Кіріспе

Кабаладағы реинкарнация

Гилгул (сондай-ақ Гилгул нешамот немесе Гилгулей Ханешамот; Евр. גלגול הנשמות, көпше саны: גלגולים Gilgulim) – кабалистік эзотерикалық мистикадағы реинкарнация немесе "жандардың көші-қоны" ұғымы. Еврей тілінде "гилгул" сөзі "айналым" немесе "шеңбер" мағынасын білдіреді, ал "нешамот" – "жан" сөзінің көпше түрі. Жандардың өмірлер арқылы немесе инкарнациялар арқылы айналып отыратыны, уақыт өте келе әртүрлі адам денелерімен байланысатыны көрінеді. Олардың қай денемен байланысуы физикалық әлемдегі олардың нақты міндеттеріне, алдыңғы буынның денелерінің рухани деңгейлеріне және басқа да факторларға байланысты. Бұл ұғым Каббаладағы тарих процестерімен байланысты, оған ғаламдық Тикун (Мессиялық түзету) және ұрпақтан ұрпаққа көтерілетін Нұрлар мен түсетін Қабылдағыштардың тарихи динамикасы кіреді. Гилгулдың эзотерикалық түсіндірмелерін яһуди мистикасында Исаак Лурия 16 ғасырда Жаратылыстың метафизикалық мақсатының бір бөлігі ретінде жазды.

Яһуди ой-пікіріндегі тарих

Реинкарнация – қазіргі заманғы иудаизмнің көптеген ағымдарындағы эзотерикалық сенім, бірақ дәстүрлі иудаизмнің маңызды доктринасы емес. Ол Еврей Киелі кітабында, классикалық раввиндік еңбектерде (Мишна және Талмуд) немесе Маймонидтің 13 негізгі қағидасында еске алынбаған. Дегенмен, Кабала (Иудей мистикасы) гильгуль – жанның көшіп-қонуына сенуді үйретеді, сондықтан бұл сенім Хасидтік иудаизмде кең таралған, себебі ол Кабаланы қасиетті және авторитетті деп есептейді. Реинкарнация идеясын қабылдамаған белгілі раввиндердің қатарында Саадия Гаон, Давид Кимхи, Хасдай Крескас, Джедайя бен Авраам Бедерси (14 ғасырдың басында), Йосеф Альбо, Авраам ибн Дауд және Моденалық Леон бар. Геонимдердің арасында Хай Гаон Саадия Гаонмен гильгулимді қолдау үшін пікір таластырды. Реинкарнация идеясына сенген раввиндерге орта ғасырлардан бастап мистикалық лидерлер Нахманид пен Бахья бен Ашер; 16 ғасырдан – Леви ибн Хабиб, Сафед мистикалық мектебінен Шломо Халеви Алкабец, Исаак Лурия және оның ізбасары Хайим бен Йосеф Витал; ал 18 ғасырдан – Хасидтік иудаизмнің негізін қалаушы Баал Шем Тов, кейінгі Хасидтік тәлімгерлер және Литвалық еврей православиесінің жетекшісі, сонымен қатар кабалист Вильна Гаон кіреді. Сонымен қатар, 19-20 ғасырлардан бастап Йосеф Хайим, Бен Иш Хайдың авторы да бар. Алкабецтің 16 ғасырдағы Кордовер Кабаласын жүйелеуі және Лурияның одан кейінгі Луриан Кабаласының жаңа парадигмасы арқасында Кабала рационализмді ғылыми және халық арасындағы дәстүрлі еврей теологиясы ретінде ығыстырды. Исаак Лурия гильгуль процесінің жаңа түсіндірмелерін және тарихи еврей тұлғаларының реинкарнацияларын анықтады, оларды Хайим бен Йосеф Витал өзінің «Шаар Хагильгулим» еңбегінде жинақтады.