Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Литвалық еврей жазушысы (1808–1867)
Lithuanian Hebrew novelist (1808–1867)
Авраам Мапу (1808 жылы Вилиямполеде, Каунас, 1867 жылы Кенигсберг, Пруссияда дүниеден өтті) – литвалық романист. Ол Хаскала (ағартушылық) қозғалысының бір бөлігі ретінде иврит тілінде жазды. Оның романдары, құлпына сыйғысыз сюжеттерімен, қаһармандық, оқиғалық және библиялық ортадағы романтикалық махаббатты қамтиды, сионистік қозғалыстың қалыптасуына үлкен үлес қосты.
Abraham Mapu (1808 in Vilijampolė, Kaunas1867 in Königsberg, Prussia) was a Lithuanian novelist. He wrote in Hebrew as part of the Haskalah (enlightenment) movement. His novels, with their lively plots encompassing heroism, adventure and romantic love in Biblical settings, contributed to the rise of the Zionist movement.
Өмірбаян
Яһуди отбасында туған Мапу бала кезінде әкесі мұғалім болған хедерде оқыды. Ол 1825 жылы үйленді. Ұзақ жылдар бойы ол кедей, саяхатшы мұғалім болып жұмыс істеді. Мапу еврей балаларына арналған мемлекеттік мектепте мұғалім болып тағайындалғаннан кейін қаржылық тұрақтылыққа қол жеткізді. Ол түрлі қалаларда мұғалім болып жұмыс істеді, Хаскала қозғалысына қосылды және неміс, француз және орыс тілдерін үйренді. Жергілікті раввин оған берген латын тіліне аударылған Киелі кітап арқылы латын тілін де оқыды. 1848 жылы Каунасқа оралып, өзінің алғашқы тарихи романы "Ахават Сионды" жариялады. Бұл кітап еврей тіліндегі алғашқы романдардың бірі саналады. Ол осы романды 1830 жылы бастаған, бірақ 1853 жылы ғана аяқтады. Кітаптарының сатуынан толыққанды күнкөріс көре алмағандықтан, ол ағасы Матисяхудың көмегіне сүйенді. 1867 жылы ауруына байланысты Кенигсбергке көшіп, соңғы кітабы "Амон Педагог" (Амон – ментор сияқты мағына береді) жариялады және сол жерде қайтыс болды.
Born into a Jewish family, as a child Mapu studied in a cheder where his father served as a teacher. He married in 1825. For many years he was an impoverished, itinerant schoolmaster. Mapu gained financial security when he was appointed teacher in a government school for Jewish children. He worked as a teacher in various towns and cities, joined the Haskalah movement, and studied German, French and Russian. He also studied Latin from a translation of the Bible to that language, given to him by his local rabbi. He returned in 1848 to Kaunas and self published his first historical novel, Ahavat Zion. This is considered one of the first Hebrew novels. He began work on it in 1830 but completed it only in 1853. Unable to fully subsist on his book sales, he relied on the support of his brother, Matisyahu. In 1867 he moved to Königsberg due to illness, published his last book, Amon Pedagogue (Amon means something like Mentor), and died there.
Бағалау
Мапу еврей тіліндегі алғашқы романдар авторы деп есептеледі. Француз романтизмінің ықпалымен, ол ежелгі Израильдегі өмір туралы күрделі сюжеттермен жазылған әңгімелерді құрастырды, оларды 19 ғасырдағы еврей өмірімен сәулетті салыстырды. Оның стилі жаңарып, поэтикалық, қарапайым көріктілігімен Киелі кітаптарға ұқсас.
Mapu is considered to be the first Hebrew novelist. Influenced by French Romanticism, he wrote intricately plotted stories about life in ancient Israel, which he contrasted favourably with 19th century Jewish life. His style is fresh and poetic, almost Biblical in its simple grandeur.
Мұра
Оның романдарына енген романтикалық ұлтшылдық идеялары кейіннен Дэвид Бен-Гурион мен қазіргі заманғы сионистік қозғалыстың жетекшілеріне, Израиль мемлекетінің құрылуына ұйтқы болған басқа да белсенді тұлғаларға шабыт берді. Америкалық еврей ақыны Габриэль Прейл бір өлеңінде Мапуды еске алып, екі жазушының туған жері Литваға тоқталды.
The romantic nationalistic ideas in his novels later inspired David Ben Gurion and others active in the leadership of the modern Zionist movement that led to the establishment of the state of Israel. The American Hebrew poet, Gabriel Preil, references Mapu in one of his works and focuses on the two writers' native Lithuania.
Еске алу рәсімі
Оның есімімен аталған көшелер Каунас ескі қаласында және Израильдің Иерусалим, Тель-Авив және Кирьят-Ата қалаларында кездеседі. Израильдің "Мапу көшесінің балалары" ("הילדים מרחוב מאפו") атты белгілі романы да оның есімін дәріптейді. Каунастағы А. Мапу көшесінде мүсінші Мартинас Гаубас 2019 жылы А. Мапудың қолында кітап ұстаған қуанышты мүсінін орнатты.
Streets bearing his name are found in the Kaunas Old Town and in the Israeli cities of Jerusalem, Tel Aviv, and Kiriat Ata. A well known Israeli novel called "The Children from Mapu Street" ("הילדים מרחוב מאפו") also celebrates his name. In Kaunas A. Mapu Street a joyful statue of A. Mapu with a book in his hand was established by the sculptor Martynas Gaubas in 2019.