Кіріспе

1955 жылғы американдық ғылыми фантастикалық фильм
фильм

"Ғарышты жаулап алу" – 1955 жылғы американдық Paramount Pictures студиясының Technicolor түсті ғылыми фантастикалық фильмі, продюсері Джордж Пал, режиссері Байрон Хаскин. Басты рөлдерде Уолтер Брук, Эрик Флеминг және Микки Шонесси ойнаған. Фильмнің сюжеті бес адамнан тұратын экипажбен Марс планетасына жасалған алғашқы ғарызастық саяхатқа арналған. Саяхат адамзат тарихындағы алғашқы ғарыш станциясы – "Дөңгелек" орбитасынан басталады. Қызыл планетаға қатысты ұзақ сапар барысында олар миссияны жоя жаздаған түрлі қауіптерге тап болады, олар сырттан да, іштен де келеді.

Сюжет

Адамзат ғарышқа ұшу мүмкіндігіне қол жеткізді және Жерден 1730 км биіктікте "Дөңгелек" ғарыш станциясын салды. Оған оның жасаушысы, полковник Сэмюэл Т. Мерит басшылық етеді. Оның ұлы, капитан Барни Мерит бір жылдан бері бортында болып, Жерге қайтуды қалайды. Жақын орбитада алып ғарыш кемесі салынды, ал Жер инспекторы станцияға жаңа бұйрықтармен келеді: Мерит аға генерал атағына көтеріліп, енді Айға емес, Марсқа жіберілетін жаңа ғарыш кемесіне командалық етеді. Генерал Мерит үш қатарлы әскер мен бір офицерден тұратын экипажын қарастырады, оның жақын досы, сержант Махони ерікті болады. Генерал оны 20 жыл тым ескі деп қабылдамайды. Марс жаңа бағыт екенін естіген Барни Мерит екінші офицер болуға келіседі. Экипаж отбасы мен достарынан телехабар көріп, Қызыл планетаға сапарға шығады. Генералдың анықталмаған және күшейіп келе жатқан ғарыш шаршағы оның шешімдеріне күшті әсер ете бастайды: ол жиі Библия оқиды, миссияның дұрыстығына күмән келтіреді. Ұшырылғаннан кейін сержант Махони экипаж киіміне жасырынып келгенін анықтайды. Кейін пилоттық радар антеннасы бұзылады, екі экипаж мүшесі жөндеу үшін сыртқа шығады. Олар оны жөндеп қояды, сол кезде мониторларда олардан арт жағынан келе жатқан, ғарыш кемесінен 20 есе үлкен жарқыраған планетоид көрінеді. Генерал қозғалтқыштарды қосып, соқтығысудан мүлтiк сызып құтылады, бірақ планетоидтың жылдам айналыстағы қираулары сержант Фодордың ғарыш киімін тесіп, оны дереу өлтіреді. Ғарышта діни қызмет өткізілгеннен кейін Фодордың денесі бос кеңістікке жіберіледі. Сегіз айдан кейін генералдың психикалық жағдайы нашарлап, сержант Фодордың қазасын "Құдайдың жазасы" деп қарастырады. Марсқа қонуға дайындалғанда, ол миссия Құдайдың заңдарын бұзады деп сеніп, ғарыш кемесін құлатуға тырысады. Барни әкесінен басқаруды тартып алып, үлкен қанатты зымыранды қауіпсіз қондырады. Кейін экипаж Қызыл планетаға алғашқы қадамдарын басқанда, олар көтеріліп қараса, енді тік тұрған қайта оралу зымыранынан су құлап жатқанын көреді. Барни әкесінің саботаж жасағанын біледі, ол ұлын .45 калибрлі автоматты тапаншамен қорқытады. Екеуі күресіп, тапанша атылып, генерал қаза табады. Сержант Махони күрестің соңғы кезеңдерін ғана көрген, Барниді әскери сотқа беруді талап етеді, бірақ ақылдылар басымдық танытады; Барни жоғары офицер болады. Марс жарамсыз болып шығады, олар су азаюымен күреседі. Жердің қайта оралу үшін дұрыс орбиталық жағдайына бір жыл қалған. Марстағы алғашқы Рождестволарын қайғылы түрде тойлап жатқанда, кенеттен қарлы боран болып, су қорын толықтыруға мүмкіндік береді. Ұшыру терезесі келгенде, олар төменнен гүрсілдеген дыбыстарды естиді, тастар құлайды және жер қатты дірілдейді. Осы күшті жер сілкінісі кезінде жер беті өзгеріп, ғарыш кемесі қауіпті бұрышта еңкейіп, шұғыл ұшыру мүмкін болмайды. Ғарыш кемесін тіктеу үшін экипаж қону тіректерінің астындағы жерді жылжыту үшін зымыран қозғалтқыштарының күшті итеме күшін пайдаланады. Әрекет сәтті аяқталады және олар ұшып кетеді, ғарыш кемесі Марс беті толық құлағанда көтеріледі. Ғарышқа шыққаннан кейін Барни мен Махони татуласады. Барнидің Марстағы батылдығы мен басшылығына тәнті болған Махони Барнидің әкесінің өлімі үшін әскери сот процесін жалғастыру генералдың беделін ғана түсіретінін түсінеді, бұрынғыдай мінсіз әскери мансапты бұзады. "Ғарышты жаулап алған адамның" міндетін орындау кезінде қаза тапқаны және экипажын құтқару үшін өзін құрбан еткені туралы ойдан туған аңыз жақсырақ.

Өндіріс

Ғарышқа жаулау фильмінде бейнеленген ғылым мен технология Марсқа алғашқы сапарды ең шындыққа жақын бейнелеуге бағытталған. Фильмнің кинотеатрларда көрсетілу постеріндегі слоган: "Өміріңізде қалай болатынын көріңіз!" Бұл үлкен сәттілікке ие болды және Пал "When Worlds Collide" фильмінде қайтадан Бонесталдың қызметін пайдаланды. 1952 жылдың мамыр айында Пал "Ғарыш жеңімпазы" фильмін түсіретінін жариялады. Джордж Пал кітаптың киноқұқықтарын Лейдің ұсынысымен сатып алды. Universal компаниясы ұқсас жобасы бар екенін мәлімдеді – "Space Island". 1952 жылдың маусым айында Пал үшін "Дүниелер соғысы" романын жазған Барр Линдон сценарий үстінде жұмыс істеп жатқаны хабарланды. 1953 жылдың қаңтарында Фил Йордан сценариймен айналысты. Келесі айда Байрон Хаскин режиссер болып тағайындалды, ал Вернер фон Браун техникалық кеңесші болды. Джеймс Ханлон соңғы сценарийді аяқтады. Бонестелл, фотореалистік суреттерімен, ғарыштан ашылатын көріністерді бейнелеумен танымал болды, фильмнің ғарыш фондық суреттерінде жұмыс істеді. Фильмде сондай-ақ фон Браунның 1952 жылғы "Марс жобасы" кітабынан алынған тұжырымдамалар мен 1954 жылғы 30 сәуірдегі "Collier's" журналында жарияланған "Марсқа жете аламыз ба?" мақаласының материалы да пайдаланылды, авторы – фон Браун және Корнелиус Райан. Бұл материалдар кейін Вилли Лей, Вернер фон Браун және Чесли Бонестеллдің 1956 жылғы "Викинг Пресс" баспасынан шыққан "Марсты зерттеу" кітабына енгізілді. Бюджеті 1,5 миллион доллар болғанына қарамастан, Джордж Пал мен Paramount жұлдыздарды пайдаланбауға шешім қабылдады. Уолтер Брук фильмге түсу үшін бес жылдық келісімнен бас тартты. Эрик Флеминг Бродвейдегі "My Three Angels" спектаклінің актерлік құрамынан шығып, осы фильмге қатысты. Фильмнің түсірілімі 1954 жылдың 16 қарашасында басталды.

Ашылған кездегі маңызды реакция

Фильмнің арнайы эффектілерінің сапасы туралы пікірлер әртүрлі болды. Фильм шыққан кезде, The New York Times газетінің рецензенты Оскар А. Годбоут эффектілерді жоғары бағалап, бірақ сюжетке сын айтқан, «сюжеттердің ішінде бұл жаман емес» деген пікір білдірген.

Кейінгі сын

Кино сарапшысы Рой Киннард былай дейді: "Адамның өз білімін кеңейту үшін басқа әлемдерге саяхаттау тақырыбын қамтитын 1950-ші жылдардағы ғылыми-фантастикалық фильмдерді зерттегенде, Джордж Палдың "Ғарыш жеңісі" туындысы ең біріншілерінің қатарында тұрады. Арзан әрі сапасыз фильмдерге толы, сынаға лайық жанрда "Ғарыш жеңісі" орташа деңгейден жоғары көтеріледі. "Ғарыш жеңісі" фильміндегі арнайы визуалды эффекттер сол кезге сай керемет болған, олар Голливудтың ең талантты шеберлерінің бірі Джон П. Фултонның еңбектері. Фильмдегі әсем ғарыш кемесінен бөлек, Фултон 1956 жылғы "Он қазына" фильмінде Қызыл теңізді екіге бөлуге де жауапты болды. "Ғарыш жеңісі" фильміндегі көк экран эффектілері қазіргі көзқарас бойынша қарапайым, бірақ бұл фильмге тән техникалық кемшілік емес. 50-ші жылдардағы көптеген фильмдер көк экранмен жұмыс істеуде қиындықтарға тап болды, тіпті "Бен-Хур" сияқты көп миллиондық жобалар да. Сонымен қатар, ғылыми-фантастикалық фильмдер сарапшысы Томас Кент Миллер былай дейді: "Көк экран осы эпикалық туындыда [Он қазына] кеңінен қолданылды, көк сызық жиектері фильм бойына айқын көрінеді. Шындығында, Фултонның таңғажайып әрі әйгілі Қызыл теңізді екіге бөлу сахнасы – қиылысқан көк сызықтардың жиынтығы". Қазіргі көрермендер көк экранның сызықтарын байқай алады. Рецензент Гленн Эриксон "амбициялы арнайы эффекттер реализмнің жетіспеуі үшін сынап-қақтыға ұшыраған алғашқы туындылардың бірі болды" дейді. Эриксон фильмді "Джордж Палдың продюсерлік мансабына елеулі нұқсан келтірген сәтсіздік" деп бағалайды. Пол Бреннер: "Пал арнайы эффекттер бөлімінде барлық мүмкіндіктерін пайдаланып, "Дөңгелек" эффектін, ғарышқа зымырандарды ұшыруды және астероидқа шамадан тыс жақын келуді жасады". "Ғылыми фантастика энциклопедиясында" "Арнайы эффекттер өте амбициялы, бірақ салғылы орындалған, әсіресе көк экран эффектілері" деп жазылған. Пол Коруптың айтуынша, көбінесе "экрандағы бейне көрерменге әсер етеді: Марстың ландшафты, генералдың жоғары технологиялық кеңсесі және ғарыш кеңістігі. Фильмнің бюджеті көрерменнің көңілін көтеру үшін экранға шығарылған, бірақ бұл тек көрік үшін жасалған эффект". Ол да көк экран сызықтарынан шағымданады, бірақ "композиция фильм түсірілген кезге сай жеткілікті сенімді" деп мойындайды. Коруп оны "Палдың мансабындағы алғашқы үлкен сәтсіздік" деп сипаттайды. Бұл оның бес жыл бойы ғылыми-фантастикалық фильмдерден бас тартуына себеп болды, соның ішінде "When Worlds Collide" фильмінің жалғасы да жоспарланбады.

Rotten Tomatoes сайты бұл фильмді 50% бағалаған ("Жаман").