Кіріспе

11 ғасырдағы егіз күмбездер Авадж ауданында, Казвин провинциясы, Иран.

Харракан мұнаралары (Карракан немесе Хараган мұнаралары деп те аталады; برج‌های خرقان) – 1067 және 1093 жылдары Иранның солтүстігіндегі Харракан аймағында, Казвинге жақын салынған екі мавзолей. Олар геометриялық өрнектердің ерте мысалы және қос күмбездердің алғашқы үлгісі болып есептеледі. Екі мавзолейдің беті де геометрияны кеңінен пайдалануды көрсетеді. Ескі мавзолейдің ішкі қабырғалары әртүрлі тақырыптағы суреттермен безендірілген. Шығыс мұнарасы 1067-68 жылдары, ал батыс мұнарасы 1093 жылы салынған. Екі сегізбұрышты мұнараның әр бұрышында 8 дөңгелек тіреуіш бар. Кірпіштерде тарихи және Құран аяттары жазылған. Шығыс мұнарасындағы тарихи жазуда сәулетшінің атымен қатар, мавзолейдің тапсырыс берушісі болуы мүмкін есім де бар, бірақ зақымдану салдарынан оны толық оқу мүмкін емес. Екі мұнараның сыртқы қабырғаларындағы Куфи шрифтімен жазылған Құран аяттары, жақтары мен тіреуіштерінде бірдей орналасқан, 59-шы сүренің 21-23 аяттарын қамтиды, тіреуіштерінің зақымдалғандығына қарамастан оларды тануға болады. Батыс мұнараның есігінің үстіндегі жазулардың бір бөлігі 23-ші сүренің 115-ші аяты екенін анықтауға болады, сондай-ақ нишалардың жоғарғы бөлігіндегі құстар мен геометриялық өрнектермен оралған медальондарды да көруге болады. Олег Грабар ислам архитектурасындағы абстрактілі, геометриялық безендірудің мағынасын анықтау үшін нақты әдіс жоқ екенін еске салады. Батыс мұнараның ішкі қабырғасындағы суреттердің тақырыптары жұмақпен символдық байланысқа ие. Аббас Данешвари шамның жарығын Құдайдың жарығымен, яғни жұмақпен байланыстырады. Данешвари ішкі суреттерді жұмақпен байланыстырады, күн сәулесінің жарқыраған медальондарындағы павлиннің жұмақ құсы ретіндегі иконографиялық рөлін атап көрсетеді. Павлин Иранның ислам ортағасырлық мәдениетінде әдебиет пен өнерде, мысалы, мата және керамикалық бұйымдарда кездеседі.

21 ғасыр

Екі мұнара да 2002 жылғы Бу-ин Захра жер сілкінісінен қатты зақымданды. Олар бұл оқиғаға дейін жақсы сақталған еді, бұл соңғы 900 жылда аймақтағы ең күшті жер сілкінісінің бірі болғандығын көрсетеді.