Кіріспе
Француз альпинисі Жан Кристоф Лафайль (31 наурыз 1965 – 27 қаңтар 2006 [болжам бойынша]) – Альп таулары мен Гималаядағы көптеген қиын шаңқаюлармен және "Гималаяда жасалған ең керемет өзін-өзі құтқару операциясы" деп аталған оқиғасымен танымал француз альпинисі. Альпинистік серігі құлап қаза болғаннан кейін, ол сынған қолымен Аннапурнаның оңтүстік бетінен, шамамен бір миль биіктіктен жалғыз өзі түсіп кеткен. Ол сегіз мыңдықтардың он төрт тауының он біреуіне шаңқау шықты, олардың көпшілігін жалғыз немесе бұрын ешкім шықпаған жолдармен бағындырды. Бірақ әлемдегі бесінші биік тау – Макалуға қыста алғашқы рет көтерілуге жасаған жеке әрекеті кезінде жоғалып кетті.
Jean Christophe Lafaille (31 March 1965 – 27 January 2006 [presumed]) was a French climber noted for a number of difficult ascents in the Alps and Himalaya, and for what has been described as "perhaps the finest self rescue ever performed in the Himalaya", when he was forced to descend the mile high south face of Annapurna alone with a broken arm, after his climbing partner had been killed in a fall. He climbed eleven of the fourteen eight thousanders, many of them alone or by previously unclimbed routes, but disappeared during a solo attempt to make the first winter ascent of Makalu, the world's fifth highest mountain.
Ерте мансап
Гап қаласында туған Лафайльдің бастапқы қызметі спорттық скалолаздық болды. Ол жасөспірім кезінде Сеузеде кеңінен скалолаздықпен айналысып, оны әлемдегі ең танымал скалолаздық аймақтардың біріне айналдыруға үлес қосты. 1989 жылы ол 7c+ дәрежелі бағытты жеке өтуге қол жеткізген алғашқы француз және 8c дәрежелі бағыттарды өтуші алғашқылардың бірі болды. 1990 жылдардың басында Лафайль тау гидісінің біліктілігін алып, Альп тауларында тау көтерілісін бастады. Ол Монблан массивінде бірнеше қиын бағыттарды өтті, соның ішінде Гранд Пильер д'Англьдегі Дивине Провиденс бағытын жеке өтуге алғашқы болып қол жеткізді, бұл массивтегі ең қиын бағыттардың бірі.
Анапурнадағы өзін-өзі құтқару
Альп тауларындағы өрлеуінің арқасында Лафайлды сол кездегі жетекші француз альпинистерінің бірі Пьер Бегхин Аннапурнаға экспедицияға шақырды. Екеуі 1992 жылдың қазан айында Шерпалардың көмегісіз, алдын ала дайындалған лагерьтерсіз және жоғарғы бөлікте орнатылған арқандарсыз, альпілік стильде таудың кең аумақты Оңтүстік беткейіне көтерілуге тырысты. Олар 7400 метр биіктікке жеткенде, нашар ауа райы оларды кері қайтуға мәжбүр етті. Лафайл үлкен қиындықпен 75 градустық беткейден екеуінің соңғы бивак орнына дейін түсіп, онда 20 метрлік жұқа арқан тапты. Бұл оған ең қиын жерлерден қысқа түсірулер жасауға мүмкіндік берді. Техникалық құралдары болмағандықтан, ол салмағын тіреу тіректеріне немесе бір рет пластик бөтелкеге сеніп тапсыруға мәжбүр болды. Соңында ол және Бегхин тік тасқа орнатқан бекітілген арқанның жоғарғы жағына, салыстырмалы қауіпсіздікке жетті, бірақ бірден құлаған тас оның оң қолын сындырып жіберді. Мүгедек және көмекке мұқтаж қалған ол екі күн бойы жардың үстінде басқа альпинистер құтқарады деген үмітпен жатты. Алайда, Оңтүстік бетінің басқа бөлігінен өтуге тырысқан словениялық команда құтқару операциясының тым қауіпті екенін шешіп, көмек келмеді. Лафайлдың айтуынша, ең қиын жағдай – төмендегі аңғардағы өмірді көру, ал түнде туристердің фотоаппараттарының жарқыраған шығырын көру еді. Дегенмен, ол кейін словениялықтардың оны құтқаруға тырыспағаны дұрыс шешім болғанын мойындады. Кейін Рейнхольд Месснер оның өмірге жабысу қабілеті ең жақсы альпинистерді анықтайтын қасиет екенін айтты.
Кейінгі мансабы
Аннапурнадан кейін Лафайл ешқашан қайта көтерілмеуге шешім қабылдады, бірақ ұзақ физикалық және психологиялық сауығу кезеңінде Альп тауларының етегінде серуендеп, ақырында экстремалды альпинизмге оралды. Ол сол кезде Альп тауларындағы ең қиын маршрут саналған Пети Дрюде Лафайл маршрутының алғашқы бағындыруын жасады, бірақ оның ең маңызды бағындырулары Гималаяда болды. Аннапурнадағы апатынан бір жыл өткен соң ол Чо-Оюға көтерілді, ал 1994 жылы Шишапангманың солтүстік бетіне жаңа маршрутпен жалғыз өзі шықты. Бұл 8000 метрлік шыңдарға жалғыз бағындырулардың алғашқысы болды, соның ішінде 1996 жылы төрт күннің ішінде Гашербрум I және Гашербрум II, ал 2001 жылы Манаслуға тікелей бағындырулары да осы қатарға жатты. Ол бұл тауға үш рет қайта оралды. Бірінші рет Оңтүстік бетіндегі британдық маршрут бойынша жалғыз өзі көтерілуге тырысты, бірақ нашар қар жағдайына байланысты әрекет сәтсіз аяқталды. 1998 жылы ол үлкен командамен бірге сол маршрутқа қайта оралды, бірақ команда мүшесінің қар көшкінінде қаза болуына байланысты экспедиция тоқтатылды. 2002 жылы Альберто Инурратегимен бірге ұзақ және қиын шығыс қырқасы арқылы шыңға шықты. 2003 жылға қарай Лафайл барлық он төрт сегіз мыңдықты бағындыруды көздеді; бірақ бұл мақсатты алға қойған көптеген альпинисттерден айырмашылығы, ол оларды жақсы белгіленген маршруттармен, ірі экспедициялармен және оттегі баллондарымен бағындыруға ниеті болмады. Ол жаңа маршруттарды табуға, жеке бағындыруға немесе қиын қысқы маусымда көтерілуге ұмтылды. 2003 жылы ол екі айдың ішінде Нанга-Парбат, Дхаулагири (жеке) және Брод-Пикке көтерілді. Соңғысы оны қатерлі жағдайға түсірді, ол жарыққа құлап, биік таулық өкпе ісігін дамытты. Оны Эд Вистурс және Денис Урубко құтқарып алды. 2004 жылдың желтоқсанында ол Шишапангмаға жеке бағынды. Бұл таудың алғашқы қысқы бағындыруы болуы тиіс еді, бірақ ол 11 желтоқсанда шыңға жетті, бұл нағыз қысқы бағындыру ретінде танылуы үшін ерте деп есептелді. Ол қазір он төрт мыңдық таудың он біреуін бағындырған еді, ал мақсатын толықтыру үшін оған Эверест, Канченджанга және Макалу таулары қажет болды.
Макалудағы өлім
Лафайлдың соңғы көтерілісі оның ең батыл қадамдарының бірі болды. 2005 жылдың желтоқсанында ол Макалу (8462 м) шыңына жеке өтуге тырысты, бұл Непалдағы қыста көтерілмеген жалғыз 8000 метрлік шың еді. Бірнеше жыл бұрын бұл өлімге қауіпті әрекет саналған болар еді, бірақ Лафайл үшін қауіп – тәжірибенің маңызды бөлігі еді. Ол былай деді: «Мені қызықтыратыны – планетамызда әлі де заманауи технологиялардың сізді құтқара алмайтын, сізді ең қарапайым және қажетті жағдайыңызға дейін төмендетіп жіберетін аймақтар бар екендігі. Осындай табиғи кеңістік азап пен өлімге алып келетін, бірақ сонымен бірге ішкі рухани байлықты тудыратын қиын жағдайлар жасайды. Шындығында, осы қайшылықтарды келістірудің жолы жоқ. Мен тек қуаныш пен қорқыныш арасындағы жіңішке шекарада олардың шегінде өмір сүруге тырысамын. Жер бетіндегі барлық нәрсе – тепе-теңдік сақтаудың нәтижесі». Желтоқсан мен қаңтар айларында төрт апта бойы ол тауға жүк көтеріп, 5300 м биіктіктегі базалық лагерінен жоғары, жалғыз өтті, бірақ күшті жел Макалу Ла жотасынан кері шегінуге мәжбүр етті, ол оның шатырын қиратып, екі рет оны ауаға ұшырды. Бірақ базалық лагерьде екі апта өткен соң ауа райы жақсарды және 24 қаңтарда ол тауға қайта бет бұрды. Оның байланыс құралы – спутниктік телефон ғана еді, оның көмегімен ол әйелімен күніне бірнеше рет сөйлесті. 27-сі таңында ол шыңнан шамамен 1000 метр төмендегі кішкентай жартаста орналасып, сол күні шыңға жетемін деп әйеліне хабарлады. Одан кейін одан ешқандай хабар болмады. Қыста тауда жалғыз, оның биік лагеріне жетуге жеткілікті бейімделген альпинист жоқ болғандықтан, құтқару операциясы жүргізу мүмкін емес еді. Оның базалық лагерінің командасы бір аптадан кейін оның жоғалып кеткенін естіген соң үмітін қалдырды, ал кейіннен тікұшақпен таудың үстінен жасалған іздеу жұмысы да оның ізін таба алмады. Оның денесі әлі табылмаған, оның тағдыры белгісіз. Ол әйелі Катяны және 3 баласын қалдырды (Ед Вистурс «Жоғарғыға қысқа жол жоқ» деп жазғандай, 2 баласы бұрынғы некеден, ал 1 баласы Катядан).
"I find it fascinating that our planet still has areas where no modern technology can save you, where you are reduced to your most basic and essential self. This natural space creates demanding situations that can lead to suffering and death, but also generate a wild interior richness. Ultimately, there is no way of reconciling these contradictions. All I can do it try to live within their margins, in the narrow boundary between joy and horror. Everything on this earth is a balancing act." Over four weeks in December and January, he hauled loads up the mountain, entirely alone above his advance base camp at 5300m, but was forced to retreat from the col at Makalu La by strong winds, which destroyed his tent and twice blew him into the air. However, after two weeks at base camp the weather improved, and on 24 January he set off up the mountain. His only means of communication was a satellite phone, which he used to speak to his wife several times a day. By the morning of the 27th he was camped on a small ledge around 1000m below the summit, and told his wife that he would try to reach the top that day. He was never heard from again. Alone on the mountain in winter, with no climbers in the world sufficiently acclimatised to reach his high camp, there was no possibility of a rescue attempt. His base camp team gave up hope of him returning alive after he had been missing for a week, and a later helicopter flight over the mountain failed to find any sign of him. His body has not been found and his exact fate is unknown. He left his wife, Katia, and 3 children (2 from previous marriage and 1 from Katia, as Ed Viesturs writes in No Short Cuts to the Top) .