде, отандастарының жағдайын жеңілдету ниетімен түріктерге бағынды. Сондай-ақ, оның інісі Николос Сгуромаллис бұрын тұтқынға алынып, түріктердің ізгі ниетін көрсететін хат жазуға мәжбүр болды. Даскалогианнис ең сенімді серіктерімен бірге Ираклионға жеткізілді, бірақ ультиматумның уәдесін орындаудың орнына, қала пашасы қатыгез жаза тағайындады. 17 маусым 1771 жылы Даскалогианнисті күндіз-түні азаптап, тірідей терісін сызып, содан кейін өлтірді, ол барлық азапты үнсіз шыдады. Оның інісі азаптауды көруге мәжбүр болды, бұл оны есінен шығарды.

Отбасы

Даскалогианнис Сгуромаллиниге үйленген, олардың қыздары Антуза мен Мария көтеріліс барысында әкелерімен бірге күресті. Сгуромаллини мен Антуза көтеріліс аяқталғаннан кейін қаза тапты. Мария құлдыққа алынып, Османдық визиріне берілді, ол өз кезегінде оны Ираклион тефтедарына сыйлады. Тефтедар Марияға күшпен ислам дінін қабылдауды талап етпей үйленді және олар Константинопольге көшіп кетті. 1816 жылы күйеуі қайтыс болғаннан кейін Мария көп ақша мұраға алды және Грек тәуелсіздік соғысы басталғанда осы ақшаны грек революционерлеріне қайырымдылыққа берді.