Кіріспе
Футболшылар трансферлеріне қатысты шектеулер
Ассоциация футболында нокаут кубогында футбол клубы үшін ойнаған, бірақ кейін басқа клубқа ауысқан ойыншы сол маусымның кубогының қалған бөлігінде жаңа клубы үшін ойнауға құқылы емес. Мұндай ойыншы "кубокпен байланысты" деп есептеледі, яғни ол кубок турнирінің барысында бастапқы клубымен байланысты болады. Ол келесі маусымда жаңа клубы үшін ойнауға құқылы. Бұл ереже командалардың бәсекелестікте алға жылжығанда, жарыстан шығарылған командалардан талантты ойыншыларды сатып алып, жеңіс мүмкіндігін арттыруына жол бермеуге бағытталған. Сондай-ақ, бұл ереже ойыншыларды, егер олардың басты мақсаты кубок жеңісі болса, командалары жарыстан шығарылғаннан кейін трансфер сұраудан ауыз тайтуға шақырады. Трансферлік терезелер енгізілгеннен кейін, бұл ережеге кейбір сын айтылды, оны ескірген деп есептеді. Дегенмен, ол бүгінгі күнге дейін кеңінен қолданылуда. Әлемдегі дерлік барлық кубок жарыстарында "кубокпен байланысты" ережесі қолданылады, бірақ лигаларда мұндай ереже жоқ (лигалар маусым ішінде командаларды жарыстан шығармайды). "Кубокпен байланысты" ойыншыларға тек осы нақты жарыста ойнауға тыйым салынады, мысалы, ФА кубогында "кубокпен байланысты" болған ойыншы Лига кубогында (немесе керісінше) ойнауға құқылы. УЕФА жарыстары ерекше жағдай: командалар маусым ішінде УЕФА Чемпиондар лигасы мен УЕФА Еуропа лигасы арасында ауыса алатындықтан, УЕФА ойыншының осы жарыстардың бірінде немесе екеуінде "кубокпен байланысты" екенін анықтау үшін күрделі жүйеге ие.
In association football, a player who has appeared for a football club during a knockout cup but subsequently transfers to another club is ineligible to play for the new club in the remainder of that season's cup competition. Such a player is said to be cup tied, i. e. tied to their original club for the duration of the cup tournament. They become eligible for their new club in the following season. The rule is intended to prevent teams which progress in the competition buying talented players from teams which have already been eliminated, in an attempt to increase their chances of winning. It also discourages players whose chief priority is winning a trophy from requesting a transfer once their team has been eliminated from the competition. Since the introduction of transfer windows, which the cup tied rule pre dates, some have criticised the rule as outdated. Nevertheless, it remains widely applied. Almost all cup competitions worldwide operate a cup tied rule, but leagues do not (as leagues do not eliminate teams during the season). Cup tied players are only prevented from playing in that specific competition, so for example a player who is cup tied in the FA Cup may still be eligible to play in the League Cup (or vice versa). UEFA competitions are an exception: because teams can switch between the UEFA Champions League and UEFA Europa League during the season, UEFA has a more complex system for determining whether a player is cup tied in one or both of those competitions.
Шараға байланған ереже
Барлық дерлік отандық және халықаралық клубтық кубок жарыстарында, жарыстың кез келген кезеңінде клуб үшін ойнаған кез келген ойыншы сол маусымдағы сол жарыстың барлық келесі матчтарына "байланыстырылады". Бұл, бәсекеде қалып қойған қаржылық мүмкіндігі зор команданың, ертерек кезеңдерде жарыстан шығып қалған клубтардан талантты ойыншыларды сатып алып, кубокта жеңіске жету мүмкіндігін арттыру арқылы әділетсіз артықшылық алуына жол бермейді. Бұл ереже жеке кубок жарыстарына қолданылады, яғни, мысалы, ойыншы ағылшын ФА кубогында ойнаса, бірақ EFL кубогында ойнамаса, тек ФА кубогында ғана "байланыстырылады". Егер ойыншы сол маусымда жаңа клубқа өтіп кетсе, онда ол EFL кубогында ойнауға құқылы, бірақ ФА кубогында ойнауға құқылы емес. Кубокқа байланыстыру ережесін бұзу жарыс нәтижесінің жарамсыз деп танылуына және бұзушы клуб үшін ауыр салдарға әкелуі мүмкін. Басқарушы органдар әдетте ережеден бас тарту құқығын өзінде сақтайды, бірақ мұны тек ерекше жағдайларда ғана жасайды.
УЕФА жарыстары
УЕФА еуропалық клубтық футбол жарыстарын, негізінен УЕФА Чемпиондар лигасы мен УЕФА Еуропа лигасысын өткізеді. 2018 жылдың 27 наурызында УЕФА Чемпиондар лигасы мен Еуропа лигасының «кубок байланыстыру» ережесін 2018–2019 маусымынан бастап жоюды жариялады. Қазіргі таңдағы басты ерекшелік – УЕФА Суперкубогы, оған өткен маусымдардың Чемпиондар лигасы мен Еуропа лигасының жеңімпаздары қатысады. Бұл, тиімді түрде, тек бір раундтан тұратын мәртебелі достық матч болғандықтан, кубок байланыстыру ережесі қажетсіз деп есептеледі. Осы матчта клуб өкілі ретінде ойнау ойыншының басқа УЕФА жарыстарындағы қатысу құқығына әсер етпейді. Сондай-ақ, кубок байланыстыру ережесі бұрынғы УЕФА Интертото кубогының жартылай финалға дейінгі матчтарына қолданылмады. Тағы бір ерекшелік бар: әр клуб бір ойыншыны тіркеуге және қатысуға құқылы, егер оның бұрынғы клубы сол ойыншыны осы жарысқа шығармаса. Бұл ойыншылардың Еуропа лигасы мен Чемпиондар лигасының екі клубынан да өнер көрсетуіне мүмкіндік береді, бірақ бір клубтан ең көп дегенде бір ойыншы ғана қатыса алады. Дегенмен, егер бірінші клуб осы жарысқа ауысса (мысалы, Чемпиондар лигасынан Еуропа лигасына топтық кезеңде үшінші орынға түсіп), ауысқан ойыншы қатысуға құқығын жояды. Бұл кейбір күрделі жағдайларға алып келуі мүмкін.
Сын
Кубок тіркесу ережесі әртүрлі жанкүйерлер мен БАҚ сарапшыларының сынына ұшырайды, әсіресе жоғары деңгейдегі ойыншы маңызды матчтарға қатыса алмайтын жағдайда. Кейбіреулер бұл ереже ескіргенін айтады, себебі трансферлік терезелер енгізілгеннен кейін клубтар ойыншыларды тек кубок матчтары үшін ғана емес, лига үшін де сатып алады, онда кубок тіркесу ережесі жоқ. Осыған ұқсас жағдай 1995 жылғы Англия Кубогының (FA Cup) жеңімпазы «Эвертонға» Астон Вилладан Эрл Барретттің ауысуы кезінде болды, ал жеңілген финалист «Манчестер Юнайтед» Энди Коулды таңдай алмады, өйткені ол ауысудан бірнеше күн бұрын үшінші турда «Ньюкасл Юнайтед» үшін ойнаған еді. 2006 жылы Робби Фаулер маусым ортасында «Манчестер Ситиден» «Анфилдке» оралғаннан кейін жеңіске жеткен «Ливерпуль» командасының кубогы тіркелді. 1993 жылдың ақпан айында «Арсенал» клубтан кеткеннен кейін шамамен жеті жыл өткен соң, «Эвертоннан» қорғаушы Мартин Кьюнды қайтадан шақырып алды. Олар сол маусымда Лига Кубогы мен Англия Кубогын жеңіп алды, бірақ Кьюн екі финалдың бірінде де ойнауға мүмкіндік алмады, себебі ол екі турнирде де «Эвертон» үшін ойнаған болатын. 1991 жылдың қаңтар айында қорғаушы Вив Андерсонды «Манчестер Юнайтед» «Шеффилд Уэнсдейге» сатты, ал үш айдан кейін екі команда Лига Кубогының финалында кездесті. «Шеффилд Уэнсдей» ойынды жеңіп алды, бірақ Андерсон ойнауға мүмкіндік алмады, өйткені ол алты ай бұрын «Манчестер Юнайтед» үшін екінші турда ойнаған еді. Тағы бір мысал келтірейік, Роналду «Реал Мадридпен» келісімшартын сатып алып, «Миланға» ауысты; ол Чемпиондар Лигасында «Мадридке» тіркелген еді. «Милан» турнирді жеңіп алды, бірақ Роналдуға олардың ешбір ойынында ойнауға рұқсат берілмеді. Андрей Аршавин 2009 жылғы қаңтарда «Арсеналға» ауысқаннан кейін Чемпиондар Лигасында тіркелді, себебі ол бұрын «Зенит Санкт-Петербург» үшін турнирдің топтық кезеңінде ойнаған еді. «Ливерпульге» қатысты тағы бір мысал, бұл жолы УЕФА Чемпиондар Лигасында, Фернандо Мориентес 2005 жылы «Ливерпуль» жеңіп алған турнирдің финалына дейінгі және оның ішіндегі матчтар үшін тіркелді. Бұл Мориентестің «Реал Мадрид» үшін турнирдің топтық кезеңінде ойнауына байланысты болды.
Атқару
1999–2000 жылғы Футбол лигасы кубогында «Вест Хэм Юнайтед» клубы «Астон Виллаға» қарсы жеңіп алған ойынды қайта ойнауға міндеттелді, себебі олар бұрынғы кезеңде «Гиллингем» сапында ойнаған Эммануэль Омойинмиді қосымша ойыншы ретінде пайдаланды. «Вест Хэм» қайта ойнаған матчта жеңіліске ұшырады. 1957–58 жылғы ФА кубогы ережелерді сақтамаудың айқын мысалы болып табылады. Стэн Кроутер мен Эрни Тейлор қалыпты жағдайда кубок бойынша тіркелген ойыншылар санатына жатқандықтан «Манчестер Юнайтед» үшін ойнауға құқылы болмас еді. Алайда, оларға ерекше рұқсат беріліп, ойнауға мүмкіндік берілді, себебі клуб сол маусымда Мюнхендегі әуе апатына ұшыраған. Апат салдарынан «Юнайтед» командасының сегіз ойыншысы қаза тапты, тағы екеуі ауыр жарақат алып, енді ешқашан футбол ойнамады, ал тағы бесеуі келесі матчқа дейін жарақаттарынан толыққанды айығуға үлкермеді. Осыған байланысты Футбол қауымдастығы кубок бойынша тіркелу ережесінен бас тартты. Тағы бір жағдай 2009 жылы орын алды, онда «Реал Мадрид» «Аякс» және «Портсмут» клубтарында Еуропа лигасы аясында ойнаған Клас-Ян Хунтелар мен Лассана Диарраны қысқы трансферлік терезенің кезінде сатып алды. УЕФА ережелеріне сәйкес, «Реал Мадрид» осы екі ойыншының тек біреуін ғана тіркеуге құқылы болды және нәтижесінде Диарраны Еуропа тізіміне қосты. Бұл ережеге қарамастан, «Реал Мадрид» шектеуді айналып өтуге тырысты, бірақ бұл әрекеттері сәтсіз аяқталды.
Манипуляция
Футбол менеджерлері кейде ойыншыны мақсатты түрде кубокқа тіркеу (немесе кубокқа тіркелмей қалу) үшін алаңға шығаруды шеше алады. Бұл олардың трансфер нарығындағы құнын маусым қалған бөлігінде өзгертуге мүмкіндік береді, себебі бұл кез келген жаңа клубтың оларды кубокта пайдалана алуына әсер етеді. Ойыншыны кубокқа тіркеуге немесе тіркемеуге екі маңызды себеп бар:
Ойыншының құнын арттыру үшін
Ойыншыны трансферлеуді көздеген команда, оны кубоктық жарыстарда алаңға шығармау арқылы, оның сол жарыста қатысатын клуб үшін құндылығын арттыруға тырысады, осылайша оның кубокпен байланысын қамтамасыз етпейді. Мұндай жағдайлар 2004/05 және 2005/06 маусымдарында тіркелді, екеуі де Англия Премьер-лигасының "Ливерпуль" клубына қатысты. 2004/05 маусымында "Ливерпульдің" Майкл Оуэні, басқа еуропалық клубтар оны сатып алу мүмкіндігіне ие болуы үшін, өз клубының Чемпиондар лигасы ойындарынан шетте қалды; ол кейін "Реал Мадридке" ауысты. Келесі маусымда "Ливерпульдің" бас жаттықтырушысы Рафаэль Бенитес тағы да бір ойыншысы Милан Бароштың 2005/06 жылғы УЕФА Чемпиондар лигасы матчтарында "Ливерпуль" құрамына қоспады, осылайша чех шабуылшысының қызметіне қызығушылық танытқан клубтар үшін оның құндылығын сақтап қалды. Бірақ бұл әрекет азырақ нәтиже берді: Барош ақырында "Астон Виллаға" көшті, бұл клуб Чемпиондар лигасына қатыспағандықтан Барош кубокпен байланысты болмауынан ешқандай пайда көре алмады.
Ауыстырылымға қатысты пайыздарды азайту
Сол сияқты, бірақ одан да сирек, команда ойыншыны сол маусымда трансферлеуге жасалған әрекеттерді (ойыншының өзінің немесе қызығушылық танытқан клубтардың) тоқтату үшін, оны әдейі турнирге қатыстыруы мүмкін. Бұл тек қана ойыншы командаға басқа жағдайда кірмейтін болса ғана қолданылады – оны ойын соңында қосымша ойыншы ретінде алаңға шығару арқылы осыған қол жеткізуге болады. Дегенмен, бұл халықаралық трансферлер үшін шектеулі пайдалы, себебі турнирге қатыстыру тек егер трансферге қатысатын екі команда да бір континенттік жарыста (мысалы, УЕФА Чемпиондар Лигасы немесе УЕФА Еуропа Лигасы) өнерсе ғана қолданылады. Осының бір түрі – ұлттық құрама жаттықтырушылары ойыншыларды елге байланыстырып, оларды басқа ұлттық құрамаларға шақырудан сақтау үшін негізгі құрамға қоюы мүмкін.