Кіріспе

1999 жылы Гонолулудағы жаппай кісі өлтіру, Гавайи, АҚШ

1999 жылғы Гонолулудағы оқ жарылысы немесе «Ксерокс» кісі өлтірулері – 1999 жылдың 2 қарашасында АҚШ-тың Гавайи штатындағы Гонолулу қаласындағы «Xerox» корпорациясының ғимаратында болған жаппай кісі өлтіру оқиғасы. Техникалық қызметкер Байран Кодзи Уесуги сегіз адамды атты, жетісі (алты әріптесі мен басшысы) қаза болды. Бұл Гавайи тарихындағы ең ірі жаппай оқ жарылысы болды.

Атыс

Таңғы сағат 8:00-де Xerox компаниясында техникалық қызмет көрсетуші Байран Кодзи Уесуги ғимарат ішінде жартылай автоматты тапаншамен атыс ашты, осының салдарынан оның басшысы мен алты әріптесі қаза тапты, ал ғимараттан қашқан тағы бір әріптесіне қаратылып оқ атты. Сегізінші адам жарақатсыз қашып үлкерді. Оқ атыстан кейін Уесуги компанияның фургонымен қашып кетті, ал таң ортасына қарай ол Гавайи табиғат орталығының жанында, Макикиде, Хонолулу қаласының үстінде фургонда отырған күйі табылды. Ол полициямен бес сағатқа созылған қақтығысқа барып, тапаншасын көрсетіп, журналдар оқыды және темекі шекті. Қақтығыстың шиеленісін арттыра түскен жайт, Гавайи табиғат орталығында тамақ пен сусыз ішке қамалып қалған 35 жергілікті мектеп оқушысы болды. Уесуги сағат 15:00 шамасында полицияға бағынды.

Қылмысты жасаған

1959 жылы Гонолулуде туған Байран Кодзи Уесуги Нуану ауданында өсті. Рузвельт орта мектебінде оқығанда Уесуги мектептің Армия JROTC бөліміне және мектептің мылтық командасына қатысты. Сыныптастары оны тыныш, ешқашан қиындыққа түспейтін оқушы ретінде есінде сақтады. Ағасы Деннис айтуынша, Уесуги 1977 жылы мектепті бітіргеннен кейін көп ұзамай әкесінің машинасымен апатқа ұшырап, басын алдыңғы әйнекке соғып алған; содан кейін ол бұрынғыдай болған жоқ. Уесуги 1984 жылдан бері Xerox компаниясында техник болып жұмыс істеді. Оның хоббиі – алтын балық пен кой балықтарын өсіріп, жергілікті жануарлар дүкендеріне сату еді. Оның қару-жарақтан тұратын кең жинағы болды. Қылмыстар жасаған кезде оның атына 1982 жылдан бері тіркелген 25 қару болған. Полиция Уесугидің әкесінен тағы он бір пистолет, бес мылтық және екі оқпаны алып қойды. Уесугидің әкесі Хироюкидің сөзіне қарағанда, Уесуги 1984 жылы Xerox-та жұмыс істемей тұрғанда қалыпты адам болған. 1988 жылы Байран басында қышыма сезімі пайда болғанын айта бастады. Басқа жұмыс тобына ауысқаннан кейін, Уесуги әріптес жөндеушілерге қарсы негізсіз қорлық және өнімге зиян келтіру туралы айыптаулар жасады. Олармен қарым-қатынас жасау қиын болды. Бұрын онымен жұмыс істегендер оның командасының басқа мүшелері оны жақтырмағандықтан, оны оқшаулатып, жалғыздыққа ұшыратқан деді. Уесуги басқа әріптестерінің өміріне қауіп төндірген. 1993 жылы ол лифт есігін тепкені үшін психиатриялық сараптамадан өтуге және ашуды басқару курстарына қатысуға міндеттелді. Уесуги үшінші дәрежелі мүліктік зақымдау қылмысы үшін тұтқындалды. Оқ атуға дейін Xerox басшылығы Уесуги қызмет көрсеткен көшіргішті тоқтатуға бел буған. Ол жаңа машинаны үйренуге қарсылық көрсетті, өйткені оның техникалық талаптарына сай бола алмаймын деп қорқыды. Жаңа машинада оқудан бас тартуын ескере отырып, 1999 жылдың 1 қарашасында Уесугидің басшысы оның келесі күні оқуды бастауын талап етті. Ақылсыздықпен қорғанысқа келгенде, Уесугиді тексерген доктор Майкл Уэлнермен сұхбаттасқанда, Уесуги егер ол оқудан бас тартса, басшылығы оны жұмыстан шығарады деп сенгенін айтты. Ол доктор Уэлнерге: "Мен оларға мені жұмыстан шығаруға себеп беруді шештім" деді. 2000 жылдың 13 маусымында қазылар алқасы ақылсыздық қорғанысын қабылдамады, Уесугиді жеті адамды өлтіргені үшін 1-тармақ және адам өлтіруге талпынғаны үшін 9-тармақ бойынша кінәлі деп тапты. 2000 жылдың 8 тамызында судья Мари Н. Милкс Уесугиді 1-тармақ бойынша шартты түрде босату мүмкіндігісіз өмір бойына, ал 9-тармақ бойынша шартты түрде босату мүмкіндігімен өмір бойына соттады. Сот Уесугиді 500 доллар өтемақы төлеуге және қылмыс құрбандарына арналған өтемақы қорына 70 000 доллар аударуға міндеттеді. Гавайиде өлім жазасы жоқ. Уесуги сот шешіміне шағымдануға тырысты. 2004 жылы Уесуги 40-бапқа сәйкес, алғашқы сот процесінде адвокаттарының жеткіліксіз қорғауына байланысты сот шешіміне қарсы күресуді жоспарлаған. 2005 жылы Xerox және Уесугиді тексерген аурухана, оқ ату құрбандарының отбасылары қозғаған азаматтық сот ісін реттеді. Олар екі тарап та Уесугидің психикалық тұрақсыздығының айқын белгілері болғанын айтқандарына сүйене отырып, алдын алу шараларын қабылдамады деп сенді. 2017 жылы Уесуги Аризона штатының Элой қаласындағы Сагуаро түзеу орталығында қамауда болды.

Салдары

"Ксерокс" компаниясы оқ атылғаннан кейін 1200 N. Nimitz шоссесіндегі ғимаратты тастап кетті. Бұл ғимарат 2004 жылға дейін бос тұрды, содан кейін "Lost" телесериалының түсірушілері ішкі көріністерді түсіру үшін онда дыбыс жазу студиясын салды. Қазіргі уақытта Dal Tile компаниясы Гарри мен Жаннет Вайнберг қорынан плитка мен табиғи тас көрмесі үшін осы ғимаратты жалға алып отыр. Мемлекеттік заң шығарушы орган дәрігерлерге қару сатып алуға үміткер адамдардың психикалық денсаулығы туралы мәлімет беруді талап ететін заң қабылдады.