Кіріспе

Жаңа Келісімнің үш кітабы – Пастырлық хаттар. Пастырлық хаттар – Жаңа Келісімнің үш кітабынан тұратын топ: Бірінші Тімотеге хат (1 Тімотеге), Екінші Тімотеге хат (2 Тімотеге) және Титке хат. Олар Пауыл елшінің Тімоте мен Титке жазған хаттары ретінде ұсынылған. Дегенмен, көптеген ғалымдар олар Пауылдың қайтысынан кейін жазылған деп санайды. Бұл хаттар көбінесе бір топ ретінде талқыланады және шіркеулердің рухани басшылығымен айналысатын адамдарға арналғандықтан, христиандық өмір, дін және басшылық мәселелерін қамтиды, сондықтан оларға «пастырлық» деген атау берілген. «Пастырлық» терминін 1703 жылы Д. Н. Бердо, ал 1726 жылы Пол Антон танымал етті. Осы үш хат жинағы үшін балама атаулар ұсынылған: «Corpus Pastorale» – хаттардың үш бөліктен тұратын жинақ ретінде әдейі жасалғанын көрсету үшін, және «Тімоте мен Титке хаттар» – хаттардың жеке ерекшеліктерін баса көрсету үшін.

Тімотеге 1 - хат

1 Тімотеге арналған хаттың мазмұны негізінен Тимофейге ғибадат түрлері мен шіркеу ұйымдастырылуы, сондай-ақ оның мүшелерінің міндеттері туралы кеңестерден тұрады, олардың ішінде эпископои (дәстүрлі түрде епископтар деп аударылады) және диакондар бар. Екінші жағынан, бұл хат айналасындағы қателіктер арасында шындықты сақтауда адалдыққа шақыруды (4:1-ден бастап) келешектегі бұрыс ұстаздар туралы болжам ретінде көрсетеді. Хаттың "ретсіздігі, күрт байланыстары және еркін өтулері" (Моффатт, 1911) сыншыларды кейінірек қосылған бөлімдерді анықтауға әкелді, мысалы, 6:20–21 хаттың соңында Синопалық Маркионға сілтеме ретінде қарастырылады, сондай-ақ мәтіннің ішіне көшірілген шеттегі түсіндірмелер сияқты көрінетін жолдар да бар.

Тімотеге арналған 2 хат

Автор (өзін Пауыл елші деп таныстырады) Тімотейге қыс келмей тұрып оның қасына келуге және Марқты да бірге алып келуге шақырады (Фил. 2:22-ге қараңыз). Ол өзінің дүниеден өтетін уақыты жақын қалғанын сезінеді (4:6), сондықтан "ұлы Тімотейге" жалған ұғымдарға қарсы барлық күшін жұмылдырып, тұрақты болуға кеңес береді. Ол бұрынғы үйретімдерге сүйене отырып, олармен күресу жолдары туралы нұсқаулар береді, қудалауға шыдамдылық танытуға (1:6-15) және өзінің қызметтік міндеттерін адал орындауға (4:1-5) шақырады. Бәрі де тірілер мен өлгендердің Сот Тәңірінің алдында жауап беруге дайын тұрған адамның қадір-қасиетімен орындалуы керек.

Тит

Бұл қысқа хат Криттегі христиан қызметкері Титке жолданған және дәстүрлі түрде үш тарауға бөлінген. Онда шіркеу жетекшілерінің мінез-құлқы мен әрекеттеріне қатысты кеңестер (1-тарау), шіркеу ішіндегі христиандық үйретімнің құрылымы мен иерархиясы (2-тарау) және Құдайдың инаяттылығы мен Киелі Рухтың сыйына жауап ретінде христиандардың ізгілікпен өмір сүруі мен адал істері (3-тарау) туралы айтылған. Сондай-ақ, автор крит дереккөздерінен келтірген мына сөздер де бар: "Криттіктер әрдайым жалған айтушы, жаман хайуандар және жалқау, шексіз жеуге құмарлар".

Мәтін

Папирустарда Пастирлік хаттардың бір бөлігі сақталған: 𝔓32 және 𝔓61. Пао Синай кодексін [Пастирлік хаттар] үшін ең сенімді куәгерлердің бірі деп есептейді, бірақ оның құрамында бірнеше жаңсақ жіберілгендер бар (1 Тим 2:6 [τό]; 3:8 [σεμνούς]; 4:8 [πρός]; Тит 1:13 [ἐν]).

Авторлығы

Бұл хаттар Пауылдың атынан жазылған және дәстүр бойынша олардың түпнұсқа екендігі қабылданған. Алайда, 1700 жылдардан бері ғалымдар оларды Пауылдың өлімінен кейін жазылған туындылар деп санауға бейімделген. Олар Пауылдың өзі емес, оның өлімінен кейін жазылған. (Дегенмен, Тімотеге арналған екінші хаты басқа екі хаттан гөрі Пауылдың өзі жазған болуы мүмкін деп есептеледі.) Фридрих Шлейермахердің 1807 жылы жариялаған хатынан бастап, Киелі кітаптардың мәтінін зерттеушілер мен ғалымдар олардың лексикасы мен әдеби стилін Пауылдың күдіксіз түпнұсқа хаттарынан өзгеше деп табады, хаттардағы Пауылдың өмірлік жағдайын Пауылдың қайта құрылған өмірбаянымен сәйкестендіре алмайды және апостолдар дәуірінен емес, кейінірек пайда болған христиан шіркеуінің принциптерін анықтайды. Мысал ретінде, Тімотеге арналған бірінші хатта дәстүрді сақтау міндеті белгілі бір пресвитерлерге жүктеледі; пресвитерлердің лауазым екенін көрсететін мағынасы бұл ғалымдарға Пауыл мен апостолдар дәуіріне жат сезім тудырады. Басқа лауазымдардың мысалдары – Елшілердің істері кітабындағы он екі апостол және жеті диаконның тағайындалуы, осылайша диаконат лауазымының құрылуы. Presbýteros сөзі кейде «ақсақал» деп аударылады; Ecclesiastical Latin тіліндегі presbyter арқылы ол ағылшын тіліндегі «priest» сөзінің грек түбірі болып табылады. (Пресвитер лауазымы Жақып кітабының 5-тарауында да айтылады.) Сол сияқты, 1807 жылдан бері Шлейермахерден бастап Киелі кітап зерттеушілері пасторальдық хаттар Пауылдың заманымен үйлесімсіз, көбірек дамыған гностицизмнің түріне қарсы тұрғанын атап өтті. Пасторальдық хаттардың түпнұсқалығын дәлелдеу мүмкін емес екенін мәлімдейді. Сондықтан кейбір ғалымдар оның аты-жөні белгісіз авторын «Пастор» деп атайды. Поликарпқа қатысты да осылай айтуға болады. Мураторий фрагментінің (шамамен 170 жыл) авторы Пасторальдық хаттарды Пауылдың туындылары деп тізімдесе, басқаларын, мысалы, Лаодикиялықтарға жазылған хатты олардың қатарына қоспайды. Ориген «Пауылдың он төрт хаты» бар екенін айтады, бірақ Титус пен Тімотеге жазылған хаттарды нақты атамайды. Алайда, Ориген Титусқа жазылған хатқа түсіндірме жазған деген болжам бар. Стэнли Портер немесе Рей Ван Несте сияқты Пауылға жатқызатын ғалымдар олардың орналасуы Пауылдың өмірі мен қызметіне сәйкес келеді және тілдік айырмашылықтарды алушылардың ерекшеліктерімен байланыстырады. Пауылдың басқа хаттарында жаңадан құрылған қауымдар тыңдаушылар ретінде болса, Пастырлық хаттардағы жазбалардың иелері Пауылдың жақын серіктері, ол көп жұмыс істеген және оқытқан жандар. Осы тұрғыдан алғанда, егер оларға Пауылдың авторлығын жатқызуға болса, тілдік айырмашылықтарды күтуге болады.

Күні

1 және 2 Тімотелерді Поликарп Філіпіліктерге жазған хатында танып, пайдаланған болуы мүмкін. Поликарптың шамамен 155–167 жылдары қайтыс болғаны белгілі, демек, бұл пасторлық хаттардың жазылу мерзімін анықтаудағы жоғарғы шек ретінде қарастырылады. Ириней өзінің гностицизмге қарсы жазылған «Әрекеттерге қарсы» трактатында Тімотеге жазылған хаттарға тікелей сілтеме жасайды, ол шамамен 180 жылы жазылған. Ғалымдар олардың жазылу мерзімін 1-ші ғасырдан 2-ші ғасырдың ортасына дейін әртүрлі болжамдар жасады. Кейінгі мерзімдер көбінесе Пасторалдардың 2-ші ғасырдағы Маркионизм және гностицизм сияқты нақты дамуларға жауап ретінде жазылғаны туралы гипотезаға негізделген. Көптеген ғалымдар пасторлық хаттардың әсіресе Маркионизмге қарсы бағытталғанын айтады. Егер Маркион 144 жылы Рим шіркеуінен қуылғаннан кейін ғана белсенді қызметін бастаған болса, онда пасторлық хаттар 144 жылдан кейін жазылған болуы мүмкін. Сонымен қатар, Маркионның канонында пасторлық хаттардың болмауы – кез келген теория ескеретін тағы бір дәлел. Алайда, Реймонд Э. Браунның («Жаңа өсиетке кіріспе», 1997) сөзіне сәйкес, Пасторалдардың Пауылдан кейін жазылғанын қабылдаған ғалымдардың көпшілігі 80–100 жылдарды ұсынады. Осы аралық мерзімді қолдайтын ғалымдар 2 Тімотеге 1:5-те Тімотедің христиан анасы мен әжесінен мұра еткен сенімі туралы айтылғанды, алғашқы тыңдаушылардың үшінші буын христиандар болғанын көрсетеді деп санайды.