Кіріспе
Кхмер тілінде қолданылатын сандар – кхмер тілінде пайдаланылатын сандар. Олар кем дегенде 7 ғасырдың басынан бері қолданылып келеді, ал ең ерте кездескен жазбасы Камбоджадағы Ангкор Борейге жақын орналасқан Прасат Баянгтан табылған, 604 жылға дейінгі стела болып табылады.
Khmer numerals are the numerals used in the Khmer language. They have been in use since at least the early 7th century, with the earliest known use being on a stele dated to AD 604 found in Prasat Bayang, near Angkor Borei, Cambodia.
Қазіргі кхмер сандары
Қазіргі кхмер тіліндегі сандардың айтылуы екілік-бестік жүйені көрсетеді, онда 5 және 10 негіздері қолданылады. Мысалы, 6 (ប្រាំមួយ) 5 (ប្រាំ) пен 1 (មួយ) қосылғаннан құралады.
0-ден 5-ке дейінгі сандар
Санскрит тілінен шыққан 0 санын қоспағанда, 1-ден 5-ке дейінгі кхмерлік сандардың этимологиясы прото-австроазиялық тілдік тобына жатады. Value Khmer Word Form IPA UNGEGN GD ALA LC Notes0 ០ សូន្យ sony souny sūny Санскрит тілінен алынған śūnya1 1 មួយ muŏy muoy muay Классификатордың алдында, күнделікті сөйлеуде қысқартылады.2 2 ពីរ pir pir bīr 3 3 បី bei pī 4 4 បួន buŏn buon puan 5 5 ប្រាំ brăm bram prāṃ Әр түрлі баламалы транскрипция жүйелері туралы толық мәліметтер үшін, кхмер тілінің транскрипциясына қараңыз. Кейбір авторлар екі сөзінің айтылуын және үш сөзінің бірін немесе екіншісін белгілеуі мүмкін. Қарасты жатқан Таиландта үш саны бақыт әкеледі деп есептеледі. Дегенмен, Камбоджада үш адаммен суретке түсу жаман ниетті болып саналады, себебі ортада тұрған адам ерте қайтыс болады деп саналады.
For details of the various alternative romanization systems, see Romanization of Khmer. Some authors may alternatively mark as the pronunciation for the word two, and either or for the word three. In neighbouring Thailand the number three is thought to bring good luck. However, in Cambodia, taking a picture with three people in it is considered bad luck, as it is believed that the person situated in the middle will die an early death.
6-20 аралығындағы сандар
6-дан 9-ға дейінгі сандарды негізге 5 (ប្រាំ) санын 1-ден 4-ке дейінгі кез келген санмен қосу арқылы құрастыруға болады, сондықтан 7 сөзбе-сөз 5 + 2 болып құрастырылады. Одан басқа, кхмер тілінде ондық санау жүйесі қолданылады, сондықтан 14 саны 2 есе 5 плюс 4 емес, 10+4, ал 16 саны 10+5+1 болып жазылады. Әңгімелесу тілінде он бірден он тоғызға дейінгі күрделі сандар бірден тоғызға дейінгі кез келген санның алдындағы “ដណ្ដប់” сөзін қолдана отырып құралуы мүмкін, сондықтан 15 саны стандартты “ដប់ប្រាំ” емес, “ប្រាំដណ្ដប់” деп айтылады.
Value Khmer Word Form IPA UNGEGN GD ALA LC Notes6 ៦ ប្រាំមួយ brămmuŏy brammuoy prāṃmuay 7 ៧ ប្រាំពីរ , brămpir brampir prāṃbīr 8 ៨ ប្រាំបី brămbei brambei prāṃpī 9 ៩ ប្រាំបួន brămbuŏn brambuon prāṃpuan 10 ១០ ដប់ dáb dab ṭáp Old Chinese *.11 ១១ ដប់មួយ dábmuŏy dabmuoy ṭápmuay Colloquially មួយដណ្ដប់ muŏydândáb .20 ២០ ម្ភៃ , , mphey mphey mbhai Contraction of + (i. e. one + twenty)
6-дан 9-ға дейінгі сандарды 5 негізінде құрастырғанда, оларды басқаша да айтуға болады: , , , және . Бұл әсіресе , дыбысын жоятын диалектілерде кездеседі, бірақ бұл олармен ғана шектелмейді, өйткені бұл үлгі кхмер тілінің екінші буын үлгісіне де сәйкес келеді.
Жемістерді санау
Стандартты 20-лық базалық Ангкор кхмерлік сандарынан еске түсіретін қазіргі кхмер тілінде жемістерді санау үшін жеке сөздер бар, бұл ағылшын тілінде жұмыртқа сияқты заттарды санау үшін "ондаған" сияқты сөздерді қолдануға ұқсас. Value Khmer Word form IPA UNGEGN GD ALA LC Notes4 ៤ Дамба, Дамбар dâmbâ, dâmbâr damba ṭaṃpa 40 ៤០ Плон phlon phloun phlūna (Алдыңғы) Ангкор тілінен *plon "40"80 ៨០ Екі Плон , pir phlon pi phloun bīra phlūna Сөзбен айтқанда "екі қырық"400 ៤០០ Слик slœ̆k sloek slẏka (Алдыңғы) Ангкор тілінен *slik "400"