1990 жылдар басындағы Ұлыбританиядағы салық реформасына қарсы көтерілістер

Кіріспе

Ұлыбританияда жаңа салық жүйесіне қарсы наразылықтар сериясы (1990-шы жылдардың басында)

"Бас салығы" төңкерісі – Маргарет Тэтчер премьер-министрі басқарған консервативтік үкімет енгізген, "қоғамдық төлем" (көбінесе "бас салығы" деп аталады) салыққа қарсы наразылықтар кезінде британдық қалалар мен қалаларда болған тәртіпсіздіктер сериясы. Ең ірі наразылық 1990 жылғы 31 наурызда, сенбі күні, Англия мен Уэльсте салық күшіне енуге аз уақыт қалғанда Лондон орталығында өтті.

Өмірбаян

Салықтың енгізілуі Ұлыбританиядағы жергілікті билікті қаржыландыру жүйесін өзгертуге жасалған тытысқа байланысты болды. Осыған дейін қолданылып келген жүйе "жеке салықтар" деп аталды және 17 ғасырдың басынан бері қандай да бір нысанда қолданылып келді. Жеке салықтар жүйесі "мүлікті салыққа салу" ретінде сипатталды. Ол адамдар емес, үйлерден алынды. Бұл салық өте жағымсыз болды; студенттер мен жұмыссыз тіркелгендер 20% төлеуге міндетті болды, ал салыстырмалы түрде кішкентай үйлерде тұратын кейбір үлкен отбасылар төлемдерінің күрт өскенін көрді, сондықтан салық байлардың ақшасын үнемдеп, кедейлерге шығындарды ауыстырды деген айып тағылды. 1989 жылдың қарашасында "Милитант" талпынысымен "Барлық Ұлыбританиялық салыққа қарсы федерациясы" құрылды. 3D (Тіркеме, Төлеме, Жинама) сияқты басқа да топтар, саяси фракцияларға жатпайтын салыққа қарсы одақтарды ұлттық деңгейде үйлестіруді қамтамасыз етті. Еңбек партиясы басшылығы салыққа қарсы демонстрацияларды қолдаудан бас тартқаннан кейін, Ұлыбританиялық федерация салық енгізілуінің алдындағы күні, 1990 жылдың 31 наурызында Лондонда демонстрация шақыруға шақырды. 1990 жылдың басында бүкіл ел бойынша 6000-нан астам салыққа қарсы акциялар өтті, Англия мен Уэльстің қалаларында мыңдаған наразылар жиналды, наразылық толқыны әсіресе оңтүстік-батыста көптеген адамдарды тартты. 6 наурызда Бристольде өткен 5000 адамдық демонстрация қақтығысқа ұласты, нәтижесінде полиция 26 демонстрантты ұстады, екі тарап та жарақат алды. Келесі күні полиция Хакниде демонстрация жасағандарға таяқпен шабуыл жасап, демонстрацияны көтеріліске айналдырды, оның барысында 50 дүкен терезесі қиратылды және 56 көтерілісші ұсталды. Демонстрациялар кеңестерде салықты талқылаған жерлерде үнемі ұйымдастырылды, кейбіреулері бейбіт аяқталды, ал басқалары көтеріліске ұласты, көптеген жағдайларда наразылар кеңес палаталарына шабуыл жасап, отырыстарды тоқтатуға мәжбүр етті, бірақ ешқайсысы салықтың енгізілуіне кедергі келтірмеді. Премьер-министр Маргарет Тэтчер де, оппозиция жетекшісі Нил Киннок та демонстрацияларды сырттан келген науқастардың әрекеті деп айыптап, оларды тиісінше "жалдамалы экстремистер" және "Ойыншық қалашықтағы революционерлер" деп атады. Лондонға бағытталған автобустар елдің түкпір-түкпірінен брондалғандықтан, жоспарланған демонстрацияның "Милитант" күткен 20 000 адамнан асып кететіні анық болды, олар саяси демонстрацияларға қарағанда төлемдерді төлемеу науқанына көбірек назар аударды. Науқаншылар полиция басшылығымен кездесіп, 30 000 адамды күтіп отырғанын айтқанда, полиция бастығы күлді, өйткені олардың барлау мәліметтері онша көп емес екенін көрсетті. Алаңның сыйымдылығын ескере отырып, ұйымдастырушылар шеруді Хайд-паркке ауыстыруды сұрады, бірақ оларға рұқсат берілмеді.

The advent of the poll tax was due to an effort to alter the way the tax system was used to fund local government in the UK. The system in place until this time was called "rates" and had been in place in some form from the beginning of the 17th century. The rates system has been described as "a levy on property, which in modern times saw each taxpayer paying a rate based on the estimated rental value of their home". It was levied on houses rather than people. The Charge proved extremely unpopular; while students and the registered unemployed had to pay 20%, some large families occupying relatively small houses saw their charges go up considerably, and the tax was thus accused of saving the rich money and moving the expenses onto the poor. In November 1989 the All Britain Anti Poll Tax Federation was set up by the Militant tendency. Other groups such as the 3D (Don't Register, Don't Pay, Don't Collect) network provided national coordination for anti poll tax unions who were not aligned to particular political factions. After the leadership of the Labour Party refused to back any demonstration against the poll tax, the All Britain Federation called a demonstration in London for 31 March 1990, the day before the tax was due to be launched. During the early months of 1990, over 6,000 anti poll tax actions were held nationwide, with demonstrations in cities around England and Wales drawing together thousands of protestors, in a wave of protests which attracted notably large numbers in the South West. On 6 March, a 5,000 strong demonstration in Bristol escalated into clashes, leading to mounted police charging the crowd and arresting 26 demonstrators, with injuries being sustained by both sides. The following day, police baton charged demonstrators in Hackney, escalating the demonstration into a riot, during which 50 high street shop windows were smashed and 56 rioters were arrested. Demonstrations were routinely called in places where councils discussed the poll tax, some resolving peacefully and others escalating into riots, with numerous cases of protestors storming council chambers and forcing meetings to be called off although none prevented the tax from being implemented. Both Prime Minister Margaret Thatcher and opposition leader Neil Kinnock responded by blaming the demonstrations on outside agitators, respectively calling them "rent a mob extremists" and "Toy Town revolutionaries". As coaches bound for London were booked all around the country, it soon became clear that the planned demonstration was going to be larger than the 20,000 expected by Militant, who were more focused on the non payment campaign than political demonstrations. When campaigners met with Metropolitan Police and gave them an expected number of 30,000, the chief police officer responded with laughter, as their own intelligence indicated far fewer numbers. In acknowledgement of the square's capacity, the organisers asked to divert the march to Hyde Park but were denied.

Трафалгар алаңында наразылық

1990 жылдың 31 наурызында адамдар Кеннингтон паркіне түстен бастап жинала бастады. 180 000-нан 250 000-ға дейін адам келді. Полиция есебінде, көтерілістен бір жыл өткен соң, көлік саны 200 000 адамға бағаланды. Лейборист партиясының жоспарланбаған митингісі наразылық білдірушілердің санын арттырған болуы мүмкін. Шеру Кеннингтон паркінде сағат 13:30-да басталды, себебі наразылық білдірушілердің бір бөлігі парктің қақпаларын күшпен ашты, бәлкім, кішірек қақпалардан өтуден аулақ болу үшін. Бұл шеруді жолдың екі жағына бөліп, наразылық білдірушілер қалған жол бойына шамамен бірдей бағытта қозғалды. Сағат 14:30-да Трафальгар алаңы толуға жақындады. Трафальгар алаңына оңай қозғала алмай, сағат 15:00 шамасында шеру Уайтхоллде тоқтады. Полиция Даунинг-стриттің жаңа қауіпсіздік қақпаларына қарай ағып кетуден қауіптеніп, Уайтхоллдың жоғарғы және төменгі жақтарын жапты және адамдардың жолдан шығуына жол бермейтін тротуар бойымен тұрды. Полицияның қосымша бөлімдері Уайтхоллдың Даунинг-стрит жағын бөгеттеген офицерлерді күшейту үшін жіберілді. Даунинг-стриттің қарсы жағында тоқтаған шерудің бір бөлігінде тәжірибелі анархистер мен "Салыққа қарсы мотоциклшілер" тобы болды, олардың кейбіреулері, соның ішінде мүгедек арбадағы адам да қамауға алынды. Көтеріліске қарсы полиция шерудің тоқтаған бөлігіне жеткізілді, теория бойынша наразылық білдірушілерді Уайтхоллден шығару үшін, бірақ кері шегіну мен алға жылжу полицияның қосымша қатарларымен тосылды. Осы уақытта, шерудің соңғы бөлігі Уайтхоллдың Парламент алаңындағы жағынан ауыстырылды, ал ол тартқан анархистер науқанның бақылаусыз бөлігінің алдында болды. Бұл адамдар Ричмонд Террасасына дейін жүріп, Даунинг-стриттің қарсы жағында және полиция желісінің артында Уайтхоллға кірді. Тұрақтанған топтың артқы жағындағы наразылық білдірушілер, шабуылға дайын тұрған атты полицияға тап болғандықтан, қауіпсіздік үшін жолға отырды. Қара киім киген, беттерін жапқан адамдар полиция желісінің артынан жүгіріп, оларды тұруға шақырып, бірақ олар "Уайтхоллға кедергі келтіргені" үшін ұсталып, қамауға алынғанша отыра берді. Содан кейін атты полиция жылдамдықпен алға жылжыды, бұл марштың Уайтхолл бөлігін Трафальгар алаңына кіруге мәжбүр етті. Сағат 16:00-ден бастап, митинг ресми түрде аяқталғаннан кейін, қарама-қайшы мәліметтер пайда бола бастады. Кейбір деректерге сәйкес, көтеріліске қарсы полиция (ресми түрде Уайтхоллден наразылық білдірушілерді тазарту үшін қолданылған) Трафальгар алаңындағы көпшілікке қарсы көшеден шықты. Бұл қасақана жасалды ма, жоқ па, көпшілік мұны провокация деп қабылдады, бұл алаңдағы ашуды күшейтті, өйткені полиция көпшіліктің бір бөлігін бұрыштарға итеріп жіберді, полициядан басқа шығу жолы қалмады. Сағат 16:30-да төрт қалқанды полиция машинасы Оңтүстік Африка елшілігінің алдындағы көпшілікке (сол кездегі жаппай демонстрацияларды басқару тактикасы) кірді, полиция топтасқан Уайтхоллға кіруге күшпен тырысты. Көпшілік машиналарға ағаш таяқтармен және эшафолдтың бағаналарымен шабуыл жасады. Көп ұзамай қақтығыстар күшейе бастады. Полиция сағат 16:30-да аймақтағы негізгі метро станцияларын және Трафальгар алаңының оңтүстік шығыстарын жапты, бұл адамдардың таралуын қиындатты. Көліктері өзеннің оңтүстігіне тоқтағандықтан, көптеген шерушілер оңтүстікке қарай қозғалуға тырысты. Осы кезде милиционерлер полиция бұйрығы бойынша кері қайтарылды. Көпшіліктің бір бөлігі, оның ішінде жұмыссыз көміршілер де, эшафолдқа көтеріліп, төмендегі полицияға қалдықтарды лақтырды. Сағат 17:00-де құрылысшылардың кабиналары өртеніп, содан кейін алаңның екінші жағындағы Оңтүстік Африка елшілігінің бөлмесі өртенді. Өрттен шыққан түтін алаңды қараңғылатты және көтерілістер 20 минутқа тоқтады. Кешкі сағат 6-дан 7-ге дейін полиция алаңның оңтүстік шығыстарын ашып, адамдарды Трафальгар алаңынан баяу шығарды. Көптеген адамдар Нортумберленд даңғылынан кері қайтарылып, Темза өзенінен өтіп, ұйымдастырылған көліктеріне оралды. Демонстранттардың екі бөлігі, қазір өте ашулы және ашулы, батысқа, Вест-Эндтің бай сауда көшелеріне итерілді, онда ұрлық пен вандализм болды. Жарияланған есептерде Piccadilly Circus, Oxford Street, Regent Street, Charing Cross Road және Covent Garden көшелерінде дүкендердің терезелері бұзылған, тауарлар тоналған және машиналар аударылған. Полиция пабтарды жабуға бұйрық берді. Демонстранттар көпшілікпен араласты. Түн ортасына дейін ресми мәліметтер бойынша 113 адам жараланған, олардың көпшілігі көпшілік мүшелері, бірақ полиция қызметкерлері де, 339 адам қамауға алынған. Көтерілісшілер мен полиция арасындағы ұсақ-түйек дау-жанжалдар таңғы сағат 3-ке дейін жалғасты. Көтерілісшілер көптеген дүкендерге шабуыл жасады, ең белгілісі Stringfellow's түнгі клубы және автосалондар, ал Covent Garden кафелері мен шарап барындары, сондай-ақ автокөліктер өртенді.

On 31 March 1990, people began gathering in Kennington Park from noon. Between 180,000 and 250,000 arrived. The police report, a year after the riot, estimated the crowd at 200,000. An abandoned rally by the Labour Party may have contributed to the number of protesters. The march began at Kennington Park at 1:30pm, moving faster than planned because some of the crowd had forced open the gates of the park, presumably in order to avoid being forced through smaller gates. This split the march over both sides of the road, and protesters continued in much the same way for the rest of the route. By 2:30pm, Trafalgar Square was nearing its capacity. Unable to continue moving easily into Trafalgar Square, at about 3pm the march stopped in Whitehall. The police, worried about a surge towards the new security gates of Downing Street, blocked the top and bottom of Whitehall, and lined the pavement refusing to let people leave the road. Additional police units were dispatched to reinforce the officers manning the barrier blocking the Downing Street side of Whitehall. The section of the march which stopped opposite Downing Street reportedly contained veteran anarchists and a group called "Bikers Against The Poll Tax", some of whom became aggravated by reportedly heavy handed arrests, including one of a man in a wheelchair. Mounted riot police were brought in behind this immobilised section of the march, in theory to clear the protesters from Whitehall, despite both retreat and advance being blocked by further lines of police. Meanwhile, the tail end had been diverted at the Parliament Square end of Whitehall, and the anarchists it had attracted were at the head of an unpoliced portion of the march. These people walked to Richmond Terrace, bringing the diverted march into Whitehall, opposite Downing Street and behind the police lines on that side of Whitehall. The protesters at the rear of the stationary group, being faced by mounted police seemingly preparing to charge, sat down on the road for safety. Despite black clothed and scarf masked people running through seemingly from behind the police lines and urging them up, they remained seated until physically dragged away and arrested for "obstructing Whitehall". The mounted police then advanced at speed, forcing the Whitehall section of the march to fight its way into Trafalgar Square. From 4pm, with the rally nearly officially over, contradictory reports began to arise. According to some sources, mounted riot police (officially used in an attempt to clear Whitehall of protesters) charged out of a side street into the crowd in Trafalgar Square. Whether intentional or not, this was interpreted by the crowd as a provocation, fueling anger in the Square where the police had already been pushing sections of crowd back into corners, leaving no way out except through the police. At 4:30pm, four shielded police riot vans drove into the crowd (a tactic in dealing with mass demonstrations at the time) outside the South African Embassy, attempting to force through to the entrance to Whitehall where police were re grouping. The crowd attacked the vans with wooden staves and scaffolding poles. Soon after, rioting began to escalate. By 4:30pm, police had closed the main Underground stations in the area and southern exits of Trafalgar Square, making it difficult for people to disperse. Coaches had been parked south of the river, so many marchers tried to move south. At this point, Militant Fed stewards were withdrawn on police orders. Sections of the crowd, including unemployed coal miners, climbed scaffolding and rained debris on the police below. At 5pm, builders' cabins below the scaffolding caught fire, followed by a room in the South African Embassy on the other side of the Square. The smoke from the fires caused near darkness in the Square and produced a 20 minute lull in rioting. Between 6 and 7pm, the police opened the southern exits of the Square and slowly moved people out of Trafalgar Square. A large section of the crowd was moved back down Northumberland Avenue and allowed over the River Thames in order to return to their organised transport. Two other sections of demonstrators, now very angry and aggravated, were pushed north into the wealthy shopping streets of West End, which suffered reported theft and vandalism. Published accounts detail shop windows being broken, goods looted, and cars being overturned in Piccadilly Circus, Oxford Street, Regent Street, Charing Cross Road, and Covent Garden. Police ordered pubs to close. The demonstrators mixed in with the general public. By midnight, released figures claimed 113 were injured, mostly members of the public, but also police officers, and 339 people had been arrested. Scuffles between rioters and police continued until 3am. Rioters attacked numerous shops, most notably Stringfellow's nightclub, and car showrooms, and Covent Garden cafés and wine bars were set ablaze, along with motor vehicles.

Жауаптар

Метрополитен полициясының, үкіметтің, Лейбористік партияның және еңбек қозғалысының, сондай-ақ марксистік және троцкистік солшылдардың, әсіресе «Милитант» тенденциясының жауабы – тәртіпсіздікті мағынасыздық деп айыптау және анархистерді кінәлау болды. Шотландиялық «Милитант» еңбекшілерінің өкілі Томми Шеридан наразылық білдірушілерді айыптады. Келесі күні Стив Налли, Социалистік партия мүшесі және Бүкілбританиялық салыққа қарсы федерацияның хатшысы, олар «тергеу жүргізіп, есімдерін атайтынын» мәлімдеді. Көптеген адамдар Бүкілбританиялық салыққа қарсы федерацияның позициясын сынап, полиция шабуылдарына қарсы тұрғандарды қорғады. Мысалы, Эвон салыққа қарсы одақтардың хатшысы Дэнни Бернс: «Көп жағдайда шабуыл – қорғанудың жалғыз тиімді тәсілі және біз, қозғалыс ретінде, осы әрекеттерге ұялмауымыз керек, қорғанышқа түспеуіміз керек; керісінше, қарсы тұрғандарды мақтан тұтуымыз керек» деді. Кейбір БАҚ және Лейборист партиясының депутаты Джордж Гэллоуэй зорлық-зомбылыққа кінәлаған Социалистік жұмысшылар партиясы (СЖП) наразылық білдірушілерді айыптаудан бас тартып, оқиғаны «полиция шабуылы» деп сипаттады. СЖП Орталық комитетінің сол кездегі мүшесі Пэт Стэк The Times газетіне: «Біз полициямен төбелес жасау ниетімен демонстрацияға шыққан жоқпыз, бірақ адамдардың ашуын түсінеміз және осы ашуды айыптамаймыз» деді. 1991 жылғы полиция есебінде «солшыл анархистік топтар бұл тәртіпсіздікті ұйымдастырғанына ешқандай дәлел жоқ» деген қорытынды жасалды. Осыдан кейін, айыпталушыларды безусловті қолдауға және олардың алдында жауапкершілікке тұруға міндеттенген «Трафалгар алаңының қорғаушылары» атты кампания құрылды. Кампания полициядан 50 сағаттан астам видеоматериал жинады. Бұл видеолар 491 айыпталушының көпшілігін ақтауға көмектесті, полиция айыптауларды жасаған немесе көбейткен деген күдік тудырды. Джон Мейджор өзінің алғашқы Премьер-министрлік сағатында үкіметінің «қоғамдық салықты қарастыратынын» және қажет болған жағдайда «оның бүкіл елде қабылдануын қамтамасыз ететінін» айтты, бірақ оны бірден жойғаны туралы жиі қате түсінік бар. 1991 жылы ол Премьер-министр ретінде парламентте сөйлеген сөзінде бас салығының Кеңес салығымен алмастырылатынын жариялады. Кеңес салығы 1993 жылы қолданысқа енді. Бұрынғы салық жүйесіне ұқсас, жаңа жүйеде мүліктің құнына салық мөлшері белгіленді. Ол тікелей табысқа байланысты болмаса да, кеңес салығы төлеу қабілетін ескеретін, бас салығынан өзгеше.

The response of the Metropolitan Police, the Government, the Labour Party and the labour movement and some of the Marxist and Trotskyist left, notably the Militant tendency, was to condemn the riot as senseless and to blame anarchists. Tommy Sheridan of Scottish Militant Labour condemned the protesters. The next day, Steve Nally, also a Socialist Party member and Secretary of the All Britain Anti Poll Tax Federation, said that they would "hold an enquiry and name names". Many others denounced the All Britain Anti Poll Tax Federation position and defended those who fought back against the police attacks. Danny Burns (secretary of the Avon Federation of anti Poll Tax Unions) for example said: "Often attack is the only effective form of defence and, as a movement, we should not be ashamed or defensive about these actions; we should be proud of those who did fight back." The Socialist Workers' Party (SWP), which was blamed for the violence by some in the media and by Labour MP George Galloway, refused to condemn protesters, calling the events a "police riot". Pat Stack, then a member of the SWP's Central Committee, told The Times: "We did not go on the demonstration with any intention of fighting with the police, but we understand why people are angry and we will not condemn that anger." A 1991 police report concluded there was "no evidence that the trouble was orchestrated by left wing anarchist groups". Afterwards, the non aligned Trafalgar Square Defendants Campaign was set up, committed to unconditional support for the defendants, and to accountability to the defendants. The Campaign acquired more than 50 hours of police videos. Use of these was influential in acquitting many of the 491 defendants, suggesting the police had fabricated or inflated charges. John Major, initially in his first Prime Minister's Questions, only said his government would "look at" the Community Charge, and if necessary "ensure it is accepted throughout the country", though it is a common misconception that he instantly scrapped it. In 1991, he then announced in a parliamentary speech as Prime Minister that the poll tax was to be replaced by Council Tax. The council tax came into effect in 1993. Similar to the previous system of rates, the new system set tax levels on property value. Although it was not directly linked to income, the council tax took ability to pay into consideration, unlike the poll tax.