Византияны жаңарту идеясы: Грек ұлттық арманы

Кіріспе

Ирредентистік тұжырымдама

Irredentist concept

The Megali Idea (Μεγάλη Ιδέα) is a nationalist and irredentist concept that expresses the goal of reviving the Byzantine Empire, by establishing a Greek state, which would include the large Greek populations that were still under Ottoman rule after the end of the Greek War of Independence (1821–1829) and all the regions that had large Greek populations (parts of the southern Balkans, Anatolia and Cyprus). The term appeared for the first time during the debates of Prime Minister Ioannis Kolettis with King Otto that preceded the promulgation of the 1844 constitution. It came to dominate foreign relations and played a significant role in domestic politics for much of the first century of Greek independence. The expression was new in 1844 but the concept had roots in the Greek popular psyche, which long had hopes of liberation from Ottoman rule and restoration of the Byzantine Empire.</blockquote>

The Megali Idea implies establishing a Greek state, which would be a territory encompassing mostly the former Byzantine lands from the Ionian Sea in the west to Anatolia and the Black Sea to the east and from Thrace, Macedonia and Epirus in the north to Crete and Cyprus to the south. This new state would have Constantinople as its capital: it would be the "Greece of Two Continents and Five Seas" (Europe and Asia, the Ionian, Aegean, Marmara, Black and Libyan Seas). If realized, this would expand modern Greece to roughly the same size and extent of the later Byzantine Empire, after its restoration in 1261 AD. The Megali Idea dominated foreign policy and domestic politics of Greece from the War of Independence in the 1820s through the Balkan wars in the beginning of the 20th century. It started to fade after the Greco Turkish War (1919–1922), followed by the population exchange between Greece and Turkey in 1923. Despite the end of the Megali Idea project in 1922, by then the Greek state had expanded four times, either through military conquest or diplomacy (often with British support). After the creation of Greece in 1830, it acquired the Ionian Islands (Treaty of London, 1864), Thessaly (Convention of Constantinople (1881)), Macedonia, Crete, (southern) Epirus and the Eastern Aegean Islands (Treaty of Bucharest), and Western Thrace (Treaty of Neuilly, 1920). The Dodecanese were acquired after the Second World War (Treaty of Peace with Italy, 1947). A related concept is enosis.

Мегалия идеясы (Μεγάλη Ιδέα) – Византия империясын қайта жаңғыртуды көздейтін ұлттық және ирредентистік тұжырымдама. Бұл тұжырымдама грек мемлекетін құру арқылы, гректердің тәуелсіздік соғысы аяқталғаннан кейін (1821–1829) Осман империясының билігінде қалған үлкен грек халқын және гректер көп шоғырланған барлық аймақтарды (Оңтүстік Балқанның бір бөлігі, Анатолия және Кипр) біріктіруді мақсат етеді. Бұл термин алғаш рет премьер-министр Иоаннис Колеттистің король Оттомен 1844 жылғы конституцияны қабылдауға дейінгі пікірталастарында айтылды. Ол сыртқы саясатқа үстемдік етіп, Грекия тәуелсіздігінің алғашқы ғасырының көп бөлігінде ішкі саясатта маңызды рөл атқарды. Бұл термин 1844 жылы жаңа болғанымен, мұндай идея грек халқының санасында ұзақ жылдар бойы Осман билігінен азат болу және Византия империясын қайта құру үмітімен қалыптасқан. Мегалия идеясы грек мемлекетін құруды білдіреді, ол батыстағы Иония теңізінен шығыстағы Анатолия мен Қара теңізге дейін, ал солтүстіктегі Фракия, Македония және Эпирден оңтүстікке қарай Крит пен Кипрге дейінгі бұрынғы Византия жерлерін қамтитын аумақ болар еді. Бұл жаңа мемлекеттің астанасы Константинополь болар еді: ол «Екі құрлықтың және бес теңіздің Грекиясы» (Еуропа мен Азия, Иония, Эгей, Мармара, Қара және Ливия теңіздері) атанар еді. Егер осы идея жүзеге асса, қазіргі Грекияның аумағы шамамен 1261 жылы қайта құрылған Византия империясының аумағымен тең болар еді. Мегалия идеясы Грекияның сыртқы және ішкі саясатына 1820 жылдардағы тәуелсіздік соғысынан бастап 20 ғасырдың басындағы Балқан соғыстарына дейін бағыт берді. Ол 1919–1922 жылдардағы грек-түрік соғысынан және 1923 жылы Грекия мен Түркия арасындағы халық алмасудан кейін күшін жойды. 1922 жылы Мегалия идеясы жобасы аяқталғанына қарамастан, грек мемлекеті әскери жорықтар немесе дипломатиялық шешімдер арқылы (көбінесе британдық қолдаумен) төрт есе кеңейді. 1830 жылы Грекия құрылғаннан кейін ол Иония аралдарын (Лондон шарты, 1864), Фессалияны (Константинополь конвенциясы, 1881), Македонияны, Критін, (Оңтүстік) Эпирді және Шығыс Эгей аралдарын (Бухарест шарты), сондай-ақ Батыс Тракияны (Нёйи шарты, 1920) иеленді. Додеканес аралдары екінші дүниежүзілік соғыстан кейін (Италиямен бейбітшілік шарты, 1947) Грекияға қосылды. Бұл тұжырымдамамен байланысты энозис идеясы да бар.

Константинопольдің құлауы

Византия империясы шығыс римдік түбірден пайда болды және тұрғындары оны "Рим империясы" деп атады, бірақ латындық Батыс оны көбінесе "грек" деп санады. Оның құлауынан кейін Иероним Вольф "Византия" атауын танымал етті. Рим империясында ғасырлар бойы бейресми мәдени бөлініс болған. Латын тілі империяның ресми тілі болғанымен, грек тілі Шығыста жалпы қолданылатын тіл болды және ресми іс-қағаздарда латынмен бірге жиі қолданылды. Император Феодосийдің 395 жылы қайтысынан кейін империяның бөлінуі бейресми мәдени бөлініске ресми саяси деңгей қосты. 4 ғасырда христиан діні қабылданғаннан кейін грек тілі діни қызметтерде де басым тіл болды, мысалы, Жаңа өсиет грек тілінде жазылған. Осы факторлардың нәтижесінде 620 жылы грек тілі латын тілінің орнын ресми тіл ретінде басып алды. Византия ғасырлар бойы көптеген шапқыншылықтарға қарсы тұрды және 10-шы және 11-ші ғасырдың басында Балқан, Анатолия және аз дәрежеде Сириядағы маңызды аумақтарды қайтарып алды. Бірақ 11-ші ғасырдың ортасы мен соңындағы түрік шапқыншылығы империяны күрт әлсіретті және Комнен әулеті тұсында ол ішінара қалпына келгенімен, Анатолияның ішкі аймақтарын қайта бақылауға ала алмады, бұл империяны еңбек ресурстары мен салық кірістерінің маңызды көзінен айырды. 1204 жылы Константинополь төртінші крест жорығы кезінде қоршалып, тоналып, 1261 жылы Византияның эмиграциядағы мемлекеті – Никея империясы тарапынан азат етілгенге дейін француздық крестшілер мемлекеті – Латын империясының астанасы болды. Дегенмен, Византияның күші 13-ші ғасырдың соңына қарай тез әлсіреп, 14-ші ғасырда толығымен жойылды, 1400 жылға қарай империядан тек Константинополь, қаланың төңірегі және қазіргі Грекиядағы шағын аумақтар ғана қалды. 1453 жылы Осман түріктері Константинопольді қоршап алып, басып алды, бұл Рим империясының және қаладағы грек үстемдігінің ресми аяқталуын білдірді; дегенмен, қалада грек тілінде сөйлейтін халықтың саны көп болды және Константинополь патриархы қалада тұруын жалғастырды.

The Byzantine Empire was Eastern Roman in origin and was called the "Roman Empire" by its inhabitants, though often not by the Latin West, which regarded it as Greek. After its fall, Hieronymus Wolf popularized the usage of "Byzantium". An informal cultural division had existed within the Roman Empire for centuries. Although Latin was the official language of the empire, Greek was the lingua franca in the East and was regularly used alongside Latin in official business. The division of the Empire following the death of Emperor Theodosius in AD 395 added a formal political layer to the informal cultural division. Following the adoption of Christianity in the 4th century, Greek was also the dominant liturgical language, as exemplified by the fact the New Testament was written in Greek. These factors ultimately led to Greek replacing Latin as the official language in AD 620. Byzantium held out against numerous invasions over the centuries and during the 10th and early 11th centuries managed to reclaim considerable territory in the Balkans, Anatolia and to a lesser extent Syria. The Turkish invasion of the mid to late 11th century however greatly weakened the Empire and, although it partially recovered under the Komnenos dynasty, it never managed to regain control of the Anatolian interior, cutting the empire off from a valuable source of manpower and tax revenue. In 1204 Constantinople was besieged and sacked during the Fourth Crusade and became the Capital of what has come to be known as the Latin Empire, a French dominated crusader state, until it was liberated by the Empire of Nicaea, the Byzantine state in exile, in 1261. However, Byzantine strength would rapidly diminish towards the end of the 13th century and evaporated almost entirely during the 14th century, to the extent that by 1400 little remained of the Empire except Constantinople, the city’s immediate surroundings and some small territories in modern day Greece. In 1453 the Ottoman Turks besieged and captured Constantinople officially marking the end of the Roman Empire and also the end of Greek predominance in the city; although it would continue to have a considerable Greek speaking population and the Patriarch of Constantinople continued to reside in the city.

Османдықтардың тұсында гректер

Осман империясы кезінде қолданылған милет жүйесі бойынша халық тіл немесе этникалық тегіне емес, дініне қарай жіктеліп саналатын. Православ гректері millet i Rûm (сөзбе-сөз "Рим қауымы") құрамына кіретін, гректермен қатар болгарлар, сербтер, влахтар, славяндар, грузиндер, румындар және албандар сияқты барлық православие христиандарын қамтыды, олардың этникалық және тілдік айырмашылықтарына және діни иерархияда гректердің басымдығына қарамастан. Сол кезде гректердің жекеленген ұлттық санасының христиандық немесе православиелік санадан қаншалықты ерекшеленгені белгісіз. 1780 жылдардың соңында Ресейдің Екатерина II және Австрияның Иосиф II Византия мұрасын қайтаруды және олардың бірлескен грек жоспары аясында грек мемлекетін қайта жандандыруды көздеді. Орта ғасырлар мен Осман кезеңінде грек тілінде сөйлейтін христиандар өздерін римдіктер деп санап, Рим империясының (соның ішінде ортағасырлық Шығыс Рим империясының) ұрпақтары екенін ойлады. Осы кезеңде Еуропа мен Жерорта теңізі аймағында "римдік" термині көбінесе "христиан" дегенмен бірдей мағынада қолданылды. Осман христиандары үшін "грек" немесе "геллен" терминдері көбінесе аймақтың ежелгі, дінсіз халқына сілтеме жасады. Бұл Осман империясының соңғы кезеңдерінде және грек тәуелсіздік қозғалысының пайда болуымен өзгерді.

Грекияның тәуелсіздік соғысы және одан кейінгі кезеңдер

1829 жылы Грекияның Тәуелсіздік соғысы аяқталғаннан кейін, Ұлыбритания империясының, Франция Корольдігінің және Ресей империясының көмегімен жаңа оңтүстік Грекия мемлекеті құрылды. Алайда, Грекия Тәуелсіздік соғысынан кейін Иоанн Каподистрия басқарған бұл жаңа грек мемлекеті, Сербиямен бірге, сол дәуірдегі халық саны сол этностың шекарадан тыс тұрғындарынан кем болған екі елдің бірі еді; көптеген гректер әлі де Осман империясының шекарасында тұрды. Грекияның бұл нұсқасын Ұлы державалар жасады, олар Осман империясының орнын үлкен грек мемлекетінің алмастыруын қаламады. «Ұлы идея» барлық этникалық гректерді Грекия мемлекетіне біріктіруді және содан кейін Византия империясын қайта жаңғыртуды көздеді; ол Эпир, Фессалия, Македония, Фракия, Эгей аралдары, Крит, Кипр, Анатолияның бір бөлігі және Константинополь қаласындағы (Афинаның орнын астана ретінде басатын) гректерге қатысты. 1863 жылы жас дат ханзадасы Вильгельм Георг патша болып сайланғанда, Грекия Ұлттық Ассамблеясы оған оның тайып кеткен ізашары, король Оттоның «Грекияның патшасы» атағын емес, «Гелендердің патшасы» атағын ұсынды. Бұл атау Георг I-нің жаңа патшалығының шекарасында тұрған-тұрмаған барлық гректердің патшасы болуы керектігін білдірді. Патшалыққа қосылған алғашқы аймақтар 1864 жылы Иония аралдары, ал кейін Берлин шартымен (1878) Фессалия болды.

Көтерілістер, Крит дағдарысы және грек-түрік соғысы (1897)

1897 жылдың қаңтар айында Критте зорлық-зомбылық пен тәртіпсіздік күшейіп, халықты екі лагерьге бөліп жіберді. Христиан халқының қырғындары Ханья мен Ретимно қалаларында болды. Грекия үкіметі қоғамдық пікірдің, келісімсіз саяси топтардың, ұлы державалардың араласуға құлшынбауының және ұлтшыл топтардың (мысалы, Этники Этаирия) қысымына ықпал етіп, Критке әскери кемелер мен әскер жіберуге шешім қабылдады. Ұлы державалардың аралды оккупациялаудан басқа амалы қалмады, бірақ олар кешікті. 1897 жылдың 1 ақпанында 1500 сарбаздық грек әскері Колимбариге түсірілді, ал оның командирі полковник Тимолеон Вассос аралды «Эллиндер патшасының атынан» басып алғанын және Криттің Грекиямен бірігуін жариялады. Бұл бүкіл аралға бірден тараған көтеріліске әкелді. Ұлы державалар соңында өз әскерлерін жіберіп, грек әскерінің Ханьяға жақындауына тосқауыл қойды. Сонымен қатар, олардың флоттары Критті блокадалап, гректер мен түріктердің аралға қосымша әскер жеткізуіне бөгет жасады. Осман империясы Криттегі көтеріліске және Грекияның көрсеткен көмегіне жауап ретінде Балқандағы әскерінің көп бөлігін Грекия шекарасына жақын Фессалияның солтүстігіне орналастырды. Грекия бұған жауап ретінде Фессалиядағы шекарасын нығайтты. Бірақ, ресми емес грек әскерлері мен Мегали Идеяның жақтастары бұйрықсыз әрекет етіп, түрік бекіністеріне шабуыл жасады, нәтижесінде Осман империясы Грекияға соғыс жариялады; бұл соғыс 1897 жылғы грек-түрік соғысы деп танылды. Түрік әскері грек әскерінен салмақтырақ болды және барон фон дер Гольц басқарған неміс миссиясы жүргізген соңғы реформалардың нәтижесінде жақсы дайындалған еді. Грек әскері шегінуге мәжбүр болды. Содан кейін басқа ұлы державалар араласып, 1897 жылдың мамыр айында келісімге келді. Алайда, соғыс сол жылдың желтоқсан айында ғана аяқталды. Грек-түрік соғысындағы әскери сәтсіздік Грекияға солтүстік Фессалиядағы шекара бойындағы шағын аумақтық жоғалтуларға және Грекия экономикасын жылдар бойы құлатқан үлкен қаржылық өтемақы төлеуге әкелді, бірақ Крит мәселесіне тұрақты шешім табылмады. Ұлы державалар (Ұлыбритания, Франция, Ресей және Италия) болашақтағы қақтығыстарды болдырмау және Грекияда реваншистік сезімдердің пайда болуын болдырмау үшін, олардың пікірінше, тұрақты шешімді қабылдады; Крит автономды Крит мемлекеті деп жарияланды. Төрт ұлы держава Критті басқаруды өз міндетіне алды; және Грекия үшін маңызды дипломатиялық жеңіс ретінде Грекияның принці Георгий (патша Георгий I-нің екінші ұлы) Жоғары комиссар болып тағайындалды.

In January 1897, violence and disorder were escalating in Crete, polarizing the population. Massacres of the Christian population took place in Chania and Rethimno. The Greek government, pressured by public opinion, intransigent political elements, extreme nationalist groups (e. g. Ethniki Etairia) and with the Great Powers reluctant to intervene, decided to send warships and personnel to assist the Cretans. The Great Powers had no option then but to proceed with the occupation of the island, but they were too late. A Greek force of 1,500 men had landed at Kolymbari on 1 February 1897, and its commanding officer, Colonel Timoleon Vassos, declared that he was taking over the island "in the name of the King of the Hellenes" and that he was announcing the union of Crete with Greece. This led to an uprising that spread immediately throughout the island. The Great Powers finally decided to land their troops and stopped the Greek army force from approaching Chania. At the same time their fleets blockaded Crete, preventing both Greeks and Turks from bringing any more troops to the island. The Ottoman Empire, in reaction to the rebellion of Crete and the assistance sent by Greece, relocated a significant part of its army in the Balkans to the north of Thessaly, close to the borders with Greece. Greece in reply reinforced its borders in Thessaly. However, irregular Greek forces and followers of the Megali Idea acted without orders and raided Turkish outposts, leading the Ottoman Empire to declare war on Greece; the war is known as the Greco Turkish War of 1897. The Turkish army, far outnumbering the Greek, was also better prepared, due to the recent reforms carried out by a German mission under Baron von der Goltz. The Greek army fell back in retreat. The other Great Powers then intervened and an armistice was signed in May 1897. The war, however, only ended in December of that year. The military failure in the Greco Turkish war cost Greece small territorial losses along the border line in northern Thessaly, and a large sum of financial reparations that wrecked Greece's economy for years, while giving no lasting solution to the Cretan Question. The Great Powers (Britain, France, Russia, and Italy) in order to prevent future clashes and trying to avoid the creation of a revanchist climate in Greece, imposed what they thought of as a lasting solution; Crete was proclaimed an autonomous Cretan State. The four Great Powers assumed the administration of Crete; and, in a decisive diplomatic victory for Greece, Prince George of Greece (second son of King George I) became High Commissioner.

Балқан соғыстары

Мегали идеясының басты жақтаушысы Елефтериос Венизелос болды, оның басшылығымен 1912–1913 жылдардағы Балқан соғыстарында Грекия аумағы екі есеге ұлғайды. Оңтүстік Эпир, Крит, Лесбос, Хиос, Икария, Самос, Самотракия, Лемнос және Македонияның көп бөлігі Грекияға қосылды. 1909 жылы Критте туып өскен Венизелос бұл кезде Криттегі маңызды тұлға еді және материктік Грекияда да ықпалға ие болды. Сондықтан, ол 1909 жылғы Гуди төңкерісінен кейін Әскери лига тарапынан Грекияның премьер-министрі болуға шақырылды. Венизелос қоғамда, сондай-ақ әскери және басқару жүйесінде бірқатар реформаларды жүзеге асырды, бұл Грекияға Балқан соғыстарында өз мақсаттарына қол жеткізуге көмектесті.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Балқан соғыстарындағы гректердің жеңісінен кейін Осман империясы империяда тұратын грек этносын қудалауды бастады, бұл грек геноцидінде этникалық тазалауға әкелді. Бұл қуғын-сүргін 1914 жылдың соңында Осман империясы Орталық державалар тарапына өткенін жариялаған Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін де жалғасты. Грекия 1917 жылға дейін бейтараптық сақтады, содан кейін Одақтастарға қосылды. Түріктердің жасаған зұлпымдары туралы босқындардан түскен хабарлар, сондай-ақ Бірінші дүниежүзілік соғыста Одақтастардың жеңісі Мегали идеясының одан да кеңінен іске асуына үміттендірді. Грекия Кіші Азияда бекінді, Измир және оның айналасындағы аймаққа қамқорлық құқығын алды. 5 жылдық грек басқаруынан кейін, аймақтың Осман империясының бақылауына қайтаруы немесе Грекияға қосылуы туралы референдум өткізу жоспарланды. Грекия сонымен қатар Имброс және Тенедос аралдарын, Батыс және Шығыс Фракияны алды, шекара Константинополь қабырғаларынан бірнеше шақырым қашықтықта белгіленді.

Грек-түрік соғысы (1919-1922)

Грекияның Севр келісіміне сәйкес Смирнаны басып алуға жасаған тырабына түрік революционерлері қарсылық көрсетті. Түріктер ақыры жеңіске жетіп, Грек-түрік соғысы (1919–1922) кезінде (Түрік тәуелсіздік соғысының бір бөлігі) гректерді Анатолиядан қуды. Соғыс Лозанна келісім-шартымен аяқталды, ол Грекияның Шығыс Фракияны, Имбросты, Тенедосты және Смирнаны жаңадан құрылған Түрік Республикасына беруін қарастырды. Грекия мен Түркияның аумақтық талаптарын одан әрі күшейтпеу үшін екі ел «халық алмасу» шарасын жүзеге асырды: қақтығыс кезінде 151 892 грек Кіші Азиядан қашқан болатын. Лозанна келісім-шарты бойынша Түркиядан 1 104 216 грек, ал 380 000 түрік Грекиядан Түркияға көшірілді. Бұл көшірулер «Ұлы Грекия» идеясын іске асыруға бағытталған кез келген тырысқақты тоқтатты және Кіші Азиядағы 3000 жылдық грек халқының тарихын аяқтады. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін халық алмасулар жалғасты, оның ішінде Болгариядан 40 027 грек, Ресейден 58 522 (Пётр Врангель басқарған Ақ әскердің жеңілісіне байланысты) және басқа елдерден 10 080 (мысалы, Додеканес немесе Албания) көшіп келді, ал Тракия мен Македониядан 70 000 болгар Болгарияға қоныс аударды. Болгариядан келген босқындардың шамамен 66 000-ы Грекияның Македониясынан еді. Грекияға босқындарды қабылдауға 45 миллион франк жұмсалды, сондықтан Ұлттар Лигасы босқындарды орналастыруға көмектесу үшін 150 миллион франк несие берді. 1930 жылы Венизелос Түркияға ресми сапармен барып, Мұстафа Кемалға Нобель сыйлығын беруді ұсынды. Грек жазушысы Йоргос Теотокас 1922 жылғы жеңілістің психологиялық әсерін былай сипаттады: «Севр келісімінің қуанышты, бірақ белгісіз кезеңінде оларға ата-бабаларының ұзақ уақыттан бері көмілген үміттері орындалатын сияқты болды. Бірақ 1922 жылдың қорқынышты жазы тым ерте келді. Арсенийдің шөлдесінен олар күн сайынғы ұлттық трагедияның дамуын, Грекияның корольдік үкіметтерінің жағдайды құтқаруға жасаған соңғы, нәтижесіз әрекеттерін, король Константиннің Константинопольді басып алуға жасаған тырысының сәтсіздігін және соңғы апатты үлкен қызығушылықпен бақылады. Тамыздың ортасында Мұстафа Кемал грек майданында шабуыл жасады және он жылдық соғыс пен Кіші Азиядағы науқанның қиындықтарынан шаршаған грек армиясы екі апта ішінде жеңілді. Түрік әскері жылдам ілгерілеп, Афион-Карахисар, Ескішеһир, Күтахия, Бурса, Ушак және Смирнаны қайта басып алды! Исламның тулары тағы да бір рет Хиос пен Митилене қарап тұрған Эгей теңізінің жағалауында мақтанышпен желбіреп тұрды. Бүкіл Иония өртеніп кетті. Смирнаның күлімсіреп тұрған қаласына қиындық пен тонау түсті және бірнеше күннің ішінде оны қиратып жіберді. Күннен күнге Грекия парализге ұшырағандай, тағдырдың соққыларына қарсы тұруға барлық еркі мен қабілетін жоғалтқандай болды. Апаттың жылдамдығы мемлекетті толығымен басып алды, грек жағалауларына баспана іздеп келген мыңдаған қашқан сарбаздар мен босқындармен толы болды. Ұлт терең көңілсіздікке түсті. Грекия үлкен тәуекелге барып, Кіші Азиядан түбірсіз қалды. Әйя София мұсылмандардың қолында қалды. 1918 жылғы ұлы жоспарлар – мазақтайтын көріністер, галлюцинациялар, армандар ғана болды. Шындыққа оралу шынымен де жүрекке ауыр тиді. Сол жылдардың хикаясы әлі айтылмаған еді, тарихи сәт, Ұлы идеяның орындалуы, олар бес азапты, қанды ғасырлар бойы осындай сеніммен және осындай уайыммен күткен сәт әлі келмеді! Бәрі жалған еді!»

Greece's efforts to take control of Smyrna in accordance with the Treaty of Sèvres were thwarted by Turkish revolutionaries, who were resisting the Allies. The Turks finally prevailed and expelled the Greeks from Anatolia during the Greco Turkish War (1919–1922) (part of the Turkish War of Independence). The war was concluded by the Treaty of Lausanne which saw Greece cede Eastern Thrace, Imbros, Tenedos and Smyrna to the nascent Turkish Republic. To avoid any further territorial claims, both Greece and Turkey engaged in an "exchange of populations": During the conflict, 151,892 Greeks had already fled Asia Minor. The Treaty of Lausanne moved 1,104,216 Greeks from Turkey, while 380,000 Turks left the Greek territory for Turkey. The transfers ended any further appetite for pursuing the concept of a Greater Greece and ended the 3000 year Greek habitation of Asia Minor. Further population exchanges occurred after World War I, including 40,027 Greeks from Bulgaria, 58,522 from Russia (because of the defeat of the White Army led by Pyotr Wrangel) and 10,080 from other lands (for example Dodecanese or Albania), while 70,000 Bulgarians from Thrace and Macedonia had moved to Bulgaria. From the Bulgarian refugees ca. 66,000 were from Greek Macedonia. The immediate reception of refugees to Greece cost 45 million francs, so the League of Nations arranged for a loan of 150 million francs to aid settlement of refugees. In 1930, Venizelos even went on an official visit to Turkey, where he proposed that Mustafa Kemal be awarded the Nobel Peace Prize. The Greek novelist Yiorgos Theotokas described the psychological impact of the defeat of 1922:"For a short time, while the Treaty of Serves ran its joyful but uncertain course, it seemed to them that the long buried hopes of their ancestors were to be fulfilled. But the terrible summer of 1922 came all too soon. From the hermitage of Arsenios they watched, tense with anxiety, the daily unfolding of the national tragedy, the last desperate efforts of the Royalist Governments of Greece to save the situation, the failure of King Constantine's attempt to take Constantinople, and the final Catastrophe. In mid August Mustapha Kemal broke through the Greek front and the Greek army, exhausted by ten years of warfare and the privations of the Asia Minor campaign, was vanquished in two weeks. The Turks, advancing rapidly, recaptured in quick succession Afion Karahisar, Eski Shehir, Kiutahia, Brussa, Oushak—and then Smyrna! Once again the banners of Islam floated proudly, tauntingly, over the Aegean coast opposite Chios and Mytilene. The whole of Ionia was in flames. Slaughter and pillage descended on the smiling city of Smyrna and in a few short days turned it into a ruin As day succeeded day, Greece seemed to have become paralyzed, to have lost all will, all ability to resist the blows of fate. The swiftness of the catastrophe completely overwhelmed the State, flooded as it was by the thousands of fleeting soldiers and refugees who sought shelter on the Greek coasts. The nation was plunged into deep despair Greece had lost her big gamble and had been uprooted from Asia Minor. St. Sophia remained in the hands of the Moslems. The brilliant plans of 1918 were mocking visions, hallucinations, dreams. And the return of reality was truly heartbreaking. The tale of the years was not yet told, then, the historic hour, the fulfillment of the Great Idea, the moment they had longed for with such faith and such anxiety for five tortured, bloody centuries, had not yet come! It was all a lie!"

Екінші дүниежүзілік соғыс, Додеканезді аннексиялау және Кипр таласы

Ұлы идея грек сыртқы саясатын жетекші күш ретінде тоқтағанымен, оның кейбір іздері 20 ғасырдың соңына дейін грек сыртқы саясатына әсер ете берді. Осылайша, 1936 жылғы 4 тамыздағы төңкерістен кейін Иоаннис Метаксас Адольф Гитлердің Үшінші рейхін еске түсіретін (пангерманизмнің ықпалында болған) «Үшінші грек өркениетінің» келуін жариялады. Италияның Албаниядан жасаған шабуылы мен гректердің жеңістері гректерге 1940-1941 жылдардың қысында оңтүстік Албанияның (гректер оны Солтүстік Эпир деп атайды) бөлігін басып алуға мүмкіндік берді. Бұл аймақ 1941 жылғы сәуірдегі неміс шабуылына дейін Грекияның провинциясы ретінде қысқа мерзімге басқарылды. Оккупация, қарсылық және азамат соғысы Ұлы идеяны екінші орынға ықтырды. Дегенмен, 1946 жылғы Париж бейбітшілік конференциясында грек тарапының табысты дипломатиялық әрекеттері, Вячеслав Молотов пен кеңес делегаттарының күшті қарсылығына қарамастан, Грекия аумағының Додеканес аралдарымен кеңеюіне әкелді. Британдық Кипр колониясы екі ел арасындағы «даудың ядросына» айналды, бұл 1930 жылдардағы Кемаль Венизелос келісімінен бері қалыптасқан жақсы грек-түрік қарым-қатынастарын тоқтатты. 1955 жылы грек кипрлігі полковник Джордж Гривас аралдан британдықтарды қуу және содан кейін Грекиямен бірігу (Энозис) мақсатымен азаматтық мойынсұнбау науқанын бастады. Грекия премьер-министрі Александрос Папагос бұл идеяны қолдады. Грек халқы мен түрік азшылығы арасындағы пікірлердің қарама-қайшылығы күшейді. Кипрдегі мәселе континенттің өзіне де әсер етті. 1955 жылдың қыркүйегінде Энозис талабына жауап ретінде Стамбулда гректерге қарсы қырғын болды. Стамбул қырғынында 4000 дүкен, 100 қонақ үй мен мейрамхана, 70 шіркеу қиратылды немесе зардап шекті. Бұл Түркиядан Грекияға миграцияның соңғы үлкен толқынына әкелді. 1959 жылғы Цюрих келісімі Грекия, Түркия және Ұлыбритания кепілдік беруші елдер ретінде аралдың тәуелсіздігіне қол жеткізді. 1960 жылдан бастап этностық қақтығыстар 1964 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбітшілікті сақтау күштерін жіберуге әкелді. Кипр мәселесі полковниктердің диктатурасымен қайта жаңғыртылды, олар 1967 жылғы 21 сәуірдегі төңкерісті «грек христиан өркениетінің» дәстүрлі құндылықтарын қорғаудың жалғыз жолы ретінде көрсетті. Бригад генерал Иоаннидис 1974 жылдың шілдесінде Кипр президенті архиепископ Макариосты құлатып, Энозис (Грекиямен бірігу) жобасын іске асыруға тырысты. Бұл Түркияның аралға басып кіруіне, Түркия бақылауындағы аймақтардағы грек кипрліктерін қууына және оңтүстіктен түрік кипрліктерін қашуына әкелді. 1983 жылы солтүстік Кипр тәуелсіздігін жариялады, және бүгінгі күні Түркия Солтүстік Кипрді мойындаған жалғыз ел болып табылады.

Although the Great Idea ceased to be a driving force behind Greek foreign policy, some remnants continued to influence Greek foreign policy throughout the remainder of the 20th century. Thus, after his coup d'état of 4 August 1936, Ioannis Metaxas proclaimed the advent of the "Third Hellenic Civilization", similar to Adolf Hitler's Third Reich (influenced by pan Germanism). The attack by Italy from Albania and the Greek victories enabled Greece to conquer, during the winter of 1940–1941, parts of southern Albania (Northern Epirus, as it is identified by Greeks) which were administered as a province of Greece for a short time until the German offensive of April 1941. The occupation, resistance and the civil war initially put the Great Idea in the background. Nevertheless, another very good diplomatic performance by the Greek side at the Paris Peace Conference, 1946 secured a further enlargement of Greek territory, in the form of the Dodecanese Islands, despite the very strong opposition of Vyacheslav Molotov and the Soviet delegates. The British colony of Cyprus became the "apple of discord" between the two countries, putting an end to the positive Greco Turkish relations that had existed since the Kemal Venizelos agreement in the 1930s. In 1955, a Greek army colonel of Greek Cypriot origin, George Grivas, began a campaign of civil disobedience whose purpose was primarily to drive the British from the island, then move for Enosis with Greece. The Greek prime minister, Alexandros Papagos, was not unfavourable to this idea. There was increasing polarisation of opinion between the dominant Greek population and the minority Turks. The problems in Cyprus affected the continent itself. In September 1955, in response to the demand for Énosis, an anti Greek riot took place in Istanbul. During the Istanbul Pogrom 4,000 stores, 100 hotels and restaurants and 70 churches were destroyed or damaged. This led to the last great wave of migration from Turkey to Greece. The Zürich Agreement of 1959 culminated in independence of the island with Greece, Turkey and UK as guarantee powers. The inter ethnic clashes from 1960 led to the dispatch of a peacekeeping force of the United Nations in 1964. The Cyprus issue was revived by the dictatorship of the colonels, who presented their April 21, 1967, coup d'état as the only way to defend the traditional values of what they called the "Hellenic Christian Civilization". Brigadier General Ioannidis arranged, in July 1974, to overthrow Cypriot President Archbishop Makarios, and proceed with Enosis (union with Greece). This led to Turkey invading the island in response, with the expulsion of Greek Cypriots in areas controlled by Turkey, and the flight of Turkish Cypriots from the south. In 1983, the north declared independence and to this day, Turkey is the only country that recognizes Northern Cyprus.