Кіріспе

Bad Schandau (Бад Шандау) – Германиядағы шипажайлы қала, Саксонияның Sächsische Schweiz Osterzgebirge ауданында орналасқан. Ол Эльбаның оң жағалауында, Кирницш өзенінің сағасында және көбінесе Саксония Швейцариясы деп аталатын аймақта жатыр. Криппеннен басқа барлығы Эльбаның оң (солтүстік) жағалауында, ал Криппен – сол (оңтүстік) жағалауында орналасқан.

Криппен

1379 жылы алғаш рет айтылған, Эльбаның сол жағындағы қолөнершілер мен саудагерлердің ежелгі қонысы, туризм дамуын бастағаннан бері жазғы демалыс орнына айналды. 1853 жылдан өмірінің соңына дейін қағаз жасау үшін механикалық ағаш целлюлозасын ойлап тапқан Криппен ауылының тұрғыны, өнертапқыш Фридрих Готтлоб Келлер (1816–95) осы ауылда тұрған. Оның есімімен аталған басқа жолдағы 76-үйінде орналасқан Келлер мұражайындағы ескерткіш тақташа оны және оның еңбектерін құрметтейді. 2009 жылы Криппенде 568 адам тұрды (1999: 720). Криппенбах ағысы Криппенге жақын жерде Эльбаға құяды. Бұл ағын Чехиямен шекараға жақын орналасқан Гаутшграбен бұлағынан, сондай-ақ мемлекеттік шекараның ар жағындағы басқа да көздерден толығады. Оның су жиналатын алабы Эльба құмтасты тауларының богемиялық жағындағы Максичкиге дейін, Окрухлик төменгі жағына (теңіз деңгейінен жоғары NN) жетеді. 1999 жылдың 1 қаңтарында Криппен Бад-Шандау қалалық округіне қосылды.

Постельвиц

Постельвиц жазғы курорты 1934 жылдан бері Бад-Шандау ауданының құрамына кіреді. Бірнеше жеке үй топтарынан тұратын ауыл, Шраммштейн тауларының төменгі ағысындағы жартастарға тығыз жапсарлас орналасқан. Бұл славяндық қоныс, рафтерлер, балықшылар, тас қасушылар және қайық жасаушылардың алғашқы жазбасы 1446 жылға дейін барады. 1968 жылға дейін ауылда кеме якорларын жөндейтін шеберлер жұмыс істеді. Жергілікті құмтас карьерлері (кейде аймақтағы ең маңыздылары) 16 ғасырдың екінші жартысынан 1907 жылға дейін жұмыс істеді, содан кейін қайтадан орманмен жабылған және бүгінде Эльба жағалауындағы (Эльбпроменад) серуендеу жолы арқылы қол жетімді. Сақталған ағаштан жасалған үйлер, 55–67 нөмірлі, «Жеті бауырдың үйлері» (Siebenbrüderhäuser) деп аталады, бір қайықшының әр ұлына үй салуды қалаған жөніндегі аңызбен байланысты. Оның өзі салған үй олардан бәрінен де биік болуы тиіс еді. 43 және 69 нөмірлі үйлерде, сондай-ақ паромшының үйінде Эльбаның су тасқынының белгілері сақталған. 2009 жылы Постельвицте 282 адам (1999: 323) тұрды. Ауылда сыра қайнату зауыты бар және ол органикалық тағамдар ұсынатын, денсаулықты жақсарту орталығы ретінде жұмыс істейді.

Острау

Острау, Острауэр Шибеде орналасқан, Эльбадан жоғары көтеріліп, NN-ден жоғары биіктікте жатыр. Острауэр Шибе жазығындағы мұз дәуірінің құнарлы топырағы бұрын жеті шаруашылыққа арналған неміс ауылын құруға мүмкіндік берді. Острау 1904 жылдан бері Бад-Шандау қаласымен тікелей байланысты, ол қонақ үй иесі Рудольф Сендигтің бастамасымен салынған электрлік жолаушылар лифті арқылы қосылған, және оны қаржыландырған да ол болды. Ауылдың құрамына ескі ағаштан жасалған шаруашылықтар, қонақ үйлер (Pensionen), демалыс үйлері, заманауи емдеу орталығы, қонақүйлер, виллалар және отбасылық үйлер кіреді. 19 ғасырдың соңында 100-ге жуық тұрғыны бар бұл ауыл биік жатқан, қиын қол жетімді жерде оқшау өмір сүрді. Бірақ 1900 жылы да, спорттық кешендері мен әуежайы бар эксклюзивті туристік орталыққа айналдыруға қатысты амбициялық жоспарлар болды. Алайда, тек аталған лифт және Сендигтің бастамасымен Острауэр сағасында скандинавия стиліндегі ағаштан жасалған виллалар салынды. 2009 жылы Остраудың халқы 419 адамды құрады (1999: 541). Су деңгейі 1845 жылғы деңгейден төмен болды. 2006 жылғы 3 сәуірде, шамамен сағат 23:00-де, орташа деңгейден жоғары және нарық алаңынан жоғары су деңгейінің рекордтық көрсеткішіне жетілді. Schöna өлшемі 8.88, көлемдік ағын 2720 м³/с. Schöna өлшегіші 7.60-қа жеткенде алаң суға кетеді.

Елтаңба

1480 жылы Саксонияның ханзадасы Эрнест Шандауға елтаңба және мөрді тағу құқығын берді. Елтаңбада желкенмен келе жатқан кеме суреттелген, бұл Эльба өзені арқылы жүргізілетін тасымалдың маңыздылығын көрсетеді.

Әкімшілік

Бад-Шандау – Бад-Шандау әкімшілік бірлестігінде (Verwaltungsgemeinschaft Bad Schandau) Ратманнсдорф және Рейнхардтсдорф-Шёна муниципалитеттері үшін өкілді муниципалитет (erfüllende Gemeinde).

Ғимараттар / қызықты жерлер

Bad Schandau қаласының оң жағалауындағы бейнесін Эльбаға жапсарлас жатқан Gründerzeit стиліндегі қонақ үйлер, екі көпір және Иоанн шіркеуі (Johanniskirche) құрайды. 2002-2007 жылдар аралығында өзен жағасындағы Gründerzeit қонақ үйлерінде толыққанды жөндеу жұмыстары жүргізілді. 19 ғасырда ең танымал болғаны – «Бу кемесі» (Dampfschiff) аталған қонақ үй. Ғимарат негізінен бұрынғы қалпына келтіріліп, қасбеттері жаңартылды. Бірнеше пәтерлік үйлер ванна виллаларында (Bäder Villen) орналасқан. 2007 жылы бұл кешен Elbresidenz Bad Schandau деген атпен қайта ашылды. Керемет лютерандық Сент-Джон шіркеуі сегізбұрышты батыс мұнарасымен қазіргі түрінде 1679 жылдан бері сақталып келеді. 1711 жылы қала өртінен кейін барокко стиліндегі аспан терезесі қосылды. Шіркеу ішіндегі ағаштан жасалған сандық, бір қабатты матронеум және ғибадатханадағы боялған шыны терезелер 1876-77 жылдардағы толыққанды қайта құру жұмыстарының нәтижесі. Ерекше құндылығы – Дрезден мүсіншісі Ханс Вальтердің Дрездендегі Кройцкирхе үшін жасаған және 1760-1902 жылдар аралығында Дрездендегі Анна шіркеуінде тұрған, құмтастан қашалған екі қабатты Ренессанс стиліндегі алтарь. Базар алаңындағы (Marktplatz) басты көрікті орын – 1863 жылы салынған қалалық әкімшілік ғимараты және бірнеше Ренессанс стиліндегі ғимараттар (Гамбринус сыра зауыты, 1-үйдің жоғарғы қабаты ағаштан жасалған) және 1896 жылдан бері шіркеудің жанында орналасқан Сендиг фонтаны. Бұл фонтан белгісіз себептермен екінші дүниежүзілік соғыс кезінде арт-нуво стиліндегі жоғарғы бөлігін жоғалтқан, ол 1994-2011 жылдар аралығында қайта жаңартылды. Кирницш аңғарына кіре берістегі шипажайлар мен 3500 м² аумақты алып жатқан өсімдіктер бағында (Pflanzengarten Bad Schandau) 1500-нан астам түрлі өсімдік өседі. Кирницшталь трамвай аялдамасының жанында Плейстоцен дәуірінде Скандинавиядан мұздықтардың осы жерге дейін жеткенін көрсететін Мұз дәуірі тасы (Eiszeitstein) орналасқан. Парк қонақ үйі мен Острауға апаратын тарихи лифтінің жанында Эльбаның оң жағындағы төбеде Рим-католик шіркеуі тұр. Бұл ғимарат 19 ғасырда Санкт-Петербург вилласының классикалық стилінде орыс дипломаты үшін салынған және 1924 жылдан бері католик шіркеуінің киелі орны ретінде пайдаланылуда. Острауға апаратын тарихи лифт – төбедегі Острау ауылымен байланыстыратын, дербес темір конструкция. Бұл электрмен жұмыс істейтін лифт 1904 жылы «Kelle & Hildebrandt» (темір каркас) және «Kühnscherf & Söhne» (лифт) фирмаларымен бірлесіп салынған. Лифт 1905 жылы Пасха күні ресми түрде ашылды және 1954 жылдан бері қорғалатын, құрастырылған конструкция 1989-1990 жылдары қайта жаңартылды. Bad Schandau айналасындағы Саксон Швейцариясының әсем көрінісі, әсіресе Шраммштейн жартастары мен тартымды арт-нуво стиліндегі әшекейлеріне байланысты бұл техникалық ескерткішке саяхат жасау туристер үшін қызығушылық тудырады. «Острауэр Шийбе» деп аталатын платоға Кирнич аңғарындағы Ботаникалық бақтан, ескі арба жолынан (Острауэр Берг) немесе Постельвицтен серпілісті бұрылыстармен өтетін жолмен автомобильмен де жетуге болады. 2002 жылы Эльбаның тасқынынан зардап шеккен жаңа Шраммштейн ашық ауа бассейні (Schrammstein Bad) банкротқа ұшырады, бірақ екі жылдық үзілістен кейін жаңа иелері, toskanaworld компаниясымен «Тоскана термальды моншалары» (Toskana Therme) деген атпен қайта ашылды. Бұл фирманың Bad Sulza және Bad Orb қалаларында да ұқсас нысандары бар.

Диалекті

Бад-Шандауда жоғарғы саксон диалектісінің ерекше түрі қолданылады: Оңтүстік-шығыс Мейсен диалектісі, ол бес жоғарғы саксон немесе Мейсен диалектілерінің бірегейі.

2002 жылғы тамыздағы су тасқыны

Бад-Шандау су тасқынынан ауыр зардап шекті, сондай-ақ көршілес Reinhardtsdorf-Шёна және Пирна қалалары да зардап көріп, қиын жағдайға түсті.