Кіріспе

Франц Антон Шифнер (18 маусым 1817 – 16 қараша 1879) – Балтық немісі, тіл білімі мен тибеттану саласындағы ғалым. Ш. Шифнер Реваль (Таллинн) қаласында, Эстонияда, сол кезде Ресей империясының құрамына кірген, неміс тілді отбасында дүниеге келген. Оның әкесі Богемиядан көшіп келген саудагер болған. Ол алдымен Реваль гимназиясында білім алды, 1836 жылы Санкт-Петербургта заң факультетіне түсті, кейін 1840 жылдан 1842 жылға дейін Берлинде шығыс тілдерін зерттеумен шұғылданды. 1843 жылы Санкт-Петербургке оралғаннан кейін Бірінші гимназияда классикалық пәндерді оқытты, жақын арада Император академиясында қызметке орналасты, онда 1852 жылы оған тибет тілі мен әдебиетін дамыту міндеті арнайы функция ретінде жүктелді. 1860 жылдан 1873 жылға дейін Санкт-Петербург Рим-католик теология академиясында классикалық тілдер профессоры болды. 1854 жылдан өмірінің соңына дейін Император академиясының төтенше мүшесі болды. Ол 1863, 1865 және 1878 жылдары үш рет Англияға зерттеу мақсатында барды. Шифнер әдебиет зерттеу саласында үш бағытта өзінің еңбегін қалдырды. Біріншіден, ол Санкт-Петербург академиясының естеліктері мен бюллетеніне үлес қосты және Тибет тілі мен әдебиеті туралы бірқатар құнды мақалалар мен ірі жариялымдарды жеке шығарды. Ол сонымен қатар моңғол тілін жақсы білді, ал қайтыс болған кезде Британдық және шетелдік Киелі кітап қоғамы оған сеніп тапсырған сол тілдегі Жаңа өсиеттің қайта қаралуын аяқтаған еді. Бұдан бөлек, ол фин тілдерінің филологиясы және этнографиясы саласындағы ең көрнекті мамандардың бірі болды. Ол фин эпосы «Калеваланы» неміс тіліне аударып, редакциялады; Матиас Александр Кастреннің самоид тайпаларының тілдері, койбал, қарағас, тунгус, бурят, остяк және котик тілдері туралы әдеби мұраларын он екі томдық жинақтап, толықтырып, жариялады. Үшіншіден, ол Кавказ тілдерін зерттеді, оның нақты талдауы оларды еуропалық тіл білімі мамандарына қолжетімді етті. Осылайша ол туш тілінің толық талдауын жасады, содан кейін барон Пётр фон Услардың зерттеулері негізінде авар, уди, абхаз, чечен, каси кумук және гиркан тілдері туралы жан-жақты мақалалар жазды. Ол сонымен қатар осетин тілін меңгерген, сол тілден бірнеше аудармалар жасаған, олардың кейбіреулері түпнұсқа мәтінмен бірге шығарылған. Санкт-Петербургте қайтыс болды.

Шығармалары

133 Эстондық ертегілер. Фридрих Кройцвальдтың жазбалары. Ф. Лёве аударған, бұрынғы кітапханашы, Санкт-Петербург Ғылым академиясының мүшесі. Антон Шифнердің алғы сөзі және Рейнхольд Кёлер мен Антон Шифнердің түсіндірмелері. Галле: «Вайзенхаус кітапханасының баспасы», 1869. VIII, 365 бет; 1 бет. Түзетулер мен қосымшалар. Алғы сөз, IV бет, мөрмен бекітілген: Санкт-Петербург, 8 (20) ақпан, 1869. [Қосымша:] Эстондық ертегілер. Фридрих Кройцвальдтың жазбалары. Ф. Лёве аударған, Санкт-Петербург Ғылым академиясының бұрынғы кітапханашысы, Доропаттағы білімді эстондық қоғамының корреспондент мүшесі. Екінші бөлім. Доропат: К. Маттисен, 1881. IV, 178 бет.

134 Гессардың қолжазбасын алу үшін миссионер Яшке жасаған әрекеттері, А. Шифнер. (19 қараша 1868 ж.) Санкт-Петербург императорлық ғылым академиясының бюллетені, 13.1869, 476-484 беттер. 19 қараша / 1 желтоқсан 1868. Melanges asiatiques, 6.1873, 1-12 беттер.

135 Таранэтханың Үндістандағы буддизм тарихы. Антон Шифнер аударған. Санкт-Петербург: Императорлық ғылым академиясы, 1869. XII, 346 бет. 345-346 беттер: Түзетулер. Арнау: Реваль гимназиясының 550 жылдығына орай, оның алғыс айтатын шәкіртінен. Алғы сөз, X бет, мөрмен бекітілген: Санкт-Петербург, 27 мамыр (8 маусым) 1869.

136 Профессор Васильевтің Таранэтханың Үндістандағы буддизм тарихының орыс тіліне аудармасына (Täranätha's Geschichte des Buddhismus in Indien) алғы сөзі, А. Шифнер аударған. Таранэтханың неміс тіліндегі аудармасына қосымша. Санкт-Петербург: Императорлық ғылым академиясы, 1869. 32 бет. Алғы сөз, 6 бет, мөрмен бекітілген: Санкт-Петербург, 30 қыркүйек (12 қазан) 1869.

137 Рампсинит сағына байланысты шығыс нұсқалары туралы. А. Шифнер. (11 наурыз 1869 ж.) Санкт-Петербург императорлық ғылым академиясының бюллетені, 14.1870, 299-316 беттер. 11/23 наурыз 1869. Melanges asiatiques, 6.1873, 161-186 беттер.

138 Барон П. Услардың Орта Азия зерттеулері туралы толық баяндама. А. Шифнер, Академия мүшесі. 1 желтоқсан 1870 ж. оқылды. Санкт-Петербург: Императорлық ғылым академиясы, 1871. IV, 200 бет. (Санкт-Петербург императорлық ғылым академиясының естеліктері, VII серия, XVII том, 8 нөмір) Алғы сөз, IV бет, мөрмен бекітілген: 26 қазан / 7 қараша 1871. А. Шифнер.

139 1870 жылдың жазында жасалған сапар туралы баяндама. А. Шифнер. (6 қазан 1870 ж.) Санкт-Петербург императорлық ғылым академиясының бюллетені, 15.1871, 397-403 беттер. 6/18 қазан 1870. Melanges asiatiques, 6.1873, 287-295 беттер.

140 Юкагир тіліне қатысты материалдар. А. Шифнер. Санкт-Петербург императорлық ғылым академиясының бюллетені, 15.1871, 373-399 беттер. 16/28 ақпан 1871. Melanges asiatiques, 6.1873, 409-446 беттер.

141 Барон Герхард фон Мейделлдің юкагир тіліндегі үлгілері туралы. А. Шифнер. Санкт-Петербург императорлық ғылым академиясының бюллетені, 15.1871, 86-103 беттер. 28 қыркүйек / 10 қазан 1871. Melanges asiatiques, 6.1873, 600-626 беттер.

142 Барон П. Услардың авар зерттеулері туралы толық баяндама. А. Шифнер, Академия мүшесі. 7 қыркүйек 1871 ж. оқылды. Санкт-Петербург, 1872. VIII, 180 бет. (Санкт-Петербург императорлық ғылым академиясының естеліктері, VII серия, XVIII том, 6 нөмір)

143 Барон П. Услардың күрин зерттеулері туралы толық баяндама. А. Шифнер. Академияға 3 қазан 1872 ж. ұсынылды. Санкт-Петербург: Императорлық ғылым академиясы, 1873. IV, 256 бет. (Санкт-Петербург императорлық ғылым академиясының естеліктері, VII серия, XVIII том, 2 нөмір) Алғы сөз, IV бет, мөрмен бекітілген: Санкт-Петербург, 12/24 қыркүйек 1873. А. Шифнер. 255-256 беттер.

144 Авар мәтіндері. А. Шифнер, Академия мүшесі құрастырған. (15 ақпан 1872 ж.) Санкт-Петербург: Императорлық ғылым академиясы, 1873. L, 113 бет. (Санкт-Петербург императорлық ғылым академиясының естеліктері, VII серия, XIX том, 6 нөмір) Пікір: Revue critique, 8.1874, II, 1-3 беттер (G. P.).

145 Леопольд Радиоффтың «Китай тілінің сөздігі». А. Шифнер құрастырған. (5 наурыз 1874 ж.) Санкт-Петербург: Императорлық ғылым академиясы, 1874. X, 33 бет. (Санкт-Петербург императорлық ғылым академиясының естеліктері, VII серия, XXI том, 8 нөмір) X бет, мөрмен бекітілген: Санкт-Петербург, 6 (18) мамыр 1874. А. Шифнер.

146 Барон Герхард фон Мейделлдің тунгус тіліндегі үлгілері. А. Шифнер жеткізген. (14 мамыр 1874 ж.) Санкт-Петербург императорлық ғылым академиясының бюллетені, 20.1875, 209-246 беттер. 14/26 мамыр 1874. Melanges asiatiques, 7.1873/76, 323-377 беттер.

147 Тунгус әртүрліліктері. А. Шифнер. (15 қазан 1874 ж.) Санкт-Петербург императорлық ғылым академиясының бюллетені, 20.1875:2, 247-257 беттер. 15/27 қазан. Melanges asiatiques, 7.1873/76, 378-394 беттер.

148 Буддистік апокалиптика туралы. А. Шифнер. (3 желтоқсан 1874 ж.) Санкт-Петербург императорлық ғылым академиясының бюллетені, 20.1875, 379-387 беттер. 3/15 желтоқсан 1874. Melanges asiatiques, 7.1873/76, 416-428 беттер.

149 Бхаратеа респонса тибетке латын тіліне аудармасымен Антонио Шифнердің редакциясы. Ұлы Викторы Буняковскийге, Санкт-Петербург императорлық ғылым академиясының президентінің міндетін атқарушыға, 19 (31) мамыр күні, 1875 ж., осы күні алдында Париждегі академиядан математика докторы босатылған күні құрметпен құттықтау. Санкт-Петербург императорлық ғылым академиясы, 1875. IV, 46 бет. 4° IV бет, мөрмен бекітілген: Санкт-Петербург, 4 (16) мамыр 1875. Пікір: Йена әдебиеттік журналы, 2.1875, 423 (D. D. Whitney).

150 [Пікір] Фу пен хинг тси кинг. Сякая Будданың романтикалық аңызы: қытай-санскриттен. Сэмюэл Билл. Лондон: Трубнер және компания, 1875. XII, 395 бет. Йена әдебиеттік журналы, 1875:24, 423 және келесі беттер.

151 Махакатяяна және патша Цханда Праджота. Буддистік әңгімелер циклы. А. Шифнер жеткізген. (2 қыркүйек 1875 ж.) Санкт-Петербург, 1875. VIII, 67 бет. (Естеліктер, VII серия, XXII том, 7 нөмір) Алғы сөз, VIII бет, мөрмен бекітілген: Санкт-Петербург, 19 (29) қазан 1875.

152 Үнді суретшінің анекдоттары. А. Шифнер. (25 қараша 1875 ж.) Санкт-Петербург императорлық ғылым академиясының бюллетені, 21.1876, 193-197 беттер. 25 қараша / 7 желтоқсан 1875. Melanges asiatiques, 7.1873/76, 519-525 беттер.

153 Үнді әңгімелері. [1 47.] Санкт-Петербург императорлық ғылым академиясының бюллетені, 21.1876, 433-493 беттер. (17 ақпан 1876 ж.); 22.1877, 123-138 беттер; 23.1877, 1-70 беттер, 529-565 беттер; 24.1878, 449-508 беттер. (18 қазан 1877) Дәлелдер: Melanges asiatiques, 7.1876, 673-760, 773-795; 8.1876/81, 89-188, 281-333, 449-534 беттер.

154 Тибет тіліндегі көптік атаулар туралы. А. Шифнер. (20 қыркүйек 1877 ж.) Санкт-Петербург: Императорлық ғылым академиясы, 1877. 17 бет. (Санкт-Петербург императорлық ғылым академиясының естеліктері, VII серия, XXV том, Nrl)

155 Александр Чекановскийдің тунгус тілінің сөздігі. А. Шифнер құрастырған. (26 сәуір 1877 ж.) Санкт-Петербург императорлық ғылым академиясының бюллетені, 24.1878, 89-146 беттер. 26 сәуір / 8 мамыр 1877. Melanges asiatiques, 8.1881, 335-416 беттер.

156 Васубандудың Гатасамграхасы туралы. А. Шифнер. (3 сәуір 1878 ж.) Санкт-Петербург императорлық ғылым академиясының бюллетені, 25.1879, 69-94 беттер. 3/15 сәуір 1878. Melanges asiatiques, 8.1876/81, 559-593 беттер.

157 Лондонның Индия кеңсесіндегі тибет қолжазбасы туралы. А. Шифнер. (23 қаңтар 1879 ж.) Санкт-Петербург императорлық ғылым академиясының бюллетені, 25.1879, 321-333 беттер. 23 қаңтар / 4 ақпан. Melanges asiatiques, 8.1881, 623-640 беттер.

158a Кавказ тілдері. Филологиялық қоғамның еңбектері, 1877-8-9. Лондон, Страсбург, 1879, 593-602 беттер.

158 Бонпо Сутрасы: «Ақ Нага Жүз Мың». А. Шифнер. (18 қыркүйек 1879 ж.) Санкт-Петербург: Императорлық ғылым академиясы...